I SA/Wa 1230/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. D., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] odmawiającą A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że pismem z dnia 25 czerwca 2001 r. J. C. złożyła do Starostwa Powiatowego w L. wniosek o zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionej we wsi [...] przez M. J. Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r. nr [...] wynika, że M. J. zamieszkała ostatnio we wsi i gminie [...], pow. [...], woj. [...], obecnie zamieszkała w L., jest z zawodu rolnikiem. Z orzeczenia tego wynika również, że M. J. pracowała w gospodarstwie o powierzchni [...] ha ziemi i posiadała dom o powierzchni [...] m2 i oborę. Z postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] sierpnia 1988 r. sygn. akt [...], wynika, że spadek po M. J. zmarłej w dniu [...] grudnia 1984 r. w L. i tam ostatnio stale zamieszkałej, na podstawie ustawy nabyły dzieci: J. C. i A. J. po [...] części każde z nich. Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] sierpnia 2007 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po J. C., zmarłej w dniu [...] grudnia 2005 r. w L. na podstawie testamentu notarialnego nabyła A. D. w całości. Pismem z dnia 16 czerwca 2008 r. A. D. złożyła do Wojewody [...] wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość. Po jego rozpoznaniu Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. odmówił A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi [...], woj. [...], ponieważ wieś [..] przed II wojną światową znajdowała się na terenach ZSRR i nie należała do terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem A. D. złożyła odwołanie. Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przy czym z wykładni literalnej i systemowej powyższych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest fakt położenia nieruchomości pozostawionej w granicach Rzeczypospolitej Polskiej według stanu z dnia 1 września 1939 r. Powyższe stanowisko potwierdza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1814/09, w którym stwierdzono, że z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że zarówno wypędzenie, jak i opuszczenie ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego nastąpiło wypędzenie lub które zostało opuszczone, odnosi się do granic z 1939 r. We wskazanym orzeczeniu zwrócono także uwagę, że we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych dotyczących rekompensat Państwo Polskie zobowiązywało się do zaliczenia wartości mienia pozostawionego tylko na terenach, które należały do Rzeczpospolitej Polskiej we wrześniu 1939 r. W doktrynie panuje bowiem pogląd, że "mienie zabużańskie" to majątki pozostałe na terenach obecnej Białorusi, Ukrainy i tzw. Litwy Wileńskiej, natomiast pojęcie to nie obejmuje majątków pozostawionych na terenach nie wchodzących w skład przedwojennego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej: np. Litwy Kowieńskiej, Łotwy, Estonii i Rumunii. Z akt niniejszej sprawy wynika, że A. D. żąda potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. J. nieruchomości położonej w miejscowości [...], chociaż w pierwotnym wniosku z dnia 25 czerwca 2001 r. złożonym przez J. C. jest podana miejscowość [...]. Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] czerwca 1946 r. nr [...] również wynika, że M. J. zamieszkiwała we wsi [...], jednakże jest to błędny zapis miejscowości, w której M. J. miała nieruchomość, bowiem zgodnie z informacjami pozyskanymi przez Wojewodę [...], jak również stosownie do ustaleń organu wyższego stopnia, w województwie [....] znajdowała się miejscowość [...], a nie [...]. Zatem stwierdzić należy, że wieś [...] przed II wojną światową znajdowała się na terenach ZSRR i nie należała do terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to fakt znany organowi z urzędu i zgodnie z art. 77 § 4 kpa nie wymaga dowodu. Na marginesie Minister zauważył, że stosownie do wniosku A. D. z dnia 16 czerwca 2008 r. (jak również wniosku z dnia 25 czerwca 2001 r. złożonego przez J. C.) oraz z powołanego orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego wynika, że miejscowość, w której M. J. posiadała nieruchomość położona była w województwie [...]. Przy czym zgodnie z powszechną wiedzą wiadome jest, że województwo [...]w nie wchodziło w skład II Rzeczypospolitej Polskiej, dlatego stwierdzić należy, że A. D. dochodzi prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości niepołożonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec czego organ odwoławczy podniósł, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona wynikająca z art. 1 i 2 powołanej ustawy przesłanka dotycząca położenia nieruchomości na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. W związku z czym A. D. nie przysługuje prawo do rekompensaty. Mając powyższe na uwadze Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. D. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu organu zarzuciła naruszenie art. 212 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z którego wynika, że na pokrycie opłat lub cen sprzedaży działki budowlanej stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obcego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. M. J. i jej córka J. C. z domu J. zostały wypędzone wraz z innymi osobami narodowości polskiej z miejsca zamieszkania. Nieopuszczenie miejsca zamieszkania oznaczało zesłanie na [...] lub inne podobne miejsca lub pozostawienie majątku i ucieczkę do Polski - swojej ojczyzny. Przy czym art. 212 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie określa przesłanek niezbędnych do uzyskania prawa do ekwiwalentu, a jedynie odsyła do umów międzynarodowych, co oznacza, że intencją ustawodawcy było, by umowy te stanowiły w tym zakresie prawo wewnętrzne. Zatem można tu mówić o tzw. "umowach republikańskich" z dnia 9 i 22 września 1944 r. zawartych pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad, które dotyczą ewakuacji obywateli polskich z terytorium ZSRR. W myśl zawartych w umowie postanowień osoby te nie podlegały ewakuacji, lecz przysługiwało im prawo do repatriacji, prowadzonej w trybie indywidualnym na podstawie specjalnych zaświadczeń wydawanych przez urzędy milicji miejsca ich zamieszkania. Skarżąca podniosła, że M. J. opowiadając dzieje tamtych lat i zdarzenia wspominała, że po otrzymaniu zezwolenia z milicji na repatriację do Polski została zobowiązana do pozostawienia nieruchomości stanowiącej jej własność i bezzwłocznego wyjazdu. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny w sprawie, a brak jest podstaw do uznania zasadności zawartych w skardze zarzutów. Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418). Zgodnie z art. 1 tej ustawy określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich". Powyższe zasady realizacji prawa do rekompensaty mają również zastosowanie do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy art. 2 powołanej ustawy określają natomiast przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Wbrew przekonaniu skarżącej podstawę wydanych w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnych nie mógł stanowić nieobowiązujący już przepis art. 212 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Art. 212 został bowiem uchylony przez art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz.39) z dniem 30 stycznia 2004 r. W świetle przywołanych przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie może natomiast budzić wątpliwości fakt, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ale pod warunkiem, że spełnione są wszystkie wymogi, w tym także wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do rekompensaty nie przysługuje zatem właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium II Rzeczypospolitej, nawet jeżeli właściciel ten był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i opuścił miejsce zamieszkania z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy M. J. byłą właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...] województwo [...]. Miejscowość [...] przed II wojną światową znajdowała się na terenach ZSRR i w dniu 1 września 1939 r. nie wchodziła w skład terytorium II Rzeczypospolitej. W rozpatrywanej sprawie nie została zatem spełniona wynikająca z art. 1 i 2 powołanej ustawy przesłanka dotycząca położenia nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym zakresie Sąd orzekający w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku z dnia 9 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 509/10 (pub. pod adresem Internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), zgodnie z którym ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wyraźnie akcentuje wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez osobę ubiegająca się o przyznanie rekompensaty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis zaś art. 2 musi być wykładany w kontekście art. 1 ustawy, w którym to przepisie ustawodawca wiąże pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego z faktem wypędzenia właściciela tej nieruchomości z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia przez niego byłego terytorium Polski w związku z wojną. W przypisanym tą ustawą sensie nie sposób zatem mówić o "znajdowaniu się" jakiejś nieruchomości poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy ta nieruchomość przed wybuchem II wojny światowej na jej terytorium się nie znajdowała. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku podkreślił, że omawiane unormowania mają moc regulacji ustawowej i ograniczenie ich wyłącznie do terenów, które przed dniem 1 września wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że ustawodawca nie zakładał, aby można było w trybie ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dochodzić prawa do rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawiona poza obecnymi granicami Państwa Polskiego nieruchomość nigdy nie znajdowała się na jego terytorium. W świetle powyższego Sąd stanął na stanowisku, że prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, że ponieważ M. J. nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie pozostawiła mienia nieruchomego na tym terytorium, to żądanie przez jej spadkobiercę przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej było nieuprawnione. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.