I SA/Wa 1229/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka -Płaczkowska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] kwietnia 2017 r., nr [...] odmawiającą przyznania P. P. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na uregulowanie zaległości czynszowej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że powodem wydania decyzji odmownej przez organ I instancji, pomimo spełniania przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, jest brak środków finansowych umożliwiających taką pomoc. Organ wskazał, że średnio realizuje miesięcznie [...] świadczenia, posiadając na ten cel [...] zł miesięcznie. Średnia wysokość świadczenia wynosi zatem [...] zł miesięcznie. Zaznaczył, że kwota ta wystarcza jedynie na częściowe zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych osób i rodzin, w związku z czym niezbędna jest hierarchizacja potrzeb zgłaszanych przez osoby ubiegające się o pomoc finansową z Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że sprawa była już rozpatrywana przez Kolegium, które decyzją z [...] lutego 2017 r. uchyliło decyzję organu I instancji z [...] stycznia 2017 r., [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zaległości czynszowej i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium wyjaśniło, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w [...] mieszkaniu o pow. [...] m², które odziedziczył po matce, jako jej jedyny spadkobierca. Organ wskazał, że P. P. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i z uwagi na stan zdrowia nie pracuje. Z akt sprawy wynika, że od [...] maja 2016 r. czynsz miesięczny za lokal mieszkalny wynosi [...] zł, a zadłużenie na dzień 28 lutego 2017 r. - [...] zł. Dochodem wnioskodawcy jest zasiłek stały w kwocie 481 zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł tj. łącznie 634 zł miesięcznie. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji ustalił, że zadłużenie czynszowe za lokal mieszkalny powstało już po śmierci matki odwołującego, a P. P. nie posiada żadnych oszczędności. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wykazał, że spłata zaległości czynszowych może być przedmiotem świadczenia w formie zasiłku celowego, bowiem stanowi niezbędną potrzebę bytową. Niezależnie od prezentowanego orzecznictwa Kolegium zauważyło, że spłata zadłużenia czynszowego osób ubiegających się o przyznanie tej formy pomocy, przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje OPS, spowodowałaby spadek liczby osób jakim ośrodek mógłby udzielać pomocy i byłaby w sprzeczności z celem pomocy społecznej, jakim jest wspieranie działań wnioskodawców dla poprawy trudnej ich sytuacji. Organ przytaczając treść art. 3 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) wskazał, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Obowiązek dostosowywania pomocy do konkretnej sytuacji i indywidualnego beneficjenta łączy się z zasadami indywidualizacji i typizacji świadczeń. Oznacza to, że przyznanie zasiłku celowego zależy od oceny okoliczności sprawy przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Na potwierdzenie powyższego stanowiska organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 797/08LEX nr 481492. Kolegium zaznaczyło, że odwołujący w pierwszej kolejności powinien podjąć działania zmierzające do poprawy swojej sytuacji materialnej poprzez wystąpienie o przyznaje dodatku mieszkaniowego, rozłożenie zadłużenia na raty, obciążenie nieruchomości hipoteką na zabezpieczenie długoterminowego kredytu w niskiej wysokości, co pozwoliłoby na spłatę relatywnie niedużego zadłużenia czynszowego, a przed podjęciem tych działań uzyskanie bezpłatnej pomocy prawnej w Ośrodku Pomocy Społecznej. Wskazał, że nie można też wykluczyć podnajęcia jednego pokoju lub rozważenie zamiany lokalu. Kolegium zaznaczyło, że nawet gdyby Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował środkami finansowymi umożliwiającymi przyznanie świadczenia w żądanej wysokości, to nie spowoduje to rozwiązania problemu zadłużenia P. P., gdyż czynsz za zajmowany lokal wynosi ponad [...] zł miesięcznie i przekracza możliwości finansowe odwołującego, co oznacza, że zadłużenie będzie nadal rosnąć. Kolegium dodało, że organ I instancji biorąc pod uwagę sytuację bytową i zdrowotną wnioskodawcy, odrębnymi decyzjami z [...] kwietnia 2017 r. przyznał mu pomoc na zakup żywności w wysokości [...] zł, środków czystości w wysokości [...] zł, opłacenie rachunków za gaz w wysokości [...] zł, a także na opłatę za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] czerwca 2017 r. wniósł P. P. Skarżący podniósł, że Prezydent W. wydając decyzję odmowną złamał nie tylko Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, ale również Powszechną Deklarację Praw Człowieka, z których wynika, że Państwo ma obowiązek opiekować się i pomagać osobom niepełnosprawnym. Skarżący dodał, że nie może obciążyć kredytem nieruchomości by spłacić zaległości czynszowe, gdyż żadna instytucja kredytu mu nie udzieli, a ponadto nie miałby z czego go spłacać. Oświadczył, że nie może również starać się o dodatek mieszkaniowy, gdyż wówczas otrzymywany zasiłek stały zostałby pomniejszony o kwotę dodatku mieszkaniowego wynoszącego ok. [...] zł i nie wystarczyłby na regulowanie płatności. Skarżący zaznaczył, że podnajęcie pokoju i uzyskiwanie z tego tytułu dochodu wpłynęłoby również niekorzystnie na wysokość otrzymywanego przez niego zasiłku stałego, który zostałby pomniejszony o wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu wynajmu. Podkreślił, że zmiana lokalu na inny jest wykluczona i nikt nie ma prawa zmuszać go do sprzedaży mieszkania. Podał, że jako osoba niepełnosprawna zarabia niecałe [...] zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżący w skardze nie podniósł żadnych nowych okoliczności, które mogły mieć wpływ na stanowisko zajęte przez organ w decyzji. