I SA/Wa 1230/23
WyrokWSA w Warszawie2024-07-11
Skład orzekający: Magdalena Durzyńska, Przemysław Żmich, Anna Milicka-Stojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze było właściwe do rozpatrzenia wniosku użytkownika wieczystego o zmianę stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego po wejściu w życie ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami, która nie zawiera przepisów przejściowych?Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było właściwe do rozpatrzenia wniosku użytkownika wieczystego o zmianę stawki procentowej opłaty rocznej po wejściu w życie ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. Zmiana stanu prawnego, polegająca na wyłączeniu właściwości kolegiów w tego typu sprawach i przekazaniu ich do właściwości sądów powszechnych, ma zastosowanie od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 15 sierpnia 2019 r., ze względu na zasadę bezpośredniego działania nowego prawa. W związku z tym, organ prawidłowo zwrócił podanie na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., wskazując na właściwość sądu powszechnego.Stan faktyczny
Użytkownik wieczysty złożył wniosek o zmianę stawki opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości z 3% na 0,3%. Prezydent odmówił zmiany stawki, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) zwróciło wniosek użytkownika, wskazując na utratę właściwości przez SKO w związku ze zmianą przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami od 15 sierpnia 2019 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie o zwrocie podania po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Użytkownik wieczysty wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących właściwości SKO i trybu postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Asesor WSA Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi [...] w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Użytkownik wieczysty - [...] wystąpił do Prezydenta [...] z wnioskiem o dokonanie zmiany stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...] z obrębu [...] z 3% na 0,3 %.
Prezydent [...] oświadczeniem z [...] lutego 2016 r. nr [...] odmówił użytkownikowi wieczystemu dokonania zmiany dotychczasowej stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości gruntowej.
[...] lutego 2016 r. użytkownik wieczysty złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o ustalenie, że odmowa zmiany stawki procentowej opłaty rocznej ww. nieruchomości jest nieuzasadniona. Ponadto użytkownik wieczysty wniósł o ustalenie, że stawka procentowa opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ww. gruntu wynosi 0,3%, że ww. stawka obowiązywała od momentu jej wprowadzenia w 2000 r. na skutek zmiany ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zwolnienie z opłaty za użytkowanie wieczyste działki [...] jako przeznaczonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę ogólnodostępną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2022 r., działając na podstawie art. 66 § 3 kpa, orzekło o zwrocie podania z [...] lutego 2016 r. użytkownikowi wieczystemu. W uzasadnieniu ww. postanowienia Kolegium wskazało, że wskutek zmiany stanu prawnego dokonanej ustawą z dnia 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy o Krajowym Zasobie Nieruchomości oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1309) – dalej zwanej "ustawą zmieniającą" i braku przepisów przejściowych, samorządowe kolegia odwoławcze nie są już właściwe do rozpatrywania wniosków użytkowników wieczystych o zmianę stawki procentowej złożonych na podstawie art. 78 ust. 2 w zw. z art. 73 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (w brzmieniu obowiązującym do 14 sierpnia 2019 r.).
Kolegium zauważyło, że od 15 sierpnia 2019 r. brak zgody właściwego organu na propozycję użytkownika wieczystego dotyczącą zmiany celu użytkowania wieczystego ma ten skutek, że wyłącznie właściwym do rozpoznania sporu w tym zakresie staje się sąd powszechny właściwy ze względu na położenie nieruchomości.
