I SA/Wa 121/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Dorota Apostolidis Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia ustawowych odsetek oraz rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego A.K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], mocą której odmówiono J.N. umorzenia ustawowych odsetek oraz rozłożono na raty nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Burmistrz Miasta M., decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], wezwał J.N. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości [...] zł za okres od 1 lutego 2007 r. do 31 maja 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł, w terminie 30 dni od daty otrzymania tej decyzji. W dniu 22 grudnia 2011 r. do Burmistrza Miasta M. wpłynęło pismo J.N. z dnia 21 grudnia 2011 r. zawierające wniosek o umorzenie ustawowych odsetek oraz rozłożenie na raty nienależnie pobranego zasiłku (po [...] zł miesięcznie) z uwagi na ciężką sytuację zdrowotną oraz finansową. Burmistrz Miasta M., decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., odmówił umorzenia ustawowych odsetek oraz rozłożył na 58 rat płatnych po [...] zł miesięcznie łączną kwotę nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł za okres od 1 lutego 2007 r. do 31 maja 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł, a więc łącznie do zwrotu [...] zł, płatnych do 15 – go każdego miesiąca począwszy od miesiąca marca 2012 r., w ten sposób, że: 1 rata – [...] zł do dnia 15 marca 2012 r., kolejne 57 rat płatnych do 15 – go każdego miesiąca po [...] zł miesięcznie począwszy od kwietnia 2012 r., aż do grudnia 2016 r. oraz 59 (ostatnia) rata –[...] zł do dnia 15 stycznia 2017 r. J.N. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na spłatę zobowiązania w wysokości ustalonej przez organ. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] lutego 2012 r. uznając, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W niniejszej sprawie fakt nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł, został stwierdzony ostateczną decyzją Burmistrza Miasta M. z dnia [...] października 2010 r. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 30 ust. 9 powołanej ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależenie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, przy czym stosownie do przepisu art. 32 ust. 2 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podkreśliło, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w trybie art. 30 ust. 9 powołanej ustawy, dopuszczalne jest wyjątkowo i stanowi odstępstwo od ogólnej zasady, że nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić. Organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 742/10 odnoszący się do użytego w art. 30 ust. 9 zwrotu "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" i zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż J.N. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, osiągając dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, przy czym stałe miesięczne wydatki obejmują kwotę [...] zł przeznaczoną na zakup leków. Koszty utrzymania mieszkania ponosi matka strony. W ocenie organu wysokość uzyskiwanego dochodu, a także sytuacja zdrowotna, powodują, iż sytuacja strony jest szczególna w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. J.N. nie jest w stanie uiścić jednorazowo całej kwoty zadłużenia w wysokości [...] zł, lecz jej dochód jest w stanie pokryć miesięczne zobowiązanie w formie raty w wysokości [...] zł. Tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo rozłożył na raty łączną kwotę nienależnie pobranego zasiłku umożliwiając stronie spłatę zadłużenia na preferencyjnych zasadach. Wysokość poszczególnych rat ustalona została w odpowiedniej kwocie, stanowiącej równowartość uzyskiwanego zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec rozłożenia zaś na raty łącznej kwoty nienależnie pobranego zasiłku odmowa umorzenia ustawowych odsetek nie budzi wątpliwości. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J.N. reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu radcę prawnego A.K.. Zaskarżonej decyzji zarzucono: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uwzględnieniu jedynie kryterium dochodowego, bez uwzględnienia innych okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej skarżącej, w tym jej niepełnosprawności, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w tym zakresie, iż nie uwzględniono wniosku skarżącej o umorzenie odsetek ustawowych, a także wskazanej przez skarżącą możliwej do spłaty kwoty miesięcznej raty; - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 7, 77, 80, 107 § 3 kpa poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia całości materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy dotyczącego sytuacji rodzinnej skarżącej, w szczególności jej stanu zdrowia i niepełnosprawności, tj. brak odniesienia w uzasadnieniu do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, czy dokumentacji lekarskiej, co miało istotny wpływ na zakres zastosowania art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nieuwzględnienie podania skarżącej w pełnym zakresie, - art. 11 i 107 § 3 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ, stosując art. 30 ust. 9 ustawy, niewyjaśniając dostatecznie i należycie pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" stanowiącego przesłankę, m.in. umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia, - art. 10 i 81 kpa poprzez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, tj. niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zgromadzeniu materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, - art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego zastosowanie, tj. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo, iż narusza ona przepisy prawa materialnego oraz postępowania. W świetle powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie wskazać należy, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r, Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl natomiast art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi z kolei, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej uznały, że J.N., która w okresie od 1 lutego 2007 r. do 31 maja 2010 r. pobrała nienależnie zasiłek pielęgnacyjny (co zostało rozstrzygnięte ostateczną decyzją z dnia [...] października 2010 r.), znajduje się w szczególnej sytuacji, w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzasadniającej rozłożenie nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami na 59 rat (w tym 58 rat płatnych po [...] zł miesięcznie oraz 1 - ostatnia rata płatna w wysokości [...] zł) oraz odmówiły umorzenia ustawowych odsetek. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Podkreślić należy, że decyzja wydana w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter tzw. decyzji uznaniowej. Kontrola Sądu w przypadku rozstrzygnięć organów administracji publicznej wydanych w ramach takiego uznania, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ogranicza się do badania, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. Innymi słowy sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowej obejmuje zbadanie, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jeżeli zaś stanowisko organu ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jest przekonywująco, jasno i logicznie umotywowane, to nie można mu zarzucić cech dowolności. Zauważyć także trzeba, że w przypadku decyzji wydawanych na podstawie powołanego wyżej przepisu, istotne znaczenie ma użyte w nim pojęcie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się na pojęcie tych okoliczności składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie – jak wyżej wskazano – organy administracji publicznej uznały, że J.N. znajduje się w szczególnej sytuacji, w rozumieniu powołanego art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych i orzekły o rozłożeniu na raty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami oraz o odmowie umorzenia ustawowych odsetek. W uzasadnieniu rozstrzygnięć organów obu instancji, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, przedstawiono sytuację materialną i zdrowotną skarżącej podkreślając, że nie jest ona w stanie spłacić jednorazowo całej kwoty zadłużenia. Wskazano m.in., że J.N. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składa się renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Stałe miesięczne wydatki skarżącej obejmują kwotę [...] zł z przeznaczeniem na zakup lekarstw. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ponosi zaś matka strony. W ocenie organów z uzyskiwanego dochodu skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie w ratach w wysokości [...] zł miesięcznie. Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena sytuacji strony oraz możliwości spłaty w ratach zadłużenia obejmującego kwotę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami, jest prawidłowa. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca znajduje się w szczególnej sytuacji materialnej i zdrowotnej i nie jest w stanie dokonać jednorazowo zwrotu całego zadłużenia. Słusznie zatem organy administracji publicznej uznały, że sytuacja strony uzasadniała zastosowanie przepisu art. 30 ust. 9 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidującego m.in. możliwość rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Wbrew podnoszonym w skardze twierdzeniom, orzekając o wysokości miesięcznej raty organy obu instancji wzięły pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, który ma charakter stały, ale także stan zdrowia strony oraz konieczne wydatki związane z leczeniem, co wynika z treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zauważyć przy tym trzeba, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stanowi wyjątek od wynikającej z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Oczywiste zatem jest, że umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może mieć miejsce wyjątkowo. Nie zawsze więc, nawet w przypadku trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej strony, nastąpi umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Ocena sytuacji strony należy do organów administracji publicznej i to organ decyduje czy w danej sprawie zaistniały okoliczności uniemożliwiające zwrot nienależnie pobranych świadczeń. W świetle powyższego stwierdzić należy, że odmawiając J.N. umorzenia ustawowych odsetek i rozkładając na raty nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny wraz z ustawowymi odsetkami organy administracji publicznej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Jak wskazano, wydając decyzje organy obu instancji miały na względzie zarówno trudną sytuację materialną i zdrowotną strony, jak i wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu. Zdaniem Sądu ustalenia stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego - w sposób kompletny - materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia pozostałych powołanych w skardze przepisów kpa. Przy czym odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 kpa, poprzez niezawiadomienie strony o zgromadzeniu materiału dowodowego, zauważyć trzeba, że organ odwoławczy nie prowadził postępowania dowodowego i orzekając w sprawie oparł się na materiale dowodowym zebranym przez organ pierwszej instancji. Naruszenie to nie miało zatem wpływu na rozstrzygnięcie i nie stanowi przesłanki uzasadniającej uchylenie zaskarżonej decyzji. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.