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego okazał zaświadczenie z 20 grudnia 2017 r. ze Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W. odnośnie zaległości czynszowych oraz umowy o pracę z [...] maja 2017 r. i z [...] marca 2017 r. Złożył kserokopię tych dokumentów do akt sprawy. Sąd w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił dowód ze złożonych dokumentów na okoliczność sytuacji dochodowej skarżącego i wysokości zadłużenia w opłatach za zajmowany lokal. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Wyjaśnić należy, że pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy). Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać świadczenie, a przyznanie świadczenia jest uzależnione od środków finansowych, jakimi dysponuje ośrodek na pomoc społeczną. Decyzja administracyjna w sprawie zasiłku celowego jest zatem wydawana w granicach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, to znaczy ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Przy czym przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia - zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i art. 7 k.p.a. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie organ wydał decyzję po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., czyli po zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, a następnie dokonaniu wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy. Rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na uregulowanie zaległości czynszowych powstałych po śmierci jego matki, organy prawidłowo wzięły pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Wskazały, że średnia wysokość świadczenia wynosi [...] zł miesięcznie, a kwota jaką dysponuje organ na ten cel [...] zł miesięcznie wystarcza jedynie na częściowe zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych osób i rodzin. Z tego względu niezbędna jest hierarchizacja potrzeb zgłaszanych przez osoby ubiegające się o pomoc finansową. Pomoc finansowa na spłatę zaległości czynszowych może być przedmiotem świadczenia w formie zasiłku celowego, bowiem stanowi niezbędną potrzebę bytową. Jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej [...] jest niemożliwa, gdyż spowodowałaby spadek liczby osób jakim Ośrodek mógłby udzielać pomocy i byłaby w sprzeczności z celem pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organy uwzględniły zarówno sytuację strony ubiegającej się o świadczenie, jak i zakres dotychczas udzielonej ze środków publicznych pomocy. Należy przy tym wskazać, że odrębnymi decyzjami z [...] kwietnia 2017 r. Prezydent W. przyznał skarżącemu pomoc na zakup żywności w wysokości [...] zł, środków czystości w wysokości [...] zł, opłacanie rachunków za gaz w wysokości [...] zł, a także za zużycie energii elektrycznej w wysokości [...] zł. Ponadto, skarżącemu przyznano zasiłek stały w wysokości 481 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. W związku z tym należy przyznać rację organowi, że P. P. nie pozostał bez pomocy. Również w poprzednich miesiącach był objęty różnymi formami pomocy społecznej. Wskazać należy, że organ orzekając w przedmiocie przyznania pomocy społecznej każdorazowo powinien uwzględniać fakt, że nawet mając do czynienia z obiektywnie istotnymi życiowo potrzebami musi mieć na uwadze, że ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje mają trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była trudna. W związku z tym organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Jak wyżej wskazano skarżący objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. W sprawach z zakresu pomocy społecznej rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej sformułowane w art. 2-4 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy wskazując, w jakiej sytuacji, życiowej znajduje się skarżący, podając jaką pomocą jest objęty i na jakie cele oraz wyjaśniając z jakich przyczyn nie mógł zostać uwzględniony jego wniosek. Jak wynika z dokumentów złożonych na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu, tj. zaświadczenia ze Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z 20 grudnia 2017 r., oraz dwóch umów o pracę sytuacja materialna skarżącego poprawiła się, a zadłużenie za lokal zmalało. Skarżący zawarł w dniu [...] marca 2017 r. umowę o pracę na czas określony od [...] kwietnia 2017 r. do [...] maja 2017 r., która następnie została przedłużona na kolejny okres od [...] czerwca 2017 r. do [...] grudnia 2017 r. z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości [...] zł brutto. Z zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W. wynika, że skarżący od maja 2017 r. do grudnia 2017 r. uiszczał na bieżąco zobowiązania czynszowe i w okresie tym nie wystąpiło zadłużenie czynszowe. Stan konta czynszowego na dzień 18 grudnia 2017 r. wnosił: zaległość [...] zł plus [...] zł odsetki karne. Przedstawione dokumenty potwierdzają zatem, że skarżący, przynajmniej okresowo, jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację materialną. Spłaca też zaległość czynszową. Wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły przepisów Konstytucji ani Konwencji o Ochronie Praw Człowieka. Jak wyżej wskazano skarżący nie został pozbawiony pomocy. Jednakże nie wszystkie jego żądania i w oczekiwanej wysokości organy pomocy społecznej są w stanie spełnić. W ocenie Sądu, wobec prawidłowo ustalonego przez organy stanu faktycznego i prawnego oraz motywów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.