I SA/Wa 1218/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Anna Wesołowska (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M.T. (Skarżący) od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy : Skarżący wnioskiem z dnia 30 maja 2016 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie mu zasiłku celowego na zakup leków i żywności. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego, Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. odmówił przyznania Skarżącemu pomocy społecznej w formie wnioskowanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu powołał się na art. 39 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej "ustawa") i wyjaśnił, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter fakultatywny, a decyzje w tym zakresie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ wskazał ponadto, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H.O. Zamieszkuje on w domu, w którym są trzy pokoje, łącznie z kuchnią. M.T. wraz z matką wspólnie korzystają z wyposażenia mieszkania. Na poparcie okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką, Wójt Gminy B. wskazał, że wszelkie opłaty związane z eksploatacją lokalu mieszkalnego rodzina ponosi wspólnie a Skarżący korzysta ze środków czystości i higieny zakupionych przez matkę. Jak wynika ponadto z oświadczenia samego Skarżącego matka mu pomaga. Dochód rodziny Skarżącego, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wynosi [...] zł miesięcznie i przekracza kryterium dochodowe dla rodziny. Powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy organ podkreślił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązane są do przezwyciężania swych trudnych sytuacji życiowych, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. W sytuacji Skarżącego samo pozostawanie bez pracy jak i konieczność ponoszenia różnego rodzaju opłat, nie stanowi w ocenie organu, o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku celowego. Organ podkreślił, że wnioskodawca jako osoba młoda, posiadająca prawo jazdy szeregu kategorii powinien sam dążyć do poprawienia swojej sytuacji finansowej. Ustawa o pomocy społecznej nie dopuszcza bowiem możliwości wykorzystania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego z własnej woli jak ma to miejsce w przypadku Skarżącego. Skarżący pismem z dnia 21 czerwca 2016 r. złożył odwołanie podnosząc, że organ pierwszej instancji w sposób nieprawidłowy doliczył do jego dochodu, dochód jego matki ponieważ prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe a matka mu nie pomaga w jego prowadzeniu. Ponadto nie uzyskuje on dochodu z gospodarstwa rolnego w takiej wysokości jaką wskazał organ pierwszej instancji. Wskazał poza tym na swoją trudną sytuację materialną oraz liczne zaciągnięte kredyty w bankach. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ"/"Kolegium") decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, który organ musi przyznać gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Uznanie to obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli inaczej mówiąc ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. W niniejszej sprawie organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe. Ponadto zdaniem SKO mając na względzie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej w zw. z §1 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a także art. 8 ust. 3 ustawy organ pierwszej instancji prawidłowo obliczył dochód rodziny Skarżącego, na który składa się jego dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł oraz dochód jego matki w wysokości [...] zł emerytury rolniczej. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł co daje kwotę [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie, co przekracza kryterium dochodowe rodziny skarżącego, które wynosi 514 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Odnosząc się do zarzutów Skarżącego sprowadzających się do twierdzenia, że on i jego matka prowadzą gospodarstwo domowe, organ wskazał, że zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] czerwca 2016 r. wynika, iż Skarżący zamieszkuje wspólnie z matką w domu, w którym są trzy pokoje, łącznie z kuchnią. Wraz z matką wspólnie korzystają ze sprzętów znajdujących się w mieszkaniu, wszelkie opłaty związane z eksploatacją lokalu rodzina ponosi wspólnie. Skarżący korzysta ze środków czystości i higieny zakupionych przez matką. Ponadto sam w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2016 r. wskazał, że matka czasem mu pomaga. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r. sygn. akt II URN 56/95 organ stwierdził, i że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją matką. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił i ocenił sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną wnioskodawcy wskazując, iż jest ona niewątpliwie trudna. Jedynym źródłem dochodu są dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody jego matki. Skarżący jest osobą młodą, nie stwierdzono chorób przewlekłych oraz niepełnosprawności. Jak wynika poza tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie zadał sobie trudu aby skontaktować się z potencjalnym pracodawcą, skarżący oświadczył, że "jest mu dobrze, utrzymuje się z zasiłków z OPS i zaciąga kredyty". Zatem nie czyni on żadnych starań, w celu poprawy swojej sytuacji. Kolegium wskazało ponadto, że organ pomocowy dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i musi brać pod uwagę potrzeby także innych osób wnioskujących o pomoc, w szczególności osób, których dochody nie przekraczającej ustawowego kryterium dochodowego. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu Skarżący złożył skargę do tutejszego sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniósł, iż w jego ocenie zebrany w sprawie materiał dokumentacyjny nie dowodzi, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką. W jego ocenie ponadto organ nie zebrał w całościi materiału dowodowego w sprawie oraz nie ustalił w sposób prawidłowy jego dochodu. Skarżący zarzucił Kolegium naruszenie art. 10, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako "ppsa", uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, przy czym zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane powyżej kryteria Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B. stanowił art. 39 ustawy, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wskazać należy w tym miejscu, że zasiłek ten może być przyznany osobie spełniającej kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy. Zdaniem Sądu wbrew zarzutom skargi, zarówno organ pierwszej instancji jak i Kolegium prawidłowo uznały, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H.O. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej przez rodzinę rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zarówno w literaturze jak i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się natomiast pogląd, zgodnie z którym że sytuacjach wątpliwych czy mamy do czynienia z osobą samotnie gospodarującą, czy prowadzącą gospodarstwo z osobami wspólnie zamieszkującymi, powinien rozstrzygać wywiad środowiskowy. To bowiem pracownik przeprowadzający wywiad jest osobą najwłaściwszą do oceny rzeczywistej odrębności gospodarstw, w szczególności tego, czy osoby mające ten sam adres zamieszkania zaspokajają wzajemnie swoje potrzeby, ponoszą wspólne wydatki, czerpią wzajemne korzyści oraz czy zarządzają bądź nie czymś wspólnie. Z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] czerwca 2016 r. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego wprost wynika, że Skarżący zamieszkuje wraz z matką we wspólnym domu. Jest on osobą bezrobotną. Korzysta ze środków czystości oraz środków chemicznych zakupionych przez matkę. Wspólnie korzystają ze sprzętów domowych takich jak np. pralka, tv, lodówka. Również z oświadczeń H.O. z dnia [...] maja 2016 r. oraz [...] czerwca 2016 r. wprost wynika, że Skarżący korzysta z zakupionej przez matkę żywności oraz środków chemicznych a także z pieniędzy matki. W oświadczeniu z dnia [...] maja 2016 r. matka Skarżącego wskazała, że w maju 2016 r. pobrał on pieniądze z jej rachunku bankowego nie pozostawiając jej środków do życia. Powyższe nie pozostawia zdaniem Sądu wątpliwości w uznaniu, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Prawidłowo zatem organy prowadzące postępowanie rozważały, czy dochód rodziny tworzonej przez skarżącego i jego matkę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. W konsekwencji, za prawidłowe należało uznać również ustalenia poczynione przez organy o przekroczeniu kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Zatem podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 10, art. 7 i art. 77 k.p.a. uznać należy za niezasadne. Organy obydwu instancji zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie (w tym wywiad środowiskowy) i wydały trafne rozstrzygnięcia, po uprzednim, prawidłowym ustaleniu sytuacji osobistej i majątkowej Skarżącego. Sąd podziela również w pełni stanowisko Kolegium, że ze sformułowania "może być przyznany", użytego w treści art. 39 ust. 1 ustawy wynika, że decyzje dotyczące zasiłków celowych mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie powoduje, że po stronie organu powstaje obowiązek jego przyznania w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Organ pomocy społecznej udzielając świadczeń kierować się powinien ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Ponadto co podkreślały organy obu instancji wydające decyzje administracyjne w niniejszej sprawie, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Sąd wskazuje w tym miejscu, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż pracownik socjalny wyszukiwał oferty pracy dla Skarżącego, jednak nie był on zainteresowany skontaktowaniem się w tej sprawie, ani też podjęciem jakichkolwiek działań mających na celu poprawę jego sytuacji życiowej. W wywiadzie środowiskowym Skarżący oświadczył wprost, że nie czyni żadnych starań aby poprawić swoją sytuację życiową, gdyż uważa, że jest dobrze gdy utrzymuje się z kredytów i zasiłków. Okoliczność ta nie może być pominięta przy dokonywaniu oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Sąd przypomina w tym miejscu, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Przepis ten koresponduje on z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, wedle którego "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości", art. 3 ust. 2, stanowiącego że "Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem" i zwłaszcza art. 4 tej ustawy, wedle którego "Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej". Intencją norm prawnych zawartych w tych przepisach jest to, aby pomoc społeczna trafiała do osób jej istotnie potrzebujących, wykazujących aktywność zmierzającą do wyjścia ze stanu wymagającego tej pomocy, czynnie współpracujących z organami administracji w tym celu. Z brzmienia przepisów art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 i art. 4 ustawy wynika zatem jednoznacznie, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie chcą w istocie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej, i nie podejmują działań zmierzających do swojego lub swojej rodziny usamodzielnienia oraz zintegrowania ze społeczeństwem – przez możliwie aktywną postawę i czynną współpracę z organami (pracownikami) administracji publicznej wykonującej zadania z zakresu pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 2 nie był co prawda powołany w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji, jednak dokonując oceny zgodności z prawem tych decyzji sąd nie mógł pominąć przywołanych wyżej elementów stanu faktycznego, jak również nie mógł pominąć celów dla których udzielana jest pomoc społeczna. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.