I SA/Wa 1211/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M.B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z [...] listopada 1976 r. nr [...], orzekającej o przejęciu z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, stanowiącego byłą własność W. i A. małżonków D.. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że decyzja Naczelnika Gminy z [...] listopada 1976 r. oparta została na art. 9 ust. 2 oraz art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zostało ustalone przez organ, że byli właściciele gospodarstwa spełnili przesłankę określoną w art. 9 ust. 2 powołanej ustawy – W.D. miał ukończone 69 lat, zaś A.D. 67 lat. W kontrolowanej decyzji wskazano, że przejmowane gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania. Powyższe stwierdzenie zostało poprzedzone lustracją gospodarstwa, z której sporządzono protokół z dnia [...] lipca 1976 r. W aktach sprawy znajduje się ponadto protokół z posiedzenia Komisji rolnej z dnia [...] lipca 1976 r. w sprawie zaliczenia przedmiotowego gospodarstwa do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania, zawierający oświadczenie W.D., z którego wynika, że nie był zdolny do pracy na gospodarstwie. Stwierdził on do protokołu, że ma na utrzymaniu żonę oraz córkę z dwojgiem dzieci, sam częściowo obrabia gospodarstwo, a część oddał w dzierżawę, zaś posiadane gospodarstwo zamierzał zlikwidować przez sprzedaż. Na podstawie powyższego Komisja rolna wydał opinię kwalifikującą gospodarstwo do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. W ocenie organu nadzoru stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydania kontrolowanej decyzji nie daje podstaw do stwierdzenia, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z [...] listopada 1976 r. wystąpiła M.B.- spadkobierczyni W. i A.D.. Odnosząc się do jej zarzutu, iż decyzją z [...] listopada 1976 r. powinien być przejęty także jej udział w przejętym gospodarstwie organ uznał go za bezzasadny. W ocenie organu art. 9 ust. 2 ustawy z 29 maja 1974 r. wskazywał, że gospodarstwo mogło być przejęte od rolnika, czyli - w rozumieniu art. 1 tej ustawy - właściciela gospodarstwa, a właścicielem byli W. i A. małżonkowie D. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M.B. zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika Gminy z [...] listopada 1976 r. nie narusza rażąco prawa. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że decyzja Naczelnika Gminy S. nie objęła całości gospodarstwa rolnego, gdyż pominęła część stanowiącą współwłasność W. i A.D. oraz ich córki - skarżącej M.B.. Ponadto, zdaniem skarżącej, brak było podstawy do przejęcia gospodarstwa w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z uwagi na to, że skarżąca jako współwłaścicielka gospodarstwa nie miała 55 lat, ani nie była zaliczona do jednej z grup inwalidów. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Przejęcie na własność Państwa z urzędu gospodarstwa rolnego stanowiącego byłą własność W. i A. małżonków D. nastąpiło w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Przepis ten stanowił, że gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Powołany w tym przepisie ust. 1 stanowił, że Państwo na wniosek rolnika przejmuje na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazuje on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął on wiek wskazany w tym przepisie albo został zaliczony do jednej z grup inwalidów. Wynika z powyższych przepisów, że jednym z warunków przejęcia gospodarstwa na własność Państwa za rentę było przekazanie przez rolnika wszystkich nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa. Z kontrolowanej w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym decyzji Naczelnika Gminy w S. z [...] listopada 1976 r. wynika, że przejęte nią zostało na własność Państwa, z urzędu, gospodarstwo rolne bez budynków, położone we wsi R. i R., stanowiące własność W.D. i A.D. o obszarze [...] ha. W decyzji nie zostały wymienione numery ewidencyjne nieruchomości, które przejęto tą decyzją ani ich powierzchnie. Z materiału dokumentacyjnego wynika, że małżonkowie D., oprócz nieruchomości, które stanowiły ich własność, byli także współwłaścicielami wraz ze swoją córką, a skarżącą w niniejszej sprawie M.B., nieruchomości rolnej położonej we wsi R. o ogólnej powierzchni [...] ha. Udziały we współwłasności wynosiły po ½ części dla W. i A.D. oraz dla M.B.. Potwierdza to akt własności ziemi z dnia [...] maja 1974 r., wydany przez Naczelnika Powiatu w L. nr [...], którego uwierzytelniony odpis znajduje się w materiale dokumentacyjnym. Już chociażby z porównania powierzchni tylko tej nieruchomości z powierzchnią gospodarstwa rolnego przejętego kontrolowaną decyzją wynika, że nie została przejęta całość nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego wówczas własność małżonków D.. Nie można podzielić stanowiska zaprezentowanego przez organ w odpowiedzi na skargę, że kontrolowaną decyzją przejęto wszystkie grunty stanowiące własność W. i A. małżonków D., gdyż na powierzchnię [...] ha, wskazaną w decyzji, składa się [...] ha, tj., ½ część nieruchomości o powierzchni [...] ha, natomiast druga część o powierzchni [...] ha stanowiła własność M.B.. Takie rozumowanie zaprzecza istocie współwłasności. Definicję współwłasności zawiera art. 195 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Przepis art. 196 § 1 kc stanowi, że współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną. Z kolei art. 211 kc stanowi, że każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej. Z materiału dowodowego nie wynika, by przed wydaniem decyzji z [...] listopada 1976 r. doszło do zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha i by w wyniku tego małżonkowie D. otrzymali na wyłączną własność wydzieloną nieruchomość o powierzchni [...] ha. Zatem na datę wydania kontrolowanej decyzji nieruchomość ta była współwłasnością małżonków D. i M.B., czyli przysługiwała im niepodzielnie własność tej nieruchomości o powierzchni [...] ha w udziałach po ½ części. Zgodnie więc z prawem przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa powinno obejmować całość gospodarstwa rolnego stanowiącego w dacie przejęcia własność małżonków D., a więc zarówno nieruchomości stanowiące ich własność, jak i nieruchomość o powierzchni [...] ha, stanowiącą współwłasność ich oraz ich córki – M.B.. Z treści decyzji wynika zaś, że nie obejmowała ona całości nieruchomości, co stanowi rażące naruszenie art. 9 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. Rażące naruszenie prawa stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Ponieważ organ nadzoru uznał, że kontrolowana decyzja nie zawiera żadnych wad nieważności wymienionych w art. 156 § 1kpa, to zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co zasadnie zarzucono w skardze. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji tego organu z [...] grudnia 2011 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru uwzględni wskazane w niniejszym uzasadnieniu rozważania, wynikiem których winno być stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z [...] listopada 1976 r. o ile nie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 156 § 2 kpa, jaką są nieodwracalne skutki prawne, a co organ winien zbadać. Z powyższych względów Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.