I SA/Wa 1257/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2023 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z 25 kwietnia 2023 r., nr KOC/2123/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") po rozpoznaniu odwołania S. R. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "organ I instancji") z 6 marca 2023 r., nr 000248/03/2023 odmawiającą przyznania dodatku elektrycznego. Decyzja Kolegium została wydana w poniższym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 28 grudnia 2022 r. S. R. wniósł o przyznanie dodatku elektrycznego. Po weryfikacji wniosku i dołączonych do niego dokumentów organ I instancji ustalił, że odbiorcą końcowym energii elektrycznej jest E. G. (wynajmująca lokal przy ul. [...] w [...]), nie zaś wnioskodawca: S. R. W konsekwencji, powołaną na wstępie decyzją 6 marca 2023 r. - na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 2127, 22435) dalej: "ustawa" - Prezydent m. st. Warszawy odmówił przyznania dodatku elektrycznego. S. R. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że pod adresem ul. [...] w [...] gospodaruje on (nie E. G.) i to on ponosi koszty zużywanej energii elektrycznej. Ww. decyzją z 25 kwietnia 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady i tryb przyznawania i wypłacania dodatku elektrycznego w przypadku, gdy główne źródło ogrzewania jest zasilane energią elektryczną, oraz właściwość organów w tych sprawach reguluje ww. ustawa z dnia 7 października 2022 r. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy odbiorca uprawniony to odbiorca końcowy w rozumieniu art. 3 pkt 13a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2022 r. poz. 1385 i 1723), dokonujący zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia na potrzeby: a) gospodarstw domowych, b) pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, o ile nie jest w nich wykonywana działalność gospodarcza, c) lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, o ile nie jest w nich wykonywana działalność gospodarcza (...). W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, iż uwzględniając definicję "odbiorcy końcowego", wnioskujący o dodatek energetyczny musi być stroną umowy sprzedaży energii elektrycznej. Skoro skarżący umowy takiej nie posiada, to nie jest podmiotem uprawnionym do otrzymania dodatku elektrycznego, nawet jeżeli pozostałe warunki są spełnione. Na powyższą decyzję Kolegium z 25 kwietnia 2023 r. S. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że E. G. nie prowadzi gospodarstwa domowego przy ul. [...]. Gospodarstwo domowe pod tym adresem, wymienione w fakturze jako miejsce dostarczania energii, prowadzi sarżący, który jest faktycznym odbiorcą energii elektrycznej, dokonującym zakupu energii elektrycznej wyłącznie w celu jej zużycia w gospodarstwie domowym przy ul. [...]. W jego ocenie świadczy o tym umowa najmu lokalu mieszkalnego przy ul. [...], gdzie w paragrafie 7 zapisano, że opłatę za energię elektryczną pokrywa najemca. Rozliczenie następuje według faktur i liczników. W konsekwencji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, zdaniem Sądu, skarga jest zasadna aczkolwiek nie z wszystkich przyczyn w niej podniesionych. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii legalności odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez niego przesłanki podmiotowej związanej z posiadaniem statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 1385 ze zm.). Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy powołanej na wstępie ustawy z dnia 7 października 2022 r. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy – Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438 ze zm.) do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przy czym przez odbiorcę energii elektrycznej w rozumieniu ww. art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne rozumie się odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym - odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym. Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się na piśmie w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek (art. 31 ust.1). W przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2, do wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego dołącza się rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym wykonującym działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną lub zaświadczenie wydane przez to przedsiębiorstwo potwierdzające, że zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh (art. 31 ust. 1a tej ustawy). Z kolei, w art. 32 ustawy ustawodawca wskazał, że organ I instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2). Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy k.p.a. (art. 34 ust. 2 ustawy). Z akt sprawy wynika, że źródłem ogrzewania, objętego wnioskiem o dodatek elektryczny gospodarstwa domowego pod adresem: [...] ul. [...] - jest bojler elektryczny, funkcja c.o. i c.w.u. Źródło to zostało wpisane do CEEB po 21 lipca 2022 r. Na formularzu A deklaracji, właścicielka budynku E. G. wskazała, że deklaracja dotyczy wszystkich (ośmiu) lokali mieszkalnych w budynku wielorodzinnym przy ul. [...]. Oprócz wniosku, skarżący (najemca lokalu nr [...]) przedłożył również umowę najmu lokalu z 10 stycznia 2023 r., z której wynika (paragraf 7 i 8 ), że opłaty za energię elektryczną pokrywa najemca (rozliczenie według faktur i liczników), który bierze całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe użytkowanie licznika energii elektrycznej. Ponadto, skarżący przedstawił fakturę za energię elektryczną gdzie jako miejsce dostarczenia energii podano adres, tj. [...], ul [...], zaś jako nabywca - na fakturze - widnieje E. G. [...]. Jak wynika z materiału dokumentacyjnego organ nie weryfikował czy właścicielka budynku przy ul. [...], zamieszkała w [...] przy ul. [...] wnioskowała także (samodzielnie) o dodatek elektryczny na którykolwiek ww. adres i czy go otrzymała. Analogicznej oceny brak jest również wobec samego wnioskodawcy (skarżącego). W tym miejscu wskazać raz jeszcze należy, iż pojęcie odbiorcy energii elektrycznej wyjaśnione jest przez odesłanie do przepisów ustawy – Prawo energetyczne i jest nim odbiorca końcowy, dokonujący zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia na potrzeby w gospodarstwie domowym. Odbiorcą energii elektrycznej jest zatem, co do zasady, ten kogo łączy umowa o dostarczanie energii z przedsiębiorstwem energetycznym, gdyż ta osoba dokonuje zakupu tej energii. Zdaniem składu orzekającego, wbrew twierdzeniom organu, dodatek nie może być jednak tylko i wyłącznie przyznany osobie, którą łączy umowa o dostarczenie energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym. Gdyby tak było to zbędne byłyby np. przepisy art. 28 powołanej ustawy, które dotyczą sytuacji, gdy więcej niż jedno gospodarstwo domowe znajduje się pod tym samym adresem. W takiej sytuacji zawarta może być jedna umowa, a odbiorcami są dwa samodzielne gospodarstwa domowe zamieszkujące pod tym samym adresem. W ocenie Sądu, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca jednoznacznie o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Innymi słowy kluczowe jest, aby do lokalu, który zajmuje osoba (czy to wchodząca w skład gospodarstwa domowego ubiegającego się o dodatek, czy to samodzielnie gospodarująca) dostarczana była energia elektryczna na podstawie zawartej umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, która zasila główne źródło ogrzewania. Zdaniem Sądu, nie może być zatem wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku elektrycznego fakt, że umowę podpisał inny podmiot, na niego wystawiane są rachunki a faktycznych opłat dokonują inne osoby. W tej sytuacji, stwierdzić należy, że organ I instancji dysponując jeszcze przed wydaniem decyzji dokumentami, z których wynikało, że deklarację dotyczącą wszystkich lokali przy ul. [...] (w tym lokalu nr [...]) złożyła E. G. (która jest odbiorcą końcowym), z drugiej strony deklaracją tą posłużył się wnioskodawca dokonujący faktycznego zużycia energii – powinien wyjaśnić czy na to samo źródło ciepła nie został już przyznany dodatek elektryczny. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby organ I instancji podjął w tym zakresie jakiekolwiek działania, jak i również nie ustalił czy np. najemca nie wnioskował o dodatek elektryczny w innym miejscu np. stałego zameldowania – ul. [...]. Organy rozstrzygając sprawę oparły się tylko na stwierdzeniu, że odbiorcą końcowym energii elektrycznej dostarczanej do nieruchomości przy ul. [...] jest właścicielka budynku, opierając się w tym względzie na załączonej do wniosku fakturze, w której właśnie ją wskazano. Organ pominął, kto faktycznie opłaca rachunki za energię elektryczną. Powyższe, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że Prezydent m. st. Warszawy niewątpliwie uchybił przepisom postępowania i przed wydaniem decyzji nie zbadał należycie kwestii przesłanki podmiotowej, od której stwierdzenia zależała możliwość przyznania skarżącemu dodatku. Natomiast uchybienie organu odwoławczego - polegało na niepełnej ocenie materiału dowodowego i zbyt formalistycznej ocenie ustawowych przesłanek przyznania dodatku elektrycznego, co doprowadziło w konsekwencji do wydania negatywnego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy poprzestał wyłącznie na tym, że skoro w dniu złożenia wniosku skarżący nie miał podpisanej umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, to tym samym w sprawie nie została spełniona przesłanka podmiotowa. Formalistyczne podejście do sprawy zaprezentowane przez organy nie daje się pogodzić z celami ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej. Jak wskazuje się bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych - o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. (...) Dodatkowo, przewidziano zwiększony poziom wsparcia dla tych odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, którzy w wyniki sytuacji losowych lub charakteru prowadzonego przez nich gospodarstwa, mogą być bardziej narażeni na ubóstwo energetyczne tj. odbiorców posiadających gospodarstwo rolne, odbiorców posiadających Kartę Dużej Rodziny oraz odbiorców będących osobami niepełnosprawnymi. (...) W projektowanym akcie prawnym wprowadzono również instrument łagodzący wzrost kosztów dla gospodarstw domowych, które wykorzystują energię elektryczną do ogrzewania." Powyższe potwierdza niewątpliwie, że ratio legis świadczenia wprowadzonego przedmiotową ustawą koncentruje się na udzieleniu pomocy w postaci dodatku elektrycznego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Dokonując zatem celowościowej wykładni przepisów omawianej ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej należy uznać, że w sytuacji zaistniałej w sprawie może zaistnieć możliwość przyznania dodatku skarżącemu po wcześniejszym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w kierunku jak Sąd wskazał wyżej. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w zw. z art. 3 pkt 13b ustawy – Prawo energetyczne oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Rozstrzygając sprawę należy przede wszystkim wziąć pod uwagę cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy.