I SA/Wa 1235/24
WyrokWSA w Warszawie2024-08-21
Skład orzekający: Marta Kołtun-Kulik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Marek Maliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy rolnik, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i zawarł umowę dzierżawy, ale nadal figuruje w ewidencji producentów rolnych ARiMR, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne?Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo figurwanie w ewidencji producentów rolnych ARiMR nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli osoba faktycznie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie czerpie z niego korzyści. Kluczowe jest faktyczne zaprzestanie działalności rolniczej, a nie tylko formalny wpis do rejestru.Stan faktyczny
A.K. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni jest rolnikiem i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od 11 grudnia 2023 r., zawierając umowę dzierżawy. Organy odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na fakt, że wnioskodawczyni nadal figurowała w ewidencji producentów rolnych ARiMR na dzień 31 grudnia 2023 r. Skarżąca zarzuciła organom dowolną analizę materiału dowodowego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...]Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Marek Maliński (spr.) Protokolant starszy referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.4000-188/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 9 stycznia 2024 r. nr [...]
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.4000-188/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej również: "Kolegium" lub "SKO" lub "Organ"), po rozpoznaniu odwołania A. K. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona" lub "Skarżąca") od decyzji Wójta Gminy S. z dnia 9 stycznia 2024 r. nr GOPS.4462.1.2024 odmawiającej przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 14 grudnia 2023 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek A.K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – B. K. ur. 10 kwietnia 1947 r. We wniosku Strona wskazała, że jest rolnikiem i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 11 grudnia 2023 r. Do wniosku dołączono: 1) orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 21 listopada 2023 r. nr ZO/4212/30744/16/21/23, z którego wynika, że B. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 października 2021 r.; 2) oświadczenie A. K. o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym; 3) umowę dzierżawy gruntu rolnego z dnia 11 grudnia 2023 r.
W dniu 14 grudnia 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z A. K.. Z ustaleń wywiadu wynika, że matka Strony – B. K. cierpi na wiele chorób, jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga całodobowej opieki. Wnioskodawczyni mieszka z matką i opiekuje się matką całodobowo. Wykonuje wszystkie czynności higieniczne, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, sprząta w domu, pilnuje terminów wizyt lekarskich.
W dniu 28 grudnia 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynął wniosek Strony o zawieszenie gospodarstwa producenta położonego we wsi T.
Decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. Wójt Gminy S. odmówił A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu powołano się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazano, że z treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony znaczny stopień datuje się od dnia 19 października 2021 r.
W toku postępowania wszczętego odwołaniem Strony Kolegium wezwało A. K. do przedłożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie indywidualnego numeru Producenta Rolnego w ARiMR. W dniu 13 lutego 2023 r. Strona przedłożyła: decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia 29 stycznia 2024 r. nr 0146-2024-001455, którą wykreślono wpis z ewidencji producentów A. K. oraz uchylono numer identyfikacyjny, decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia 29 grudnia 2023 r. nr 0146-2023-011000 o umorzeniu w całości postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2023. Pismem z dnia 22 lutego 2024 r. Kolegium zwróciło się do organu pierwszej instancji o ustalenie w ARiMR Biuro Powiatowe w S. z jaką datą nastąpiło wykreślenie wpisu z ewidencji producentów A. K. oraz z jaką datą uchylono numer identyfikacyjny. W dniu 21 marca 2024r. organ pierwszej instancji przekazał pismo ARiMR Mazowiecki Oddział Regionalny w Warszawie z dnia 12 marca 2024 r., w którym podano, że datą wykreślenia z ewidencji producentów A. K. oraz uchylenia numeru identyfikacyjnego jest data wydania decyzji przez Kierownika ARiMR tj. 29 stycznia 2024 r.
Decyzją z dnia 28 marca 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ wskazał, że w dniu 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) i w tym zakresie przytoczona została treść art. 63 powołanej ustawy.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").
Organ odwoławczy wskazał następnie, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji, że odmowę przyznania świadczenia uzasadnia niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium podniosło, że jest związane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz.1443). Jest zatem zobowiązane uwzględnić jego prawotwórczy charakter oraz kształtujący efekt następujący od momentu wejścia tego wyroku w życie.
Zdaniem organu odwoławczego, zasadne okazało się dokonanie oceny, czy w przypadku A. K. spełniona została zasadnicza przesłanka uprawniająca do przedmiotowego świadczenia, która została określona w art. 17 ust. 1 ustawy, a mianowicie czy ma miejsce faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (tutaj zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy - art. 17b ustawy) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.
Zdaniem SKO dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 ustawy stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W ocenie SKO ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych.
Zdaniem Kolegium A. K. we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazała, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 11 grudnia 2023 r. Za bezsporne w przedmiotowej sprawie uznać należy, że odwołująca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4,3512 ha fizycznych (por. zaświadczenie Wójta Gminy S. z dnia 21 grudnia 2023 r. o wielkości użytków rolnych). Do akt sprawy została złożona umowa dzierżawy gruntów rolnych z dnia 11 grudnia 2023 r. zawarta na czas nieokreślony z K. K.. Ponadto z dołączonego do akt sprawy pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 września 2023 r., z którego wynika, że A. K. figuruje w Ewidencji ARiMR, a tym samym otrzymuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Jak wskazało SKO A.K. złożyła w dniu 31 maja 2023 r. wniosek o płatności, który był w trakcie procedowania.
W opinii Kolegium dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.s.r. nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestania składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia
szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego.
Jak podkreśliło Kolegium w piśmie z dnia 12 marca 2024 r. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Mazowiecki Oddział Regionalny w Warszawie doprecyzowała, że datą wykreślenia z ewidencji producentów A. K. oraz uchylenia numeru identyfikacyjnego jest data wydania decyzji przez Kierownika ARiMR tj. 29 stycznia 2024 r. Tym samym, według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. istniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi, iż nie doszło do faktycznego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, a tym samym nie została zrealizowana dyspozycja ustawowa zawarta w art. 17 ust. 1 - zdanie wspólne w związku z art. 17b ustawy. Dlatego też – zdaniem SKO - brak jest podstaw do uznania, iż w przypadku odwołującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym).
Skarżąca wniosła do WSA w Warszawie skargę na decyzję SKO z dnia 28 marca 2024 r. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie obu zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:
• art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną analizę materiału dowodowego, tj. oświadczenia o nieprowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz umowy dzierżawy datowanej na 11 grudnia 2023 r. poprzez uznanie, iż są one niewystarczające do przyjęcia, iż Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego właśnie w zakresie prowadzenia przez skarżącą aktywności zawodowej w gospodarstwie rolnym;
• art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną analizę materiału dowodowego, tj. informacji z ARiMR o dacie wykreślenia Skarżącej numeru producenta poprzez przyjęcie, iż dokumenty te świadczą o prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez Skarżącą w sytuacji, gdy sam wpis ma jedynie charakter techniczny i nie może być utożsamiany z faktycznym prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a co za tym idzie zarobkowaniem.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Organ prawidłowo wskazał na konieczność uwzględnienia okoliczności, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm. - zwanej dalej "u.ś.w."), która na mocy art. 43 znowelizowała ustawę o świadczeniach rodzinnych. Jak prawidłowo stwierdziło Kolegium – biorąc pod uwagę złożenie przez Skarżącej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 14 grudnia 2023 r. - przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. znajdzie zastosowanie tylko w razie ustalenia, że prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych.
Dodatkowo należy wskazać, że Kolegium rozpatrując odwołanie Skarżącej słusznie zakwestionowało prawidłowość powołanej przez organ I instancji argumentacji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnej matki Skarżącej. Prawidłowo SKO wskazało, że przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię tego przepisu należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 (lub 25) roku życia, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak wynika z argumentacji SKO, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie (por. np. wyroki NSA z dnia: 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19; 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19).
Jakkolwiek SKO zakwestionowało prawidłowość powołanej przez argumentacji organu I instancji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u niepełnosprawnej matki Skarżącej, to ostatecznie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując na brak spełnienia określonego w cyt. art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wymogu zaprzestania prowadzenia przez Skarżącą, będącej płatnikiem podatku rolnego, gospodarstwa rolnego – z powołaniem się na fakt, że Strona według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. była zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych ARiMR i został jej nadany stosowny numer identyfikacyjny.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie. Nie wyklucza to jednak możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie – która powinna się odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Z treści zacytowanych przepisów wynika, że dowodem zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., jest oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1073/21).
Z akt sprawy wynika, że Skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 11 grudnia 2023 r. (k-9 akt administracyjnych). Dodatkowo Skarżąca przedstawiła umowę dzierżawy gruntu rolnego z dnia 11 grudnia 2023 r. (k-10 akt administracyjnych). W aktach znajduje się również oświadczenie Skarżącej z dnia 12 stycznia 2024 r. (k-20 akt administracyjnych) o braku składania w 2023 r. wniosku o zwrot podatku akcyzowego. Okoliczność ta wynikała również z zaświadczenia Wójta Gminy S. z 21 grudnia 2023 (k-14 akt administracyjnych), zgodnie z którym Skarżąca nie otrzymała zwrotu podatku akcyzowego w 2023 r. Z kolei w dniu 28 grudnia 2023 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynął wniosek Skarżącej (k-18 akt administracyjnych) o zawieszenie gospodarstwa producenta położonego we wsi T. W wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącej – na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia 29 stycznia 2024 r. – wykreślono z ewidencji producentów Skarżącą oraz uchylono numer indentyfikacyjny nadany Skarżącej.
W opinii Sądu przedstawione powyżej okoliczności pozwalają uznać stanowisko SKO, sprowadzające się do zakwestionowania okoliczności zaprzestania przez Skarżącej prowadzenia gospodarstwa rolnego, za błędne.
Należy wskazać, że prawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym", lecz przyjmuje się, że ten brak prowadzenia gospodarstwa rolnego związany jest z kryterium faktycznego działania i rzeczywistych korzyści. Wskazuje się, że jeśli dana osoba nie wykonuje określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie w danym jego dziale, jak też nie uzyskuje w związku z powyższym jakichś konkretnych korzyści, w tym finansowych, to trudno twierdzić, że prowadzi gospodarstwo rolne. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia winny dotyczyć posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego, rzeczywistego wykonywania w nim czynności "rolniczych", uzyskiwania unijnych dopłat związanych z rolnictwem czy też zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolniczej. To bowiem wymienione okoliczności wskazują na fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tym zakresie podkreślić należy, że na wniosek Skarżącej - decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia 29 grudnia 2023 r. - umorzono w całości postępowania w sprawie przyznania Skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2023.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. Sam fakt rejestracji jest więc obojętny prawnie, jeśli nie łączy się z uzyskiwaniem realnych korzyści z tym związanych. Ponadto, jako przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie można uznać faktu podlegania przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Z objęcia takim ubezpieczeniem, przysługującym rolnikowi, wynika jedynie domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tymczasem przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi (małżonkowi rolnika) świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się na domniemaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy (tak wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20).
W ocenie Sądu Skarżąca czynności opiekuńcze wobec matki wykonywała codziennie i pozostawał do stałej jej dyspozycji. Zebrany materiał dowodowy nie prowadzi do wniosku, by sprawowana przez Skarżącego opieka nie była zgodna z orzeczeniem stwierdzającym niepełnosprawność matki Skarżącej. Oczywiste jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszczaniu się, czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji co potwierdzają ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia 14 grudnia 2023 r. (k-10-11 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu, informacjom tym Kolegium nie przyznało właściwego znaczenia, a wynika z nich, że Skarżąca nie była w stanie godzić opieki nad matką z podejmowaniem pracy zarobkowej.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy - w ocenie Sądu - przyjąć, że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, po rezygnacji z pracy zarobkowej, miało związek ze stanem zdrowia jego matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Sąd podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy Sąd doszedł zatem do przekonania, że Skarżąca sprawowała stałą i bezpośrednią opiekę nad matką (por. wywiad środowiskowy), która jest osobą niepełnosprawną (por. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 21 listopada 2023 r. nr ZO/4212/30744/16/21/23) i z tego powodu zrezygnowała z zatrudnienia, nawet dorywczego, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Konkludując, stwierdzić należy, że Wójt Gminy S. niewłaściwie zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b. Z kolei Kolegium, nie dokonało prawidłowej oceny materiału dowodowego, naruszając podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a które to naruszenie doprowadziło do błędnego wniosku, że strona skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy S. weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie rozpozna wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając okoliczność, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.), a w konsekwencji zastosowanie mają w sprawie regulacje u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło