I SA/Wa 1217/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Anna Wesołowska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M.T. (Skarżący) od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku okresowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Skarżący wnioskiem z dnia 30 maja 2016 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie mu zasiłku okresowego od dnia [...] czerwca 2016 r. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego, Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. odmówił przyznania Skarżącemu pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący nie spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku okresowego gdyż przekracza kryterium dochodowe zawarte w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2015 r. poz. 1058) – dalej jako "Rozporządzenie w sprawie kryteriów dochodowych". Wskazał, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H.O. Ustalając dochód rodziny Skarżącego należało zatem uwzględnić jej dochód. Organ ustalił ten dochód na kwotę [...] złotych miesięcznie a zatem wyższy aniżeli kryterium dochodowe dla rodziny tj. 1028,00 złotych. Wskazał też, że wyjaśnienia Skarżącego mające wykazać, iż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe są nie do przyjęcia i pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Powołując się ponadto na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058, dalej "ustawa") podniósł, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do przezwyciężania swych trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma charakter jedynie uzupełniający, a zakres tej pomocy uzależniony jest od możliwości organu, osobistej aktywności i zaangażowania samego zainteresowanego. W sytuacji wnioskodawcy samo pozostawanie bez pracy jak i konieczność ponoszenia różnego rodzaju opłat, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Organ podkreślił, że Skarżący jako osoba młoda, posiadająca prawo jazdy szeregu kategorii, powinien sam dążyć do poprawienia swojej sytuacji finansowej. Ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza bowiem możliwości wykorzystania środków społecznych przez osoby, które mając możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego z własnej woli i wyboru, jak ma to miejsce w sytuacji wnioskodawcy, który z własnej woli rezygnuje z poszukiwania i podjęcia zatrudnienia. Skarżący pismem z dnia 21 czerwca 2016 r. złożył odwołanie do organu wyższego stopnia. We wniosku wskazał, że Wójt Gminy B. w sposób nieprawidłowy doliczył do jego dochodów, dochód matki, gdyż sam prowadzi gospodarstwo domowe. Podniósł ponadto, że nie uzyskuje on dochodu z gospodarstwa rolnego w takiej wysokości jaką wskazał organ pierwszej instancji. Wskazał poza tym na swoją trudną sytuację materialną oraz liczne zaciągnięte kredyty w bankach. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ"/"Kolegium") decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wskazując na art. 38 ustawy Kolegium podkreśliło, że warunkiem przyznania zasiłku okresowego jest spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, a nadto wystąpienie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie przedmiotowego świadczenia. Organ wskazał, że rodzina skarżącego składa się dwóch osób tj. z niego i jego matki H.O. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym również do przyznania zasiłku okresowego, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego tj. w przypadku dwuosobowej rodziny kwoty 1028 złotych. W ocenie organu w toku postępowania administracyjnego prawidłowo ustalono, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku rodzina skarżącego uzyskała dochód w wysokości [...] zł na co składa się kwota w wysokości [...] zł - emerytura rolnicza matki skarżącego oraz dochód Skarżącego z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Organ wyjaśnił, że przy obliczaniu dochodu z gospodarstwa rolnego, zastosowanie ma art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, z godnie z którym przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] zł. Dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego wynosi zatem [...] zł ([...] ha przeliczeniowego x [...] zł=[...] zł). W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów i na ich podstawie słusznie uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania jakoby skarżący sam prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, organ wyjaśnił, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 czerwca 2016 r. wynika, iż Skarżący wraz z matką wspólnie zamieszkują w domu, w którym są trzy pokoje, łącznie z kuchnią. Oboje wspólnie korzystają ze sprzętów znajdujących się w mieszkaniu. Również wszelkie opłaty związane z eksploatacją lokalu rodzina ponosi wspólnie. Skarżący korzysta ze środków czystości i higieny zakupionych przez matkę. Ponadto w oświadczeniu z dnia 8 czerwca 2016 r. Skarżący sam przyznał, że matka od czasu do czasu mu pomaga. Zdaniem Kolegium skarżący prowadzi zatem wspólne gospodarstwo domowe z matką. Powołało się w tym miejscu na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r. sygn. akt II URN 56/95, w którym Sąd wyjaśnił definicję wspólnego gospodarstwa domowego. Kolegium podkreśliło poza tym, że przyznanie zasiłku okresowego uzależnione jest od obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 omawianej ustawy. Niezależnie zatem od zaistniałych trudności życiowych organ pomocy obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku okresowego osobie bądź rodzinie jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu Skarżący złożył skargę do tutejszego sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, iż w jego ocenie zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny nie dowodzi, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką. W jego ocenie ponadto organ nie zebrał w całości materiału dowodowego w sprawie oraz nie ustalił w sposób prawidłowy jego dochodu. Skarżący zarzucił Kolegium naruszenie art. 10, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako "ppsa", uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane powyżej kryteria Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Wójta Gminy B. stanowił art. 38 ustawy. Zgodnie z tym przepisem zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w przypadku skarżącego, ustalenia wymaga czy jego rodzina spełnia przesłankę zawartą w pkt 2 ww. przepisie tj. czy jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Jak wynika z akt sprawy na dochód rodziny skarżącego składa się emerytura rolnicza matki w wysokości [...] zł oraz dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Przy wyliczaniu dochodu z gospodarstwa rolnego zastosowanie ma art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o wielkości [...] ha, zatem [...] x 288 wynosi [...] zł). Łączny dochód rodziny Skarżącego wynosi więc [...] zł, co daje na osobę w rodzinie kwotę [...] zł i przekracza kryterium dochodowe określone dla rodziny, które wynosi [...] zł na osobę. Kolejną kwestią jest podnoszona przez skarżącego okoliczność czy w sprawie niniejszej organy prawidłowo przyjęły, że mamy do czynienia z rodziną a co za tym idzie z ustaleniem czy przekracza ona kryterium dochodowe dla rodziny czy też z osobą samotnie gospodarującą. Zdaniem Sądu wbrew zarzutom skargi, zarówno organ pierwszej instancji jak i Kolegium prawidłowo uznały, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H.O. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej przez rodzinę rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zarówno w literaturze jak i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się natomiast pogląd, zgodnie z którym że sytuacjach wątpliwych czy mamy do czynienia z osobą samotnie gospodarującą, czy prowadzącą gospodarstwo z osobami wspólnie zamieszkującymi, powinien rozstrzygać wywiad środowiskowy. To bowiem pracownik przeprowadzający wywiad jest osobą najwłaściwszą do oceny rzeczywistej odrębności gospodarstw, w szczególności tego, czy osoby mające ten sam adres zamieszkania zaspokajają wzajemnie swoje potrzeby, ponoszą wspólne wydatki, czerpią wzajemne korzyści oraz czy zarządzają bądź nie czymś wspólnie. Z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] czerwca 2016 r. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wprost wynika, że Skarżący zamieszkuje wraz z matką we wspólnym domu. Jest on osobą bezrobotną. Korzysta ze środków czystości oraz środków chemicznych zakupionych przez matkę. Wspólnie korzystają ze sprzętów domowych takich jak np. pralka, tv, lodówka. Również z oświadczeń H.O. z dnia 20 maja 2016 r. oraz 6 czerwca 2016 r. wprost wynika, że Skarżący korzysta z zakupionej przez matkę żywności oraz środków chemicznych a także z pieniędzy matki. W oświadczeniu z dnia 20 maja 2016 r. matka Skarżącego wskazała, że w maju 2016 r. pobrał on pieniądze z jej rachunku bankowego nie pozostawiając jej środków do życia. Powyższe nie pozostawia zdaniem Sądu wątpliwości w uznaniu, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Prawidłowo zatem organy prowadzące postępowanie rozważały, czy dochód rodziny tworzonej przez skarżącego i jego matkę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Sąd wskazuje końcowo, iż zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Z akt przedstawionych sądowi nie wynika, by Skarżący był osobą niepełnosprawną. Skarżący wskazuje co prawda, że choruje i przedkłada kolejne zwolnienia lekarskie. Jednak z akt sprawy nie wynika, by Skarżący ubiegał się o rentę czy też inne świadczenia związane z jego stanem zdrowia. Z wywiadu środowiskowego wynika, że pracownik socjalny wyszukiwał oferty pracy dla Skarżącego, jednak nie był on zainteresowany skontaktowaniem się w tej sprawie, ani też podjęciem jakichkolwiek działań mających na celu poprawę jego sytuacji życiowej. W wywiadzie środowiskowym Skarżący oświadczył, że nie czyni żadnych starań aby poprawić swoją sytuację życiową, gdyż uważa, że jest dobrze gdy utrzymuje się z kredytów i zasiłków. Okoliczność ta nie może być pominięta przy dokonywaniu oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Przepis ten koresponduje on z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, wedle którego "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości", art. 3 ust. 2, stanowiącego że "Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem" i zwłaszcza art. 4 tej ustawy, wedle którego "Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej". Intencją norm prawnych zawartych w tych przepisach jest to, aby pomoc społeczna trafiała do osób jej istotnie potrzebujących, wykazujących aktywność zmierzającą do wyjścia ze stanu wymagającego tej pomocy, czynnie współpracujących z organami administracji w tym celu. Z brzmienia przepisów art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 i art. 4 ustawy wynika zatem jednoznacznie, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie chcą w istocie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej, i nie podejmują działań zmierzających do swojego lub swojej rodziny usamodzielnienia oraz zintegrowania ze społeczeństwem – przez możliwie aktywną postawę i czynną współpracę z organami (pracownikami) administracji publicznej wykonującej zadania z zakresu pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 2 nie był co prawda powołany w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji, jednak dokonując oceny zgodności z prawem tych decyzji sąd nie mógł pominąć przywołanych wyżej elementów stanu faktycznego, jak również nie mógł pominąć celów dla których udzielana jest pomoc społeczna. Uznać zatem należało, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto, Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy działające w sprawie przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani zarzucanego w skardze naruszenia norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu organy obu instancji zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiał dowodowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.