[...] złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od ww. postanowienia. Wnioskodawca podniósł, że Kolegium pominęło dyspozycję art. 21 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2020 r. poz. 2040 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą przekształceniową".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] maja 2022 r. utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 66 § 3 kpa stanowi, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Dalej Kolegium podało, że zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.) – dalej zwanej "ugn" opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ustala się według stawki procentowej od ceny nieruchomości gruntowej określonej zgodnie z art. 67 ugn. Według art. 72 ust. 3 ugn wysokość stawek procentowych opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego jest uzależniona od określonego w umowie celu, na jaki nieruchomość gruntowa została oddana, i wynosi: 1) za nieruchomości gruntowe oddane na cele obronności i bezpieczeństwa państwa, w tym ochrony przeciwpożarowej - 0,3% ceny; 2) za nieruchomości gruntowe pod budowę obiektów sakralnych wraz z budynkami towarzyszącymi, plebanii w parafiach diecezjalnych i zakonnych, archiwów i muzeów diecezjalnych, seminariów duchownych, domów zakonnych oraz siedzib naczelnych władz kościołów i związków wyznaniowych - 0,3% ceny; 3) za nieruchomości gruntowe na działalność charytatywną oraz na niezarobkową działalność: opiekuńczą, kulturalną, leczniczą, oświatową, wychowawczą, naukową lub badawczo-rozwojową - 0,3% ceny; 3a) za nieruchomości gruntowe oddane na cele rolne - 1% ceny; 3b) za nieruchomości gruntowe, na których położone są garaże lub stanowiska postojowe niewykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej albo nieruchomości przeznaczone na te cele - 1% ceny; 4) za nieruchomości gruntowe oddane na cele mieszkaniowe, na realizację urządzeń infrastruktury technicznej i innych celów publicznych oraz działalność sportową - 1% ceny; 4a) za nieruchomości gruntowe na działalność turystyczną - 2% ceny; 5) za pozostałe nieruchomości gruntowe - 3% ceny.
Art. 73 ust. 2 ugn, w brzmieniu obowiązującym do 14 sierpnia 2019 r., stanowił, że jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu, na który nieruchomość została oddana, stawkę procentową opłaty rocznej zmienia się stosownie do tego celu. Przy dokonywaniu zmiany stawki procentowej stosuje się tryb postępowania określony w art. 78-81.
Powyższy stan prawny uległ zmianie wraz z wejściem w życie ustawy zmieniającej. Ustawą tą wprowadzono do ugn nowe regulacje dotyczące zasad i trybu zmiany celu użytkowania wieczystego, uwzględniając zarówno inicjatywę organu, jak i możliwość złożenia wniosku przez użytkownika wieczystego (art. 10 pkt 5). Stosownie do postanowień aktualnie obowiązującego art. 73 ust. 2 ugn, jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu użytkowania wieczystego, z wnioskiem o zmianę celu użytkowania wieczystego występuje właściwy organ albo użytkownik wieczysty. Zgodnie z brzmieniem art. 73 ust. 2a ugn przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, w przypadku: 1) ustanowienia odrębnej własności lokalu, którego przeznaczenie jest inne, niż cel podstawowy, użytkowania wieczystego, lub, 2) zmiany sposobu korzystania z lokalu. Według art. 73 ust. 2e ugn w przypadku złożenia przez użytkownika wieczystego wniosku, o którym mowa w ust. 2 lub 2b, właściwy organ przedstawia pisemne stanowisko w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli organ nie zgadza się na zmianę celu użytkowania wieczystego lub nie przedstawił stanowiska, użytkownik wieczysty może wnieść powództwo do sądu powszechnego właściwego ze względu na położenie nieruchomości. Stawkę procentową opłaty rocznej przyjmuje się stosownie do celu ustalonego na podstawie zgodnego oświadczenia stron albo orzeczenia sądu. Nowa stawka opłaty obowiązuje od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym została ustalona (art. 73 ust. 2f ugn).
Kolegium wskazało, że ustawa zmieniająca nie zawiera w tej materii przepisów przejściowych. Niezamieszczenie w tej ustawie przepisów przejściowych prowadzi do wniosku, że ustawodawca zrezygnował z wprowadzenia wyraźnego rozróżnienia, do jakich stanów faktycznych przepis ten powinien mieć zastosowanie, a w jakich nie należy go stosować. Zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy procedura uregulowana w art. 73 ust. 2 i nast. ugn w nowym brzmieniu ma zastosowanie do wszystkich przypadków zmiany stawki procentowej opłaty rocznej z powodu trwałej zmiany sposobu korzystania z nieruchomości, powodującej zmianę celu, na który nieruchomość została oddana. Jest to celowy zabieg ustawodawcy, który dążył - jak wynika z uzasadnienia do projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 3364) - do skrócenia procedury odwoławczej przez rezygnację z etapu rozpatrzenia sprawy przez samorządowe kolegium odwoławcze.
Dlatego z dniem jej wejścia w życie, tj. z 15 sierpnia 2019 r. wszystkie sprawy rozpatrywane są z uwzględnieniem nowo uchwalonych regulacji. Zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, że nowe przepisy należy stosować nie tylko do wszelkich stosunków prawnych i zdarzeń, które powstaną po ich wejściu w życie, ale również do tych, które powstały wcześniej, lecz nadal - pod ich rządami - trwają.
Z wyżej wskazanych powodów Kolegium uznało, że zmiana stanu prawnego w omawianym zakresie i brak przepisów przejściowych powoduje, że wniosek użytkownika wieczystego złożony na podstawie art. 81 ust. 1 w zw. z art. 78 ust. 2 i art. 73 ust. 2 i 2a ugn (w brzmieniu obowiązującym do 14 sierpnia 2019 r.), nie może zostać rozpatrzony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] bowiem aktualnie obowiązujące przepisy nie przewidują już właściwości kolegium w tego rodzaju sprawach. Brak zgody właściwego organu na propozycję właściwego użytkownika wieczystego dotyczącą zmiany celu użytkowania wieczystego ma ten skutek, że wyłącznie właściwym do rozpoznania sporu w tym zakresie staje się sąd powszechny właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Powoduje to konieczność zwrotu wniosku na podstawie art. 66 § 3 kpa.
Odnosząc się do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu pominięcia art. 21 ustawy przekształceniowej Kolegium podało, że art. 21 tej ustawy odnosi się do postępowań dotyczących aktualizacji opłat rocznych z tytułu prawa użytkowania wieczystego oraz aktualizacji stawek procentowych tych opłat, których przedmiotem były grunty określone w art. 1 tej ustawy, tj. grunty zabudowane na cele mieszkaniowe. Przepis ten pozwalał na kontynuowanie ww. postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem przekształcenia, w sytuacji gdy na mocy art. 1 ustawy przekształceniowej prawo użytkowania wieczystego przekształciło się w prawo własności tych gruntów z dniem 1 stycznia 2019 r. Tymczasem prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomość - jak wynika z akt sprawy - nie podlega przekształceniu w prawo własności z uwagi na charakter zabudowy tej nieruchomości. Ponadto po wejściu w życie ustawy przekształceniowej, w tym jej art. 21 przewidującego, że postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych, doszło do zmiany stanu prawnego. Jak już wyjaśniono powyżej, w nowym stanie prawnym odpadła kompetencja ustawowa dla samorządowego kolegium odwoławczego do rozstrzygania sporów wynikłych na tle zmiany stawki procentowej opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu w związku z trwałą zmiany sposobu korzystania z nieruchomości.
Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2022 r. [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 78 ust. 2 w zw. z art. 77 ust. 3 ugn, wg jego brzmienia z daty złożenia przez [...] wniosku do SKO w [...]; 2) art. 5 § 2 pkt 3 w zw. z art. 1 pkt 2 kpa. W skardze [...] wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi: 2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego od strony przeciwnej; 3) rozpatrzenie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu [...] wskazała, że art. 73 ust. 2 ugn w brzmieniu: "Jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu użytkowania wieczystego, z wnioskiem o zmianę celu użytkowania wieczystego występuje właściwy organ albo użytkownik wieczysty" obowiązywał także 1 marca 2016 r., kiedy to skarżąca złożyła wniosek do SKO. Podobnie rzecz się ma z brzmieniem art. 78 ust. 2 ugn, który jednoznacznie stanowi, że wniosek o aktualizację opłaty wieczystej – po wypowiedzeniu jej - ale także i z inicjatywy użytkownika wieczystego - po odmowie uwzględnienia jego wniosku przez organ administracji - składa się do samorządowego kolegium odwoławczego. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw do rozróżniania sytuacji odwoławczej w przypadku wypowiedzenia wysokości opłaty przez organ od sytuacji, kiedy z wnioskiem o zmianę wysokości opłaty występuje użytkownik wieczysty.
Zdaniem skarżącej rozwiązanie zastosowane przez ustawodawcę jest wystarczająco klarowne, aby wyprowadzać z "milczenia ustawodawcy" pogląd o utracie właściwości rzeczowej w tej mierze przez SKO. Art. 1 w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 kpa w zw. z art. 78 ust. 2 ugn rozstrzygają o właściwości kolegiów.
W uzasadnieniu postanowienia SKO stwierdziło, że skoro ustawa zmieniająca nie zawiera przepisów przejściowych regulujących ustalanie stawki za użytkowanie wieczyste w przypadku zmiany celu użytkowania wieczystego, to z dniem jej wejścia w życie z dniem 15 sierpnia 2019 r. wszystkie sprawy są rozpatrywane na podstawie nowych regulacji.
W ocenie Fundacji, gdyby ustawodawca chciał doprowadzić do zmiany właściwości kolegiów w tym zakresie, to niewątpliwie wypowiedziałby się wprost w przepisie. Tym bardziej, że z uzasadnienia projektu przepisów zmieniających, ani z toku dyskusji nad nimi nie da się takiego wniosku wyprowadzić. Zatem pozbawienie możliwości kolegiów orzekania w tych sprawach powinno być potraktowane jako przejmowanie przez sądy administracyjne kompetencji ustawodawcy.
Zdaniem [...] w niniejszej sprawie powinny być zastosowane przepisy dotychczasowe i orzeczenie powinno zostać zmienione.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
W piśmie uzupełniającym skargę (data wpływu [...] września 2022 r.) [...] podała, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał art. 21 ust. 1-3 ustawy przekształceniowej, a więc obowiązujący przed 15 sierpnia 2019 r. tryb administracyjny ustalania stawek procentowych z art. 77-81 oraz ówczesne brzmienie art. 72 ust. 3 i art. 73 ust. 2 ugn. Zdaniem [...] o właściwości kolegiów przesądzają art. 1 w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 kpa w zw. z art. 78 ust. 2 ugn kpa oraz art. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, a nie milczenie ustawodawcy w ustawie zmieniającej. Skarżąca uważa, że orzecznictwo sądów administracyjnych, w świetle brzmienia art. 184 Konstytucji RP, nie może przesądzać o właściwości rzeczowej kolegiów, ponieważ sądy administracyjne nie mają do tego uprawnień. Skarżący uważa, że Sąd powinien wystąpić do Senatu RP (Komisji Ustawodawczej Senatu) o dokonanie wykładni autentycznej przepisów, co ma oparcie w art. 95 ust. 1 Konstytucji RP i art. 12 pkt 3 Regulaminu Senatu oraz pkt 15 Załącznika do Regulaminu Senatu. Sąd winien także skierować pytanie do Senatu RP o właściwość samorządowych kolegiów odwoławczych w kwestii rozstrzygania spraw związanych z aktualizacją opłat rocznych za użytkowanie wieczyste.
[...] w piśmie z [...] czerwca 2024 r. podtrzymała wniosek o uchylenie w całości postanowienia SKO w [...] z [...] maja 2022 r. i wniosła o zobowiązanie organu do: 1) merytorycznego rozpatrzenia sprawy albo 2) w przypadku uznania przez WSA w Warszawie, że zmiana przepisów spowodowała utratę właściwości przez SKO do rozpatrzenia tej sprawy, zobowiązanie SKO do zastosowania art. 65 kpa, który dotyczy postępowania z "podaniem" wniesionym do niewłaściwego organu, a także sytuacji, kiedy organ utracił właściwość po wniesieniu "podania", ale przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Skarżąca podała, że SKO w [...] błędnie powołało się na art. 66 § 3 kpa bowiem art. 66 dotyczy sytuacji, kiedy "podanie dotyczy kilku spraw" (§ 1 i 2) albo "podanie wniesiono do organu niewłaściwego" (§ 3), zaś podanie [...] zostało wniesione w 2016 r. do organu wówczas właściwego, który - co najwyżej (a co wątpliwe) utracił właściwość w 2019 r. W takiej sytuacji SKO w [...] miało obowiązek przekazania sprawy do organu właściwego - czyli sądu powszechnego na podstawie art. 65 § 1 kpa. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że rezygnuje z wnoszenia i otrzymywania pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Na wstępie trzeba wskazać, że z analizy treści ksiąg wieczystych nr [...] (działka nr [...]) i [...] (działka nr [...]) wynika, że wg stanu na 1 stycznia 2019 r. nieruchomości te nie były gruntami zabudowanymi na cele mieszkaniowe w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy przekształceniowej (symbol geodezyjny Bi-inne tereny zabudowane). W dacie wejścia w życie ustawy przekształceniowej i obecnie ich właścicielem jest Miasto [...]. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2018 r. sygn. akt [...] także wynika, że sporny grunt jest zabudowany budynkami niemieszkalnymi (wybudowanymi na cele usługowe, ochrony zdrowia).
