I SA/Wa 1258/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją nr [...] z [...] lutego 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. J., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] stycznia 2014 r., nr [...] o uchyleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z [...] października 2012 r., począwszy od dnia [...] stycznia 2013 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Burmistrz Miasta P. przyznał Z. J. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego do alimentów syna P. J. na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., w wysokości określonej wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt [...] kwoty alimentów tj. po [...] złotych miesięcznie, do których płatności zobowiązana była matka ww. – I. B. W dniu [...] listopada 2011 r. wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. postanowienie Sądu Rejonowego w P. z [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...], którym ustalono miejsce pobytu małoletniego P. J. w każdoczesnym miejscu zamieszkania I. B. W tym stanie rzeczy Burmistrz Miasta [...] zawiadomieniem z [...] grudnia 2013 r. wszczął z urzędu postępowania w sprawie utraty przez Z. J. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z [...] października 2012 r. Następnie, w efekcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z [...] stycznia 2014 r., wydaną na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), Burmistrz Miasta [...] uchylił przyznane Z. J. decyzją z [...] października 2012 r. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego począwszy od [...] stycznia 2013 r. (tj. daty wydania postanowienia sądu w przedmiocie miejsca pobytu syna) uznając, że od tego momentu nie miał on prawa do świadczeń z funduszu. Organ powołał się przy tym na treść art. 360 k.p.c. stanowiącego o skuteczności postanowień sądowych z datą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było z chwilą podpisania sentencji. Od decyzji tej Z. J. wniósł odwołanie, w którym wskazywał, że postanowienie Sądu Rejonowego w P. uprawomocniło się dopiero [...] września 2013 r., a do tego czasu syn z nim przebywał. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] lutego 2014 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając za prawidłowe zastosowanie w sprawie przez Burmistrza Miasta [...] art. 24 ustawy z 7 września 2007 r., a to w związku z faktem uchylenia odwołującemu się prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na mocy postanowień Sądu Rejonowego w P. z [...] stycznia 2013 r. Kolegium podobnie jak Burmistrz Miasta P. a powołało się przy tym na zasadę skuteczności i wykonalności postanowień sądu z chwilą ich ogłoszenia, a w przypadku gdy ogłoszenia nie było z chwilą ich wydania. Z tym, że jako podstawę tej reguły wskazało art. 578 k.p.c., który odnosi się do postanowień sądu opiekuńczego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w uzasadnieniu której wskazywał, iż nie ukrywał przed organem mającej wpływ na świadczenie swojej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Jako dowód na to, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. miał świadomość toczącego się postępowania w sprawie miejsca pobytu syna przywołał on swoje pismo skierowane do organu z [...] października 2012 r. Powtórzył także argumentację podnoszoną w odwołaniu, że do momentu uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w P. syn przebywał pod jego opieką i był na jego utrzymaniu. Sytuacja ta zmieniła się dopiero od [...] września 2013 r., który to miesiąc był jednocześnie ostatnim miesiącem pobierania świadczeń. Na rozprawie skarżący oświadczył ponadto, że na mocy ugody sądowej zawartej w lipcu 2014 r. zmienione zostały dotychczasowe obowiązki alimentacyjne, ustalone pierwotnie wyrokami Sądu Rejonowego w P. z [...] września 2009 r. oraz [...] maja 2008 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny w ramach tych kryteriów zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z [...] lutego 2014 r., nr [...], Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona, co skutkuje uchyleniem tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta P. z [...] stycznia 2014 r., nr [...] aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Przede wszystkim podnieść należy , że ze świadczeniem nienależnie pobranym, w myśl art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) mamy do czynienia wówczas, gdy świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostało: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d)wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Tymczasem żadna z wyżej okoliczności w niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, nie zachodzi. Błędny jest bowiem pogląd organów, że w konsekwencji wydania przez Sąd Rejonowy w P. postanowienia z [...] stycznia 2013 r. określającego miejsce pobytu syna skarżącego – P. J. (osoby uprawnionej do alimentów) przy matce (dłużniczce alimentacyjnej), niejako z mocy prawa zmienione zostały także ukształtowane prawomocnym i wykonalnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z [...] września 2009 r. sygn. akt III RC 302/09 obowiązki alimentacyjne rodziców, a konkretnie prawo Z.J. do uzyskiwania od matki P. J. – I. B. ustalonych na rzecz syna alimentów i jej obowiązek ich wypłaty do rąk skarżącego. W tym stanie rzeczy kwestia skuteczności i wykonalności postanowienia o zmieniającego miejsce pobytu uprawnionego do alimentów przy dotychczasowym dłużniku alimentacyjnym, pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez skarżącego, w sytuacji bezskuteczności egzekucji alimentów od dłużnika. Nadal bowiem był on osobą uprawnioną do odbioru alimentów zasądzonych od matki na rzecz syna. Ewentualna prawna zmiana sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego, po zmianie miejsca pobytu syna skarżącego, mogła nastąpić dopiero w efekcie podjęcia przez dotychczasową dłużniczkę alimentacyjną odpowiednich kroków prawnych, np. wytoczenia tzw. powództwa opozycyjnego przewidzianego w art. 840 § 1 k.p.c. o pozbawienie wyroku ustalającego od niej alimenty tytułu wykonalności. Z akt sprawy nie wynika by takie działania przed zakończeniem okresu świadczeniowego, objętego decyzją Burmistrza Miasta P. z [...] października 2012 r. przez dłużniczkę były podejmowane. Kwestia należnych małoletniemu P. J. alimentów (ze wskazaniem osoby zobowiązanej do ich uiszczania) została bowiem ponownie rozstrzygnięta przez sąd rodzinny dopiero w lipcu 2014 r. (vide oświadczenia skarżącego złożone na rozprawie, k 14 akt sądowych). Niezależnie od powyższego, zwrócić należy uwagę, że nawet w sytuacji pobrania nienależnych świadczeń (co w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie miało miejsca) niedopuszczalne było - jak uczynił to Burmistrz Miasta P., a zaakceptowało Kolegium - uchylanie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na mocy art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. z mocą wsteczną. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Celem zaś decyzji wydawanej na tej podstawie jest zmiana - w sytuacji zaistnienia określonych w nim warunków - stanu prawnego ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, a w konsekwencji - pozbawienie strony nabytego uprzednio prawa do świadczenia. Z tego względu rozstrzygnięcie podejmowane w tym trybie dotyczyć może wyłącznie takiego aktu administracyjnego, który w dacie orzekania nadal reguluje sytuację strony pobierającej świadczenie, oraz może dotyczyć tylko praw do takich świadczeń, których strona do tej pory nie otrzymała. Decyzja administracyjna wydawana na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. nie ma bowiem na celu eliminacji skutków prawnych uprzedniego rozstrzygnięcia przyznającego świadczenie, ale jako konstytutywna ma wywołać zmianę stanu prawnego ukształtowanego tym rozstrzygnięciem, a zatem może działać tylko na przyszłość. Oznacza to, że jeżeli upłynął już czas, na jaki zostało przyznane świadczenie alimentacyjne, a więc gdy decyzja je przyznająca nie reguluje już sytuacji prawnej strony i wypłacono w tym okresie przyznane tą decyzją świadczenia (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie), to rozstrzygnięcie wydawane na ww. podstawie nie może wstecznie odebrać uprawnień do świadczeń już wypłaconych. Inny jest bowiem cel i ratio legis tego przepisu (por. wyrok NSA z 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11, Lex nr 1120615; wyrok WSA w Białymstoku z 24 października 2013 r. II SA/Bk 401/13, ZNSA 2014/3/143-145). Skoro zatem w niniejszej sprawie doszło do wstecznego uchylenia, "skonsumowanej" już, decyzji z [...] października 2012 r. przyznającej skarżącemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a dodatkowo brak jest usprawiedliwionych podstaw do uznania, że wypłacone na jej podstawie świadczenia były nienależnie pobranymi, w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano zatem z istotnym naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, a więc art. 2 pkt 7, art. 24 ust. 1 tej ustawy oraz art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do obowiązku formalnego zakończenia przez Burmistrza Miasta P. wszczętego w sprawie z urzędu postępowania administracyjnego, wobec jego bezprzedmiotowości.