I SA/Wa 1211/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na decyzje Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o przywrócenie terminu do wystąpienia z roszczeniem o ustanowienie własności czasowej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. M. M. w dniu 20 listopada 2008 r. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze swojej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o przywrócenie terminu do wystąpienia z roszczeniem o ustanowienie własności czasowej. Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 17 grudnia 2008 r. W dniu 6 stycznia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw M. M. od postanowienia z dnia 17 grudnia 2008 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżąca posiada mieszkanie o pow. [...] m2 . Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje emeryturę w kwocie [...] złotych. Nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych. Nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Skarżącą przedstawiła również kopię wyciągów z [...] rachunków bankowych [...], kopię rachunków za energię elektryczną ([...]) gaz ([...]) , rachunków za [...], kopię dokumentów potwierdzających opłaty z tytułu czynszu ([...]), kopię opłaty [...], potwierdzenie zakupu [...]. Jednocześnie skarżąca przedstawiła [...]. Z przedłożonych dokumentów wynika zatem, że źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w kwocie [...] złotych netto oraz okazjonalne [...]. Skarżąca oświadczyła ponadto, że "w związku z prowadzonym [...] posiada na cel kosztów [...] kwotę: [...] złotych. Przewidziana jest opłata w kwocie [...] złotych. Opłata wymagana jest do uiszczenia w każdej chwili". W piśmie z dnia 5 stycznia 2009 r. skarżąca wskazała dodatkowo, że wydatki na niezbędne opłaty stałe wynoszą [...] jej dochodu. Pozostałe dochody skarżąca przeznacza na zakup żywności oraz tzw. wydatki [...], (ok. [...] zł.) do których zaliczyła zakup [...].. Do wydatków tych skarżąca zaliczyła również koszty, które ponosi w związku z [...] .Skarżąca wskazała również, że otrzymywana przez nią emerytura wystarcza jedynie na skromne utrzymanie. Dochody, które otrzymuje z [...] są niewielkie i sporadyczne, [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). W niniejszej sprawie M. M. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 powołanej ustawy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację materialną należy wskazać, że M. M. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Zgromadzone w sprawie materiały dowodowe dotyczące jej sytuacji materialnej niepotwierdzają, by poniesienie przez skarżącą kosztów ustanowienia adwokata czy też uiszczenie ewentualnych opłat kancelaryjnych (wpis został już przez skarżącą uiszczony) leżało poza zakresem jej możliwości finansowych. Skarżąca posiada stałe i regularne źródło dochodów w postaci emerytury w kwocie [...] złotych netto miesięcznie. Posiada również dodatkowe dochody w postaci [...]. Udokumentowane miesięczne wydatki skarżącej obejmujące koszty utrzymania wynoszą ok. [...] złotych (koszt [...]). W tej sytuacji nie sposób przyjąć, by skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z prowadzonym z własnej inicjatywy procesem, bez ryzyka uszczerbku w niezbędnych swoich kosztach utrzymania – co uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, tym bardziej, że niektóre wydatki wskazane przez skarżącą w piśmie z dnia 5 stycznia 2009 r. np. związane z [...] - trudno uznać za wydatki niezbędne do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto wskazać należy, że skarżąca przyznała, iż dysponuje obecnie dodatkową kwotą [...] złotych. Wprawdzie kwota ta stanowi zabezpieczenie na wypadek konieczności poniesienia kosztów związanych z [...], jednakże te spodziewane w bliżej nieokreślonej przyszłości wydatki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami wszczętego przez skarżącą procesu sądowego- administracyjnego. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.