I SA/Wa 1248/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2018 r, sygn. akt I SA/Wa 1247/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2018 r. w ten sposób, że przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1248/17, oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości Wnioskiem z dnia [...] maja 2018 r. skarżąca H.S. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz wskazał, że z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, z którą utrzymuje się z dochodu o łącznej wysokości [...] netto miesięcznie. Na dochód ten składa się wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni w wysokości [...] oraz emerytura otrzymywana przez matkę w wysokości [...] netto miesięcznie. Wnioskodawczyni posiada dom wybudowany w latach siedemdziesiątych oraz działkę o powierzchni [...], która w [...] częściach stanowi własność matki, a w 1/6 własność wnioskodawczyni. Nie posiada oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych lub w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...]. Do stałych zobowiązań i wydatków wnioskodawczyni należą opłaty za energię elektryczną w wysokości [...] miesięcznie, za gaz w wysokości [...] co 2 miesiące, kanalizację w wysokości [...] co 3 miesiące, wywóz śmieci w wysokości [...] miesięcznie, zakup lekarstw dla matki w wysokości [...] miesięcznie, podatek za działkę w wysokości [...] na kwartał, za ubezpieczenie budynków i osób w wysokości [...] na rok. Łącznie miesięczne wydatki stałe wnioskodawczyni wynoszą około [...] miesięcznie. Do tego dochodzą wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawczyni i jej matki, w tym wydatki związane z zakupem żywności, odzieży, artykułów chemicznych. Starszy referendarz wyjaśnił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wskazał również, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu. Sprawą zainteresowanego jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05). Starszy referendarz uznał, że wnioskodawczyni nie znajduje się w żadnej z ww. sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Starszy referendarz podał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni uzyskuje wraz z matką stały dochód miesięczny o łącznej wysokości [...] netto miesięcznie. Nie można uznać wnioskodawczyni za osobę bezrobotną, czy też osobę bez stałego źródła dochodu, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie stronie prawa pomocy. Ponadto, z uzyskiwanego dochodu wnioskodawczyni ponosi miesięczne wydatki stałe związane z utrzymaniem domu, działki i zakupem lekarstw dla matki w wysokości około [...] miesięcznie. Odliczając od wysokości uzyskiwanego dochodu ([...]) wysokość ponoszonych wydatków stałych (ok. [...]) wnioskodawczyni do dyspozycji pozostaje kwota w wysokości około [...]. Zdaniem starszego referendarza, nawet jeśli przyjąć, że z kwoty tej wnioskodawczyni na zakup żywności, odzieży i artykułów chemicznych dla siebie i matki przeznacza kwotę w wysokości około [...], to i tak pozostają jej do dyspozycji wolne środki finansowe w wysokości około [...] miesięcznie. W konsekwencji starszy referendarz uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż przy wysokości uzyskiwanego stałego dochodu i ponoszonych wydatkach nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Starszy referendarz wskazał, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W tym zakresie przytoczył orzeczenie NSA z dnia 21 listopada 2014 r., II OZ 1238/14. Nie zgadzając się postanowieniem starszego referendarza wnioskodawczyni wniosła sprzeciw, w uzasadnieniu którego przedstawiła dodatkowe informacje o stanie majątkowym. Wnioskodawczyni wskazała, że z powodu choroby jej matki (choroba alzheimera) zmuszona jest na czas pracy zatrudniać opiekunkę, czego koszt wynosi [...] miesięcznie. Podała, że sama jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, ma problemy z chodzeniem i władaniem prawą ręką. Obecnie chodzi dzięki zastrzykom za [...] w kwietniu, a w październiku będzie miała kolejne zastrzyki. Podała także, że po nowym roku czeka na komórki macierzyste albo sztuczne kolana, za co będzie musiała zapłacić. Dodała również, że miesięcznie wydatkuje na telefon, internet i telewizję kwotę [...], na dojazd do pracy [...]. Uiszcza również miesięczną ratę [...] z tytułu pożyczki w kwocie [...] wziętej na wymianę rur od kanalizacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W rozpoznawanej sprawie biorąc pod uwagę treść wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz podnoszone przez wnioskodawczynię w sprzeciwie okoliczności związane z jej sytuacją osobistą, majątkową oraz mając na względzie wysokość uzyskiwanych miesięcznych dochodów w stosunku do ponoszonych miesięcznych wydatków w kontekście możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie, Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie jest w stanie opłacić zawodowego pełnomocnika i należy zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego i przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.