I SA/Wa 1253/24

WyrokWSA w Warszawie2024-08-21

Skład orzekający: Marta Kołtun-Kulik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Marek Maliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, biorąc pod uwagę jej dotychczasowe zatrudnienie, chorobę oraz zakres sprawowanej opieki?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, uznając, że organy błędnie oceniły przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdzono, że konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką, która wymaga pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, mogła stanowić przyczynę rezygnacji z zatrudnienia. Organy zignorowały istotne dowody przedstawione przez skarżącą, a także błędnie zastosowały przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Stan faktyczny
Skarżąca S.T. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Organy uznały, że skarżąca nie wykazała bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak przeprowadzenia postępowania dowodowego i błędną ocenę stanu faktycznego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 21 lutego 2024 r. Zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz S. T. kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Marek Maliński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi S.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2024 r. nr KOC/1787/Sr/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. [...] z dnia 21 lutego 2024 r. nr 927/SP/2024; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz S. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 17 kwietnia 2024 r., nr KOC/1787/Sr/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania S. T. od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 21 lutego 2024 r., nr 927/SP/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 20 grudnia 2023 r. S. T. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką G. T.. Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 21 lutego 2024 r. odmówił przyznania świadczenia. Odwołanie od decyzji Prezydenta złożyła S. T. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 tj.), w brzmieniu przed zmianą dokonaną ustawą z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, ust. 1b i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazało, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodziny osoby niepełnosprawnej, którzy w imię poświęcenia dla najbliższej osoby rezygnują z zatrudnienia, aby świadczyć im stałą opiekę. Treść art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każde niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko takie, którego celem jest sprawowanie opieki. Celem tego przepisu jest udzielanie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zatem częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponosi osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny, na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki. Kolegium podniosło, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad wskazaną w ustawie osobą. Rezygnacja z zatrudnienia i niepodejmowanie tego zatrudnienia następuje na skutek sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu ww. przepisu była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą i długotrwałą opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji, zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Organ wyjaśnił, że G. T., na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 31 stycznia 2020 r., została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji od 14 listopada 2019 r. Z załączonego przez wnioskodawczynię świadectwa pracy z 21 grudnia 2023 r. wynika natomiast, że strona była zatrudniona od 18 listopada 2019 r. do 21 grudnia 2023 r., a umowa została rozwiązana na mocy porozumienia stron. Z powyższego świadectwa pracy wynika także, że począwszy od 24 kwietnia 2023 r. skarżąca nie wykonywała pracy z powodu własnej choroby, bądź opieki nad dzieckiem. W ocenie Kolegium nie można uznać, aby rezygnacja z zatrudnienia pozostawała w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością zapewnienia opieki matce. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu dla osób niepodejmujących zatrudnienia. Pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Organ stwierdził, że wprawdzie konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji. Opieka musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie musi mieć cechy opieki stałej lub długotrwałej lub może być sprawowana przez kilka osób zamiennie, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje (por. NSA z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 858/21). W ocenie Kolegium ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, w tym wywiadu środowiskowego oraz składanych przez wnioskodawczynię oświadczeń wynika, że wnioskodawczyni zapewnia matce pomoc w zakresie załatwiania i towarzyszenia w trakcie badań i wizyt lekarskich, robi zakupy, przygotowuje posiłki, pomaga w myciu i wejściu do wanny oraz suszeniu włosów. Wnioskodawczyni określiła, że czynności opiekuńcze nad matką zajmują jej około pięć godzin. Zdaniem organu zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze. Matka skarżącej nie jest osobą całkowicie niesamodzielną, a wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze w dużej mierze nie wymagają stałej i całodobowej opieki i są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się starszą osobą. Podsumowując Kolegium uznało, że nie wykazany został związek pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ przytoczył treść obowiązującego od 1 stycznia 2024 r. przepisu art. 17 ust. 1 ustawy i wyjaśnił, że w obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Jednocześnie zwrócił uwagę, że 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowy rodzaj świadczenia, którego celem jest udzielenie dorosłym osobom niepełnosprawnym, mającym potrzebę wsparcia, pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób, przysługującej w wysokości od 40% do 220% renty socjalnej w zależności od poziomu potrzeby wsparcia. Odnosząc się do zarzutu odwołania wskazującego na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego Kolegium uznało, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób pozwalający na ustalenie istotnych okoliczności w sprawie. W trakcie postępowania strona została zapoznana z aktami, w tym przeprowadzonym wywiadem środowiskowym do którego nie wniosła zastrzeżeń, uznając informacje w nim zawarte za zgodne z prawdą. Brak jest zatem podstaw do podważania ustaleń poczynionych w trakcie przeprowadzonego wywiadu, w tym w zakresie czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą nad matką. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniosła S. T. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. art 15 kpa w zw. z art. 10 kpa, poprzez poczynienie nowych ustaleń faktycznych (błędnych) przez organ II instancji, że fakt niewykonywania przez skarżącą pracy począwszy od 24 kwietnia 2023 r. z uwagi na własną chorobę (zespół cieśni nadgarstka) oraz 3- dniowe zwolnienie z uwagi na opiekę nad dzieckiem oznacza, że skarżąca nie była w stanie sprawować całodobowej opieki nad matką, zaś skarżącej nie umożliwiono wypowiedzenia się na temat powziętych przez organ II instancji wątpliwości w zakresie faktycznych możliwości sprawowania całodobowej opieki nad matką w okresie od 24 kwietnia 2023 r. oraz wpływu niezdolności do pracy na możliwość opieki nad matką, czym naruszono zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego; 2. art. 78 kpa w zw. z art. 136 § 1 kpa, poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie zawnioskowanym w odwołaniu, tj. dopuszczenia dowodów z: a) ponownego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r, b) przesłuchania w charakterze świadka K. T., c) protokołu przejęcia lokalu mieszkalnego z 5 czerwca 2023 r., d) karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącej z 24 kwietnia 2023 r., e) zaświadczenia z 4 marca 2024 r., f) kart informacyjnych leczenia szpitalnego G. T., g) zaświadczenia lekarskiego z 1 marca 2024 r., przy jednoczesnym braku wydania postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych oraz braku poinformowania skarżącej o powyższym przed wydaniem zaskarżonej decyzji, podczas gdy przedmiotem dowodów są okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy; 3. art. 7 kpa w zw. z art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 11 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, przy jednoczesnym zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z pominięciem całokształtu okoliczności ujawnionych w toku postępowania i załatwienie sprawy w sposób sprzeczny z interesem skarżącej, a to odmową przyznania świadczenia i uznaniem, iż: a) czynności podejmowane przez skarżącą w związku z opieką nad matką nie determinują konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, mimo że matka wymaga całodobowej ciągłej opieki, b) fakt niewykonywania pracy począwszy od 24 kwietnia 2023 r. z uwagi na własną chorobę oraz zwolnienie z tytułu opieki nad dzieckiem oznacza, że skarżąca nie była w stanie sprawować całodobowej opieki nad matką; 4. art. 23 ust. 4aa ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 8 § 1 kpa w zw. z art. 11 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji przy jednoczesnym bezkrytycznym oparciu rozstrzygnięcia o treść rodzinnego wywiadu środowiskowego, mimo że w wywiadzie tym nie ustalono, że: a) G. T. wymaga całodobowej i ciągłej opieki, b) od 14 listopada 2019 r., tj. od momentu powstania stałej niezdolności G. T. do samodzielnej egzystencji, stwierdzonej orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS, całodobowo i ciągle pozostaje ona pod opieką skarżącej, zaś w przypadku, gdy skarżąca była w pracy, opiekę przejmował syn skarżącej – K. T., który począwszy od czerwca 2023 r. zamieszkuje w innym lokalu mieszkalnym, a w konsekwencji cały ciężar opieki nad G. T. spadł na skarżącą, c) skarżąca począwszy od kwietnia 2023 r. nie była obecna w pracy z uwagi na przebywanie na zwolnieniu chorobowym, opiece, urlopie oraz usprawiedliwionej bezpłatnej nieobecności, a zatem mogła całodobowo i w sposób ciągły opiekować się G.T., d) decyzja skarżącej o zakończeniu zatrudnienia 21 grudnia 2023 r. podyktowana była koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. T. i brakiem możliwości kontynuowania zatrudnienia nawet w obniżonym wymiarze czasu pracy; 5. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed 31 grudnia 2023 r., poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania świadczenia, mimo że niepełnosprawna matka wymaga całodobowej i ciągłej opieki; 6. art. 6 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, a w konsekwencji uznanie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest, z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 31 grudnia 2023 r., od momentu powstania niepełnosprawności, podczas gdy powyższy przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13; 7. art. 17 ust. 1 b ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 31 grudnia 2023 r. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od momentu powstania niepełnosprawności, podczas gdy powyższy przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 21 lutego 2024 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi. Skarżąca wniosła także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Należy wskazać, że organ I instancji wadliwie uznał, że w sprawie miał zastosowanie, m.in art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jako niezgodny z Konstytucją, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Wynika to z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych. Kolegium wprawdzie przytoczyło powyższy przepis, jednakże go nie zastosowało. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu przed 1 stycznia 2024 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie córka jest osobą na której, w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie art. 17 ust. 1 ustawy w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o stałość opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, tj. 24 godziny na dobę (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyroki: NSA z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/2, WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; WSA we Wrocławiu z 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; WSA w Gliwicach z 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19). W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Niezdolność ta istnieje od listopada 2019 r. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji) oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu pomocy i wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad matką. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje opiekę. Matka ma 78 lat. Jak wynika z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS G. T. pozostawała w trakcie obciążającego leczenia onkologicznego z powodu raka płaskonabłonkowego głowy i szyi, nosogardła. Przebyła radykalną operację i radioterapię. W orzeczeniu wskazano, że wymaga długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Stan nie rokuje poprawy, co uzasadniało orzeczenie niezdolności do samodzielnej egzystencji na trwale. Jak wynika z wywiadu środowiskowego G. T. w 2022 r. przeszła udar. Od czasu choroby mieszka z córką (skarżącą). Natomiast z załączonych do odwołania kart leczenia szpitalnego G. T. wynika także, że ma zaburzenia równowagi, niedoczulicę połowiczną lewostronną (choroba neurologiczna), zwyrodnienia stawów kończyn, niedoczynność tarczycy, przepuklinę brzuszną, dysfagię (utrudnione przełykanie). Opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały. To, że skarżąca wskazała, że łączny czas opieki nad matką wynosi pięć godzin nie ma istotnego znaczenia. W czasie tym skarżąca wykonuje bezpośrednie czynności opiekuńcze. Zważyć należy, że opieka nad niepełnosprawna osobą nie polega na wykonywaniu tylko koniecznych czynności opiekuńczych (pomoc w zabiegach higienicznych, w przemieszczaniu się, podawanie leków, robienie zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, wyjazdów do lekarza), lecz także na stałej gotowości świadczenia pomocy. Nie sposób więc uznać, aby opiekun wykonał przy chorym wszystkie czynności jednym ciągiem w czasie 5 godzin, po czym udał się do pracy, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Zaburzenia równowagi i zwyrodnienia stawów kończyn niewątpliwie w znaczny sposób uniemożliwiają G. T. samodzielne poruszanie się. Jak wskazała skarżąca, w czasie kiedy pracowała (ostatnio na 3/4 etatu) w opiece nad matką pomagał dorosły syn skarżącej. Jednakże od czerwca 2023 r. zamieszkuje on w innym lokalu. Podnieść należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi o świadczenie pielęgnacyjne. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca występuje o przyznanie świadczenia. Istotne jest więc, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (w niniejszej sprawie w grudniu 2023 r.) skarżąca spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. Kluczowym jest, że stan zdrowia matki skarżącej w chwili złożenia wniosku, doprowadził do konieczności sprawowania nad nią stałej opieki, a wobec tego, czy opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Niewątpliwie konieczność objęcia niepełnosprawnego członka rodziny opieką i jej permanentne sprawowanie uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia. Skarżąca wskazała, że konieczność opieki nad matką spowodowała, że nie przedłużyła umowy o pracę. Wbrew stanowisku organu fakt, że w ostatnim czasie zatrudnienia skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim lub zwolnieniu z powodu opieki nad dzieckiem (przebywała także na urlopie wypoczynkowym) nie może automatycznie przekreślać sprawowania opieki nad matką. Skarżąca nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jak wskazała w skardze przeszła zabieg cieśni nadgarstka. Z załączonej do odwołania karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącej wynika, że przebywała w szpitalu w związku z tym schorzeniem i przeszła zabieg. Pobyt w szpitalu trwał tylko jeden dzień - 24 kwietnia 2023 r. Skarżąca do odwołania załączyła szereg dowodów, na okoliczności istotne w sprawie, tj. stanu zdrowia matki, sprawowania nad matką opieki, niemożności korzystania z pomocy dorosłego syna z uwagi na zmianę przez niego miejsca zamieszkania, swojego stanu zdrowia, przebywania na urlopie w okresie wskazanym przez organ jako zwolnienie lekarskie. Dowody te zostały całkowicie zignorowane przez organ odwoławczy. Z powyższych przyczyn nie sposób podzielić stanowiska Kolegium, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób pozwalający na ustalenie istotnych okoliczności w sprawie. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz art. 6, 7, 8 § 1, 9, 77 § 1 i 80 kpa, a organ odwoławczy naruszył także art. 136 i 138 § 1 pkt 1 kpa. Przedwczesne i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym jest więc stanowisko organów, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, z przyczyn wskazanych w decyzjach. Sąd zwraca uwagę, że od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), które w zasadniczy sposób zmieniły dotychczasowe warunki przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Niemniej jednak na podstawie art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przy czym art. 63 ust. 1 tej ustawy uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku. W konsekwencji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z art. 205 ppsa (pkt 2 sentencji wyroku). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło