I SA/Wa 1250/14

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., znak [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 27 czerwca 2014 r. sygn. I SA/Wa 1250/14 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał B. P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2014 r. w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. Zasadniczym powodem uwzględniania żądania skarżącej było ustalenie, że skarżąca, prowadząc gospodarstwo domowe składające się z [...] osób (wnioskodawczyni oraz [...] dzieci), środki utrzymania czerpała z wynagrodzenia z wykonywanej pracy jako kierownik [...] ([...] zł brutto), jednakże w dacie składania wniosku zatrudnienie na ww. stanowisku ustało, co prowadziło do istotnego ograniczenia uzyskiwanych przez wnioskodawczynię dochodów (umowa [...], kwota [...] zł brutto), niepozwalającego na wywiązanie się z obowiązku poniesienia kosztów sądowych przez stronę we własnym zakresie. Wnioskiem z [...] grudnia 2014 r., uzupełnionym pismem z [...] stycznia 2015 r. B. P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wskazując na brak możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego samodzielnie. Z wniosku, złożonego na urzędowym formularzu PPF, wynika, że skarżąca wraz z [...] synami prowadzi [...] gospodarstwo domowe. Środki utrzymania rodzina czerpie z wynagrodzenia za pracę na stanowisku [...] w aptece (umowa o pracę [...]) w wysokości [...] zł (brutto). Oprócz domu o pow. [...] m² skarżąca posiada działkę [...] o pow. ok. [...]ha. Skarżąca zadeklarowała brak oszczędności. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przedmiotem żądania zgłoszonego w niniejszym postępowaniu przez skarżącą jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (ustanowienie pełnomocnika z urzędu), niemniej przy ocenie zasadności powyższego wniosku należało odwołać się do przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uwzględniając, że skarżąca jest adresatem postanowienia zwalniającego ją w całości od kosztów sądowych. Składająca wniosek wskazała, że uzyskiwane przez nią dochody pozostają niewystarczające do ustanowienia pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie, niemniej z oceną taką, mając na uwadze sytuację materialną strony, nie można się zgodzić. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wymaga wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym powyższą ocenę przypisuje się najczęściej przypadkom, w których osoba zobowiązana do poniesienia kosztów postępowania sądowego ze względu na okoliczności życiowe nie jest w stanie temu zobowiązaniu podołać, albowiem jest albo pozbawiona jakichkolwiek środków do życia, albo dochody te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z 25 listopada 2014 r. sygn. I OZ 1065/14; postanowienie NSA z 12 czerwca 2014 r. sygn. I OZ 474/14; postanowienie NSA z 27 września 2013 r. sygn. II OZ 799/13). W rozpoznawanej sprawie sytuacja tego rodzaju nie występuje. Skarżąca, uzyskując dość wysoki dochód ([...] zł brutto), ponosi wydatki związane z utrzymaniem [...] rodziny. Większość wydatków ponoszonych przez rodzinę (m.in. opłaty za [...], zakup [...], [...], korzystanie z [...] miejskiej i podstawowych usług) z uwagi na swoją powszechność nie budzi zastrzeżeń, pogląd ten nie może odnosić się jednakże do każdego z obciążeń przedstawionych w spisie kosztów utrzymania. Dotyczy to przede wszystkim ponoszonych przez skarżącą wydatków związanych z uczestnictwem w studiach [...] i kosztów związanych z przejazdami na uczelnię poza miejscem zamieszkania. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że ponoszone przez rodzica koszty nauki dziecka w związku z gwarantowanym konstytucyjnie prawem do nauki mają charakter uzasadnionego wydatku i konieczność ich zaspokojenia nie może podlegać ocenie organu sądowego pod kątek ich celowości (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2014 r. sygn. II OZ 1284/14). Odmiennie postrzegać trzeba jednak działania polegające na udziale w tych odpłatnych formach kształcenia przez osoby dorosłe czynne zawodowo, które tak jak studia [...], umożliwiają uzyskanie zaawansowanej wiedzy (kwalifikacji), wykraczającej poza przyjęty w tym zakresie standard. Z przedstawionych przez stronę wyjaśnień (pismo z [...] maja 2014 r., k. 25) wynika, że zsumowane roczne wydatki na kształcenie na studiach [...] wiążą się z koniecznością uszczuplenia posiadanych przez skarżącą zasobów finansowych o kwotę co najmniej [...] zł. Mając na uwadze ciężar finansowy związany z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, uznać należy, że źródłem poniesienia tego wydatku mogły się stać środki finansowe, stanowiące oszczędności, jeżeli sposób gospodarowania budżetem domowym przez stronę – w warunkach wykazywanego we wniosku niedoboru środków materialnych - uzależniałby poniesienie określonego wydatku od oceny jego niezbędności. Dochowania takich zasad należałoby zaś wymagać od osoby znajdującej się w stanie ubóstwa, które miałoby stanowić podstawę wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi bowiem jakichkolwiek wątpliwości zapatrywanie, zgodnie z którym osoba obiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Innymi słowy, strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. postanowienie NSA z 3 grudnia 2014 r. sygn. I FZ 465/14; postanowienie NSA z 14 listopada 2014 r. sygn. II OZ 1192/14). Podobne zastrzeżenia do wskazywanych wyżej odnieść należy również do przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków na comiesięczne przejazdy samochodem rodziny do [...], których koszt w ujęciu rocznym ma przekraczać kwotę [...] zł. Nie wyłączając konieczności odbywania wskazanych wizyt, nie można znaleźć przyczyn, które uniemożliwiałyby ograniczenie (nawet niewielkie) ich częstotliwości, biorąc pod uwagę, że nawet jednokrotna rezygnacja z przejazdu pociągałaby powstanie istotnych oszczędności dla budżetu domowego. Za przyjęciem, że strona nie wykazała, by zdobycie środków na pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika było obiektywnie niemożliwe przemawia również posiadanie przez nią nieruchomości budynkowej (niewykorzystywany przez stronę budynek mieszkalny o pow. [...] m²), a także nieruchomości gruntowej (działka inwestycyjna) znacznych rozmiarów (około [...]ha). Posiadanie wskazanych aktywów, które mieszczą się w majątku skarżącej, nie może pozostać bez wpływu na ocenę jej zdolności płatniczych, jeżeli za uprawnione uznać stanowisko, zgodnie z którym strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku znacznej wartości (np. nieruchomościami) jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym (por. postanowienie NSA z 6 listopada 2014 r. sygn. I OZ 975/14; postanowienie NSA z 10 września 2014 r. sygn. II OZ 6991/14). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie NSA z 10 marca 2011 r. sygn. I OZ 144/11). W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.