I SA/Wa 1233/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 maja 2023 r. nr KOA/2667/Sr/23 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania W. S., decyzją z 22 maja 2023 r. nr KOA/2667/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 12 kwietnia 2023 r. nr 4211.212.2023 (zp) o przyznaniu W. S. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Burmistrz Miasta i Gminy [...], działając z urzędu, decyzją z 9 sierpnia 2021 r. nr 4211.357-covid.2021 przyznał W. S. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres do 31 grudnia 2021 r. Organ wskazał, że do wydania takiego rozstrzygnięcia doszło, z uwagi na obowiązujący (w stanie pandemii) art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842). Stanowi on, że: "z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności." Następnie W. S. podaniem z 5 kwietnia 2023 r. wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy [...] o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przedkładając orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 23 września 2021 r. wydane na okres do 30 września 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z 12 kwietnia 2023 r. orzekł o przyznaniu W. S. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r. Od powyższej decyzji W. S. wniósł odwołanie. Podniósł, że świadczenie winno mu być wypłacone również za okres poprzedzających 18 miesięcy bowiem złożone przez niego orzeczenie 24 października 2021 r. jest kontynuacją poprzedniego orzeczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 22 maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 12 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasady i tryb przyznawania i wypłacania zasiłku pielęgnacyjnego zostały określone przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". Kolegium podało, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z dodatkowymi dokumentami składa się w urzędzie gminy lub miasta, właściwym dla miejsca zamieszkania (albo w ośrodku pomocy społecznej lub w innej jednostce organizacyjnej gminy, jeżeli to właśnie im przekazana została realizacja świadczeń rodzinnych w danej gminie). Co do zasady prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o czym stanowi art. 24 ust. 2 ustawy. Wyjątkiem od tej zasady jest art. 24 ust. 2a ustawy, który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego to prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Skoro zatem W. S. wniosek wraz z orzeczeniem złożył w ośrodku pomocy 5 kwietnia 2023 r., to zgodnie z przywołanym art. 24 ust. 2 ustawy zasiłek został mu prawidłowo przyznany od 1 kwietnia 2023 r. Zdaniem Kolegium w sprawie nie znalazł zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy bowiem skarżący nie zachował trzymiesięcznego terminu od wydania nowego orzeczenia z 23 września 2021 r., gdyż wniosek o zasiłek złożył dopiero 5 kwietnia 2023 r. Brak jest nadto w przywołanej ustawie przepisu, który pozwalałby na przyznanie świadczenia rodzinnego bez wniosku, na co zdaje się wskazuje strona w treści odwołania. Nadto zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, by W. S. (jak twierdzi w treści odwołania) doręczył orzeczenie nie 5 kwietnia 2023 r., a wcześniej, tj. 24 października 2021 r. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 maja 2023 r. W. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie został należycie poinformowany o należnych mu pieniądzach w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]. Podał, że przez 4 lata pieniądze były mu należycie wypłacane na podstawie wcześniejszego orzeczenia. Skarżący oświadczył, że po upływie ważności pierwszego orzeczenia w odpowiednim terminie złożył orzeczenie na następne 2 lata. Oba orzeczenia prawie się nie różniły. Skarżący uważa, że organ I instancji powinien wypłacić mu pieniądze, które się należą. Twierdzi, że obowiązkiem Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] było poinformowanie człowieka bardzo chorego o tym, co mu się należy. Skarżący zauważył, że oprócz choroby nowotworowej leczy się psychiatrycznie. Dwa razy był hospitalizowany. Podejście organu, że winien znać przepisy, co mu się należy uważa za krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji SKO w Warszawie stanowiły art. 24 ust. 2 i art. 24 ust. 2a ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Według tego przepisu decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostanie ustalone prawo do świadczeń rodzinnych posiada zatem data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. W konsekwencji nawet jeżeli przez uprawnionego spełnione zostaną ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia rodzinnego, w przypadku niezłożenia wniosku o jego przyznanie - organ nie ma prawnej możliwości przyznania świadczenia rodzinnego za okres poprzedzający złożenie wniosku. Jedynie wniosek o przyznanie świadczenia uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Tym samym decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Zgodzić należało się zatem z Kolegium, że nie było możliwe przyznanie W. S., z datą wsteczną poprzedzającą tenże miesiąc, prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nawet w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania. Zasiłek pielęgnacyjny nie jest przyznawany z urzędu, ale wyłącznie na podstawie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Sprawa o przyznanie prawa do owego świadczenia nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Konsekwencją powyższego jest wyraźnie przewidziana w treści art. 24 ust. 2 ustawy dopuszczalność ustalenia prawa do owego świadczenia dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Zdaniem Sądu z art. 24 ust. 2 ustawy nie można wyinterpretować normy prawnej, zgodnie z którą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym spełnione zostały przez wnioskującego ustawowe przesłanki do otrzymania tego świadczenia. Zgodzić należy się z Kolegium, że z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący wcześniej – przed 5 kwietnia 2023 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 23 września 2021 r.. Sąd zwraca uwagę, że termin wskazany w art. 24 ust. 2 ustawy jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Termin ten został ustanowiony dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wobec tego w razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz. Okoliczności i przyczyny niezłożenia takiego wniosku, w tym także ewentualny brak świadomość strony nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego na gruncie owego przepisu. Jeżeli zatem skarżący złożył wniosek o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego 5 kwietnia 2023 r., to – z punktu widzenia treści art. 24 ust. 2 ustawy – świadczenie to mogło zostać przyznane najwcześniej od 1 kwietnia 2023 r., co też Burmistrz Miasta i Gminy [...] uczynił wydając decyzję z 12 kwietnia 2023 r. Zgodzić należało się z SKO w Warszawie, że w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 24 ust. 2a ustawy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane 23 września 2021 r. i przedłożone w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] 4 października 2021 r. (notatka służbowa pracownika Ośrodka z 26 kwietnia 2023 r.), natomiast wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego poparty tymże orzeczeniem został złożony dopiero 5 kwietnia 2023 r., a zatem znacznie po upływie okresu trzech miesięcy wymaganego przez art. 24 ust. 2a ustawy. Zatem zasiłek pielęgnacyjny nie mógł być przyznany z datą wcześniejszą, niż od miesiąca, w którym złożono wniosek z 5 kwietnia 2023 r. W. S. pomija to, że uprzednio wydane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (które było podstawą do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego decyzją z 9 sierpnia 2021 r. nr 4211.357-covid.2021) wydane na okres, który już upłynął i wydane kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 23 września 2021 r. na dalszy okres nie zastępują czynności złożenia, wraz z tym kolejnym orzeczeniem albo najpóźniej w okresie 3 miesięcy od jego wydania, ponownie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na kolejny okres trwania niepełnosprawności w wymaganym stopniu. Innymi słowy, jeżeli dana osoba chce kontynuować pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego, to oprócz złożenia kolejnego orzeczenia o wymaganym stopniu niepełnosprawności winna złożyć kolejny wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na kolejny okres trwającej niepełnosprawności w wymaganym stopniu. Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut skarżącego dotyczący niepoinformowania strony o konieczności złożenia we właściwym czasie kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, aby kontynuować pobieranie tego świadczenia na podstawie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Sąd zwraca uwagę, że postępowanie administracyjne o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, prowadzone w oparciu o wcześniejsze orzeczenie o niepełnosprawności, zostało zakończone decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 9 sierpnia 2021 r. nr 4211.357-covid.2021. Kolejne postępowanie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zostało uruchomione dopiero 5 kwietnia 2023 r. poprzez złożenie stosownego wniosku na urzędowym formularzu. Faktem jest to, że zgodnie z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) organ administracji publicznej jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ czuwa nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udziela im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Trzeba jednak wskazać, że opisany wyżej obowiązek informacyjny organu względem strony dotyczy tylko sytuacji, gdy postępowanie administracyjne już zostało wszczęte poprzez złożenie stosownego wniosku o przyznanie określonego świadczenia. Z tego względu obowiązek z art. 9 kpa ciążył na organie I instancji w niniejszej sprawie dopiero od 5 kwietnia 2023 r. (data wszczęcia postępowania o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego). Rolą organów administracji nie jest bowiem edukowanie obywateli i dokonywanie "urzędowej" optymalizacji ich korzyści ekonomicznych, czy świadczenia im pomocy prawnej przed wszczęciem postępowania administracyjnego. To strona jest zainteresowana uzyskaniem określonego świadczenia, w dobie nowoczesnych środków komunikacji z organem, ma możliwość dowiedzenia się o warunkach nabywania świadczeń. Do czasu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia postępowanie nie toczy się i nie można wymagać od organu, aby realizował on już na etapie wydania orzeczenia o niepełnosprawności obowiązek informowania stron o potencjalnej możliwości żądania uruchomienia innego postępowania. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Warunkiem przestrzegania prawa jest jego znajomość, którą umożliwia publikowanie treści aktów normatywnych w odpowiednim dzienniku urzędowym. Powoduje to, że własne działania i zaniechania, w tym także kierowanie wniosków o przyznanie świadczeń z pominięciem ustawowych terminów, nie może być tłumaczone nieznajomością prawa (por. wyrok NSA z 5 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 190/20; wyrok NSA z 12 października 2021 r. sygn. akt I OSK 489/21; wyrok NSA z 2 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3021/19; wyrok NSA z 31 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 148/14). Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.