I SA/Wa 1208/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 31 października 2013 r. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca J. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika z niego, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawczynią pozostaje syn oraz wnuk, a gospodarstwo to uzyskuje całkowity dochód [...] zł i po opłaceniu bieżących rachunków, poniesieniu wydatków szkolnych na jej wnuka, zakupieniu leków i opału na utrzymanie na osobę w pozostaje kwota [...] zł. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia J. K. wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że dochody wnuka z tytułu rodziny zastępczej nie powinny być uwzględnione, gdyż są przeznaczone jedynie na jego kształcenie oraz utrzymanie. Podniosła, że działkę, o którą się ubiega, użytkuje i opłaca czynsz dzierżawny. Ponadto zakupuje ziarno pod zasiew, opłaca ludzi i maszyny celem wykonywania podstawowych prac polowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na uwadze powyższe, jak również informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie, sąd uznał, że wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie, a skarżąca nie wykazała, że przedstawiona przez nią sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wniesiona przez J. K. skarga została odrzucona, a następnie Sąd odrzucił także skargę kasacyjną wniesioną przez nią osobiście od powyższego orzeczenia. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, które sporządziła osobiście, mimo pouczenia, iż zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Na uwagę zasługuje także okoliczność, iż strona skarżąca nie została zobowiązana do uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych, zaś ewentualne przyszłe koszty z tego tytułu to kwoty 100 zł ponoszone w związku z możliwością wnoszenia środków zaskarżenia na postanowienia Sądu lub opłaty kancelaryjne. W opinii Sądu skarżąca na obecnym etapie postępowania nie musi dokonać żadnych opłat z tytułu kosztów postępowania sądowego, jednocześnie z danych wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. deklarowanej przez nią kwoty na osobę w rodzinie, która pozostaje jej po opłaceniu wskazanych przez nią wydatków, nie wynika, iż nie jest w stanie zabezpieczyć ewentualnych przyszłych wydatków, związanych z prowadzonym postępowaniem. Uzyskiwany przez skarżącą i jej syna dochód jest stały (emerytura i renta), przy czym po poniesieniu uprzednio wymienionych wydatków na utrzymanie pozostaje kwota [...] miesięcznie na osobę w rodzinie. Należy podkreślić, że obowiązkiem strony jest ponoszenie kosztów sądowych, a owe koszty stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i są dochodem Skarbu Państwa. Odstępstwo od wskazanej reguły jest możliwe w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie wówczas gdy strona przy dołożeniu największej staranności i poczynionych oszczędności w wydatkach, nie jest w stanie ponieść tych kosztów. W ocenie sądu, skarżąca nie znajduje się w takiej szczególnej sytuacji. Odnosząc się natomiast to zarzutu strony skarżącej zawartego w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, dotyczącego nieprawidłowego uwzględnienia dochodu wnuka wskazać należy, że osoba ta zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą i z tego dochodu opłacane są wydatki ponoszone na jej utrzymanie oraz związane z nauką w szkolne. Wydatki te Sąd uwzględnił w wysokości deklarowanej przez skarżącą. Z tych zatem względów zarzut powyższy należy uznać za bezpodstawny. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.