Wobec tego dla niniejszej sprawy nie miała i nie ma znaczenia ustawa przekształceniowa, w tym jej art. 21. Aby bowiem rozważać, czy art. 21 ustawy przekształceniowej ma w niniejszej sprawie zastosowanie trzeba wpierw ustalić, czy dana nieruchomość podlega pod reżim działania tej ustawy, a więc mieści się w jej zakresie przedmiotowym. Skoro więc sporny grunt ma zabudowę o charakterze niemieszkalnym, to do przedmiotowych nieruchomości w ogóle nie stosuje się ustawy przekształceniowej.
Przechodząc do meritum sprawy trzeba wskazać, że wnioskiem z [...] grudnia 2015 r. [...] wystąpiła do Prezydenta [...] m.in. o ustalenie stawki procentowej w wysokości 0,3% za grunt oznaczony jako działki nr [...] i [...], ustalenie, że stawka ta obowiązywała od 2000 r. od jej wprowadzenia na skutek zmiany do ugn. Jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] grudnia 2015 r. sygn. akt [...] dla prawa użytkowania wieczystego [...] ustalona była wcześniej stawka procentowa za sporny grunt (oznaczony wówczas jako działka nr [...]) w wysokości 3% (wg oświadczenia organu właściwego z [...] grudnia 2009 r.). Prezydent [...] oświadczeniem z [...] lutego 2016 r. odmówił zmiany stawki procentowej. Wobec tego [...] wnioskiem z [...] lutego 2016 r. wystąpiła do SKO w [...], w trybie art. 73 ust. 2 ugn, w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2019 r. o ustalenie stawki procentowej w wysokości 0,3% za grunt oznaczony jako działki nr [...] i [...], ustalenie, że stawka ta obowiązywała od 2000 r. od jej wprowadzenia na skutek zmiany przepisów w ugn.
Zgodzić należało się ze skarżącą, że w stanie prawnym obowiązującym przed 15 sierpnia 2019 r. art. 73 ust. 2 ugn przewidywał, że jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu, na który nieruchomość została oddana, stawkę procentową opłaty rocznej zmienia się stosownie do tego celu. Przy dokonywaniu zmiany stawki procentowej stosuje się tryb postępowania określony w art. 78-81 ugn.
Rację ma natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], że 15 sierpnia 2019 r. doszło do istotnej zmiany stanu prawnego w zakresie procedury zmiany stawek procentowych opłat rocznych i trybu ich zaskarżenia. Zmiany stanu prawnego art. 73 ugn dokonał ustawodawca w art. 10 pkt 5 ustawy zmieniającej. Wedle art. 73 ust. 2 w nowym brzmieniu, jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu użytkowania wieczystego, z wnioskiem o zmianę celu użytkowania wieczystego występuje właściwy organ albo użytkownik wieczysty. Z wnioskiem o zmianę celu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej użytkownik wieczysty może wystąpić również w przypadku, gdy proponowana zmiana jest zgodna: 1) z przeznaczeniem nieruchomości ustalonym w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub 2) z decyzją o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego, lub 3) ze zgłoszeniem budowy lub przebudowy, wobec którego organ administracji architektoniczno-budowlanej nie wniósł sprzeciwu, lub 4) z uchwałą o ustaleniu lokalizacji inwestycji mieszkaniowej lub inwestycji towarzyszącej podjętą na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. z 2021 r. poz. 1538), lub 5) z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (art. 73 ust. 2b ugn). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 2b, w związku ze zmianą celu użytkowania wieczystego ulegnie obniżeniu wysokość stawki procentowej opłaty rocznej, strony mogą ustalić jednorazową opłatę na rzecz właściciela nieruchomości nie wyższą niż dwukrotność dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego (art. 73 ust. 2c ugn). W przypadku złożenia przez użytkownika wieczystego wniosku, o którym mowa w ust. 2 lub 2b, właściwy organ przedstawia pisemne stanowisko w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli organ nie zgadza się na zmianę celu użytkowania wieczystego lub nie przedstawił stanowiska, użytkownik wieczysty może wnieść powództwo do sądu powszechnego właściwego ze względu na położenie nieruchomości (art. 73 ust. 2e ugn). Art. 73 ust. 2f ugn przewiduje, że stawkę procentową opłaty rocznej przyjmuje się stosownie do celu ustalonego na podstawie zgodnego oświadczenia stron albo orzeczenia sądu. Nowa stawka opłaty obowiązuje od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym została ustalona.
Trafnie zauważyło Kolegium, że ustawa zmieniająca, w zakresie zmian dokonanych w art. 73 ugn, nie przewidziała przepisów przejściowych, jeżeli chodzi o wywołane zmianą celu użytkowania wieczystego zmiany stawek procentowych opłat rocznych, ze skutkiem przed jej wejściem w życie. Wobec tego do wszystkich spraw dotyczących zmiany stawki procentowej opłaty rocznej, które zostały zainicjowane przez użytkowników wieczystych, stosuje się od 15 sierpnia 2019 r art. 73 ugn, w nowym brzmieniu.
Z powyższego wynika, że 15 sierpnia 2019 r. ustawodawca bezwarunkowo i definitywnie zrezygnował z przewidzianego wcześniej w art. 78- art. 81 w zw. z art. 73 ust. 2 ugn administracyjnego trybu dochodzenia (przed Kolegium) zmian stawek procentowych opłat rocznych na rzecz przewidzianego w art. 73 ust. 2e ugn sądowego trybu dochodzenia (przed sądem powszechnym) zmian stawek procentowych opłat rocznych.
Skoro zatem [...] złożyła do SKO w [...] na podstawie art. 73 ust. 2 ugn, w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2019 r., wniosek o ustalenie nowej stawki procentowej w wysokości 0,3 % za przedmiotowy grunt i jej ustalenie od 2000 r. w związku ze zmianą art. 72 ust. 3 pkt 3 ugn na mocy art. 1 pkt 22 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz.U. Nr 6, poz. 70), to po 15 sierpnia 2019 r. Kolegium prawidłowo zastosowało art. 66 § 3 kpa i w formie postanowienia zwróciło podanie jego autorowi wskazując, że aktualnie w sprawie dokonanej zmiany stawki procentowej opłaty rocznej właściwy jest sąd powszechny, co wynika z art. 73 ust. 2e ugn.
Opisany wyżej problem został już oceniony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 13 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2191/22 stanął na stanowisku, że w kulturze prawnej zostały wykształcone reguły międzyczasowe, które znajdują zastosowanie w procesie stosowania prawa. NSA zaznaczył, że jeżeli brak jest wyraźnie wyrażonej w tej mierze woli ustawodawcy, sąd i inne organy stosujące prawo muszą kwestię intertemporalną rozstrzygnąć na podstawie tych właśnie reguł, mając wybór między zasadą dalszego działania ustawy dawnej i zasadą bezpośredniego skutku ustawy nowej. Milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw zastosowaniu go przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2012 r. sygn. akt K 3/10). Równocześnie NSA podkreślił, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OPS 1/06 wskazano, iż do pozytywnych aspektów bezpośredniego działania ustawy nowej najczęściej zalicza się to, że w stosunku do wszystkich podmiotów mają zastosowanie te same nowe przepisy prawa, które przynajmniej z założenia, powinny lepiej odzwierciedlać aktualne stosunki prawne. Ponadto, przepisy nowej ustawy są wyrazem woli ustawodawcy, która została powzięta później niż wola ustawodawcy, której wyrazem była ustawa wcześniejsza (P. Tuleja, Konstytucyjne podstawy prawa intertemporalnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Kwartalnik Prawa Prywatnego 1997, z. 1). W dalszych motywach NSA podkreślił, że to, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, i przy wzięciu pod uwagę skutków, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. Sąd kasacyjny wskazał, że jeżeli w sprawie znajduje zastosowanie art. 73 ugn w znowelizowanym brzmieniu, to oznacza, że Kolegium nie jest już organem właściwym do rozpoznania sprawy. NSA uznał, że zastosowanie art. 66 § 3 kpa było w pełni prawidłowe. W ocenie NSA uznanie że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, obligowało organ, do którego wniesiono podanie, do zwrócenia go wnoszącemu. W sprawie znajduje bowiem zastosowanie znowelizowany art. 73 ugn wyłączający właściwość Kolegium w postępowaniu zmierzającym do zmiany stawki procentowej opłaty rocznej w związku z trwałą zmianą sposobu korzystania z nieruchomości powodującą zmianę celu, na który nieruchomość została oddana.
NSA zwrócił uwagę, że skoro skarżąca (a nie organ) wystąpiła z wnioskiem o zmianę stawki opłaty procentowej w związku ze zmianą sposobu użytkowania nieruchomości, a organ nie zgodził się na zmianę celu, to w świetle przepisów obowiązujących od 15 sierpnia 2019 r. skarżąca ma możliwość wystąpienia w trybie art. 73 ust. 2e ugn z odpowiednim powództwem do sądu powszechnego. Nie zachodzi zatem konieczność stosowania przepisów dotychczasowych, tj. przepisów ugn, w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2019 r. celem zapewnienia skarżącej możliwości doprowadzenia do zmiany stawki procentowej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości. Uwzględniając zatem okoliczność, że to skarżąca rozpoczęła procedurę zmiany wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, charakter przepisów podlegających zmianie (regulujących kwestie związane z treścią umowy użytkowania wieczystego, a zatem materią właściwą prawu cywilnemu, a co za tym idzie poddaną pod rozstrzygnięcia sądów powszechnych), przyjęcie zasady, że zastosowanie znajduje ugn w znowelizowanym brzmieniu chroni odpowiednio interesy skarżącej.
Zbieżne poglądy prezentuje także WSA w Warszawie w tego rodzaju sprawach (por. wyrok z 7 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1506/23; wyrok z 1 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 537/23).
NSA w powyższym wyroku uznał za bezzasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 65 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. NSA uznał, że aby zarzut ten był skuteczny należało wskazać jaki do rozpoznania sprawy byłby właściwy inny organ administracji publicznej niż ten, do którego je wniesiono.
Poglądy te podziela w całości skład orzekający w niniejszej sprawie.
Ponadto trzeba wskazać, że sąd powszechny nie może być uznany za organ właściwy w rozumieniu art. 65 § 1 w zw. z art. 5 § 2 pkt 3, 4 i 6 kpa, ponieważ nie jest to organ administracji publicznej. Sądu powszechnego nie można zakwalifikować jako innego organu państwowego oraz innego podmiotu powołanych z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania indywidualnych spraw administracyjnych (art. 1 pkt 2 kpa). Sprawy dotyczące zmiany stawek procentowych opłat rocznych są bowiem sprawami cywilnymi rozstrzyganymi obecnie przez sądy powszechne (art. 1 i 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
Jeżeli chodzi o podnoszone w piśmie uzupełniającym skargę stanowisko [...] odnośnie "niezbędności" wystąpienia przez WSA w Warszawie do Senatu RP (Komisji Ustawodawczej Senatu) o uruchomienie procedury dokonania wykładni autentycznej przepisów (skarżąca nie konkretyzuje jakich) oraz skierowanie przez Sąd do Senatu RP pytania o właściwość samorządowych kolegiów odwoławczych do rozstrzygania spraw związanych z aktualizacją opłaty rocznej (niniejsza sprawa dotyczy stawki procentowej opłaty rocznej) Sąd zwraca uwagę, że uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 listopada 1990 r. - Regulamin Senatu (M.P. z 2024 r. poz. 10 ze zm.) reguluje obowiązki i prawa senatorów oraz warunki wykonywania przez nich mandatu, a także szczegółowe obowiązki i prawa senatorów związane z organizacją wewnętrzną i porządkiem prac Senatu i jego organów, sposób wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiązków organów państwowych wobec Senatu oraz tryb udzielania obywatelom informacji.
Z przepisów tego aktu nie wynikają dla wojewódzkiego sądu administracyjnego żadne obowiązki, a tym bardziej uprawnienia o charakterze prawnoprocesowym w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie sądowoadministracyjnej.
Takich, jak wyżej wskazane w piśmie uzupełniającym skargę, uprawnień nie można wywieść z art. 95 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sejm i Senat.
Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że w ramach kontroli działalności administracji publicznej wojewódzkie sądy administracyjne nie są kompetentne do dokonywania wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego, mających zastosowanie w indywidualnej sprawie administracyjnej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przy czym naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnej wykładni przepisów prawa (art. 174 pkt 1 ppsa).
Biorąc powyższe pod uwagę i uznając zarzuty skargi za bezskuteczne Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 395) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło