I SA/Wa 1246/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Miernik Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2009 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. I SA/Wa 1246/08 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], uregulowanej księdze hipotecznej pod nazwą [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne: Decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Prezydent W. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu opisanej na wstępie nieruchomości [...] podnosząc, że iż przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. ( tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. ) nie mają zastosowania do nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli G. B. oraz K. Ż. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Wojewoda [...] wyjaśnił, iż z zaświadczenia wydanego w dniu [...] grudnia 2001 r. przez Sąd Rejonowy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych (L. dz. [...]) wynikało, że księga hipoteczna prowadzona pod nazwą [...] - stosownie do § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem l stycznia 1947 r. i utraty mocy prawnej takich ksiąg (Dz. U. Nr 28 poz. 141) – utraciła moc jako księga wieczysta. Tym niemniej wynikało z jej treści – jako dokumentu urzędowego – że na dzień [...] czerwca 1940 r. - jako właściciele nieruchomości ujawnieni byli: J. C., J. C. i E. C. w częściach równych - co do [...] części oraz I. K. i J. N. w częściach równych - co do [...] części, wszyscy niepodzielnie. Jednocześnie w dziale II wykazu znajdowało się zastrzeżenie, wynikające z aktu nr [...] z dnia [...] kwietnia 1944 r. (k-156 księgi umów tomu III), na mocy którego J. G. [...], cały swój udział tj. niepodzielne [...] części tej nieruchomości sprzedała E. P. Organ podniósł też, że omawiana nieruchomość przeszła na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy. Następnie spadkobiercy byłych właścicieli wystąpili z wnioskami opartymi na przepisach rozdziału 6 dział III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Byli to: S. K. i G. B. (wniosek z dnia [...] lipca 1998 r.), K. K. (wniosek z dnia [...] listopada 2002 r.), E. C. (wniosek z dnia [...] marca 2003 r.) oraz J. G. i A. G. (wniosek z dnia [...] marca 2003 r.). W tych warunkach Wojewoda przytoczył treść art. 7 ust. l i art. 8 powołanego wyżej dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy, które przewidywały, że dotychczasowy właściciel gruntu, który to grunt przeszedł z mocy w/w dekretu na własność Skarbu Państwa, lub prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby reprezentujące jego prawa, mieli możliwość ubiegania się o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie - użytkowania wieczystego) poprzez zgłoszenie wniosku o przyznanie w stosunku do gruntu prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną, w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę. W razie zaś nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi wspomnianych wyżej praw, wszystkie budynki położone na gruncie, przechodziły na własność gminy, która obowiązana była wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy. Organ zauważył także, że w niniejszej sprawie wspomniany wyżej wniosek nie był składany. Wyjaśniono również treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w myśl którego poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli - stosownie do art. 137 ustawy - stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Wojewoda stwierdził, że użycie w powołanym przepisie określenia "zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Wskazano, że wprawdzie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakazuje stosować przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych do nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa również na podstawie innych aktów prawnych, niż obowiązująca w danej dacie ustawa wywłaszczeniowa, ale przepis ten nie wymienia dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy. Dekret ten zaś nie stanowił aktu wywłaszczeniowego. Z tego powodu organ odwoławczy zajął stanowisko, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym, nieruchomości objęte działaniem tzw. dekretu [...] nie podlegają zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy gruntowej. Jednocześnie zauważono, że - stosownie do art. 214 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, wygasły na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 z późn. zm.), jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Organ podkreślił jednak, że przedmiotem wszystkich żądań wniesionych w niniejszej sprawie przez wnioskodawców było domaganie się zwrotu przedmiotowej nieruchomości w oparciu o przepisy art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, choć strony były informowane przez Prezydenta W. o braku możliwości rozpatrzenia w tym przypadku wniosków o zwrot nieruchomości i wyjaśniono im przyczyny takiego stanu rzeczy. W tej sytuacji Wojewoda uznał, że stwierdzenie bezprzedmiotowości niniejszego postępowania, dokonane przez Prezydenta W. było zasadne, co prowadziło do utrzymania w mocy przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniósł K. K. Skarżący w szczególności stał na stanowisku, że przedmiotowe postępowanie nie było bezprzedmiotowe – w rozumieniu art. 105 k.p.a. a organy obu instancji "nadużyły prawa", bowiem sporna nieruchomość istnieje w sensie fizycznym, jako fakt materialny, co skarżący określał jako " corpus" i istnieją również osoby fizyczne – jako podmioty sporu, określane w skardze mianem "animus". Ponadto skarżący podnosił, że art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zawiera wyczerpującej listy aktów prawnych i istnieje możliwość rozpoznania przedmiotowej sprawy cyt. "w celu zwrotu w użytkowanie wieczyste". Powyższe wynikać miało – wg skarżącego – cyt. "z systemu prawnego wypracowanego na przestrzeni ostatnich lat, który w kwestii prawa własności, jego przywracania i zachowania powrócił na tory (...) Europejskie". W skardze i pismach procesowych uzupełniających ją skarżący zarzucił Wojewodzie [...], że rozpoznając niniejszą sprawę nie zbadał stanu prawnego i w tym celu nie zwrócił się do cyt. "kompetentnych instytucji Państwa ( Sądy, T.K.) o wykładnię przepisów spornych", nie przeprowadził wnioskowanego przez skarżącego postępowania dowodowego i w związku z tym nie zbadał rzetelnie sprawy. Organy, w uzasadnieniu swych rozstrzygnięć nie odniosły się bowiem m. in. do faktu odebrania własności poprzednikom prawnym skarżącego. Nadmienić wypada, że do pisma z dnia 9 lutego 2009 r. skarżący dołączył plik kserokopii różnych dokumentów, wśród których znajdowały się pismo z dnia [...] grudnia 1990 r. nr [...] Urzędu [...] W. i pismo procesowe z dnia [...] kwietnia 1994 r. kierowane do [...] Sądu Wojewódzkiego w W. ( sygn. akt nieczytelna), którego autorem było Z., z których wynikało, że istniały jednak jakieś wnioski byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości o przyznanie własności czasowej. W rezultacie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i nakazanie Prezydentowi W. orzeczenia o zwrocie nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w tym zakresie twierdzenia i argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za nieuzasadnioną i z tego powodu podlegała ona oddaleniu. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd przede wszystkim dokładnie starał się zaanalizować treść żądania zawartego we wspomnianych na wstępie wnioskach, co było spowodowane tym, że – jak wynikało to z akt własnościowych - już w latach 70-tych i w okresie późniejszym spadkobiercy byłych właścicieli spornej nieruchomości m. in. matka skarżącego ( pismo z dnia [...] lutego 1991 r. ) występowali z pisemnymi zapytaniami i wnioskami do organu, w których zgłaszali roszczenia do w/w nieruchomości. Treść tych pism wskazywała zaś, że ich autorzy zainteresowani są odzyskaniem nieruchomości i zastrzegają sobie prawo do wszelkich decyzji dotyczących jej. Wnioski jednak, które były podstawą do wszczęcia niniejszego postępowania nie nasuwają jednak wątpliwości co do intencji wnioskodawców. W szczególności wypada w tym miejscu wskazać na liczne pisma K. K. np. z dnia z dnia [...] czerwca 1006 r. czy z dnia [...] stycznia 2007 r., w których skarżący expressis verbis wskazuje na przepisy art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami lub na zasady zawarte w rozdziale 6 dział III tejże ustawy, który jest poświęcony instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Powyższe wynika także z treści np. pism J. G. ( pismo z dnia [...] maja 2007 r. ), czy A. G. ( pismo z dnia [...] maja 2007 r. ) jak również z treści odwołań od decyzji organu I instancji wniesionych przez skarżącego i G. B., która w swoim odwołaniu m. in. kwestionowała pogląd Prezydenta W., że okoliczność, iż art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymienia dekretu z dnia 26 października 1945 r. oznacza, że przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości nie mogą być stosowane do tzw. " nieruchomości [...]". Nadmienić w tym miejscu wypada, że strony zostały prawidłowo pouczone przez organ I instancji o treści zarówno art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomości jak i o treści art. 136 oraz 137 tejże ustawy ( pisma z dnia [...] grudnia 2002 r. Zastępcy Dyrektora Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Skarbu Państwa i pismo z dnia [...] stycznia 2007 r. Naczelnika Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych Biura Gospodarki Nieruchomościami). Mimo jednak otrzymania stosownego wyjaśnienia, dotyczącego w/w obowiązujących przepisów prawnych, strony w kolejnych, późniejszych pismach podtrzymały swoje stanowisko. W tych warunkach zatem, skoro wnioskodawcy domagali się zwrotu nieruchomości, która przeszła na własność Gminy W. a następnie Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy, opierając swoje roszczenia na przepisie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, należało uznać, że postępowanie takie było istotnie bezprzedmiotowe. W oparciu bowiem o wskazany wyżej przepis nie jest możliwe orzekanie ani o zwrocie nieruchomości ani o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na "nieruchomości [...]". Art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczy – zgodnie z jego treścią – zwrotu jedynie nieruchomości wywłaszczonej. Wywłaszczenie zaś generalnie następuje i następowało na podstawie decyzji administracyjnej wydanej w oparciu o przepisy ustawy regulującej instytucje wywłaszczenia. Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy natomiast stanowił w art. 1, iż w celu umożliwienia racjonalnego przeprowadzania odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami Narodu, w szczególności zaś szybkiego dysponowania terenami i właściwego ich wykorzystania, wszelkie grunty na obszarze W. przechodzą z dniem wejścia w życie niniejszego dekretu na własność gminy W. Dekret ten zatem był w istocie rzeczy aktem nacjonalizacyjnym a nie ustawą wywłaszczeniową. Przejście własności w tym wypadku następowało nie z mocy decyzji orzekającej o wywłaszczeniu a z mocy samego prawa. Wprawdzie przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III w/w ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o szereg wymienionych w tym przepisie ustaw, ale wśród nich nie został wymieniony dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy. Przepis ten, jako mający charakter wyjątkowy, nie może być wykładany w sposób rozszerzający, zatem katalog ustaw, które są w nim wymienione należy traktować jako listę zamkniętą ( vide np: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2000 r. sygn. akt I SA 775/99, LEX nr 55776 i z dnia 5 maja 2000 r. sygn. akt 533/99 LEX nr 77630). Zgodnie z przepisem art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Wbrew stanowisku zawartemu w skardze, w niniejszym postępowaniu zachodziła bezprzedmiotowość postępowania. Nie istniała bowiem nieruchomość wywłaszczona, której zwrotu mogliby domagać się wnioskodawcy w oparciu o instytucję zwrotu nieruchomości uregulowaną w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Istniała jedynie i nadal istnieje nieruchomość położona w W. przy ul. [...], która stała się własnością Państwa z mocy prawa, bez konieczności wydawania w tym przedmiocie odrębnej decyzji, orzekającej o przejściu prawa własności. Nie istniał zatem przedmiot rozstrzygnięcia. Wskazać w tym miejscu wypada na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 1984 r. sygn. akt II SA 2085/83, w którym Sąd ten stwierdził, że bezprzedmiotowość postępowania zachodzi, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie nie istnieje w sensie prawnym. Z tych powodów zarzut zawarty w skardze a dotyczący nieprzeprowadzenia przez organ postępowania merytorycznego, wyjaśniającego, które miałoby stwierdzić – jak domagał się tego skarżący w piśmie z dnia [...] listopada 2002 r. ( k. 31 akt administracyjnych teczka 2 ), że "aż od 1945 r. [ nieruchomość] nie została użyta na cel wynikający z ustawowego wywłaszczenia" był bezzasadny. Postępowanie to – jako bezprzedmiotowe – nie mogło się bowiem w ogóle toczyć. Tym niemniej należy wyraźnie zaakcentować, że umorzenie przedmiotowego postępowania nie wyklucza możliwości prowadzenia postępowania z wniosku dekretowego, o ile taki wniosek został istotnie złożony i nie rozpoznano go do tej pory. W aktach administracyjnych, którymi dysponował Sąd, tego rodzaju wniosku nie było, ale nie można wykluczyć, zwłaszcza z uwagi na treść pism, które skarżący w kserokopiach przedłożył Sądowi przy wspomnianym wyżej piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2009 r., iż wniosek taki został jednak złożony. Z punktu widzenia formalnego również możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowań mających swoje oparcie w art. 214 i 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż przepisy te dotyczą roszczeń przysługujących byłym właścicielom nieruchomości [...] lub ich spadkobiercom. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.