I SA/Wa 1264/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], odmawiającą przyznania bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego w kwocie [...] zł na budowę przyłącza kanalizacyjnego do zbiorczej sieci kanalizacyjnej we wsi P. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W. W. pismem z dnia 22 października 2013 r. wystąpił o przyznanie mu zapomogi bezzwrotnej celowej w wysokości [...] zł na przyłączenie do sieci kanalizacyjnej Wójt Gminy O., po przeprowadzeniu w dniu [...] października 2013 r. wywiadu środowiskowego, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] odmówił przyznania bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego w kwocie [...] zł na budowę przyłącza kanalizacyjnego do zbiorczej sieci kanalizacyjnej we wsi P. Uzasadniając orzeczenie organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo wraz żoną. Oboje utrzymują się ze świadczeń emerytalnych. Strona posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] użytków rolnych ([...] ha przeliczeniowego). Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym. Mieszkanie jest wyposażone w instalację wodną i centralnego ogrzewania. Dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosi [...] zł, w tym organ uwzględnił fakt posiadania nieruchomości rolnej. Z tego względu doliczył do ww. dochodu - zgodnie z z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej - kwotę [...] zł. Organ podniósł, iż gospodarstwo domowe nie spełnia podstawowej przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, tj. kryterium dochodowego rodziny. Dodał, że zasiłek specjalny ma charakter uznaniowy, a celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej - a nie zaspokojenie choćby najbardziej uzasadnionej potrzeby życiowej. W.W. może uregulować koszt przyłącza w ratach, jak też zwrócić się do swoich dzieci o pomoc. Przyznanie zasiłku w kwocie [...] zł nie mieści się w granicach pomocy społecznej. W. W. odwołał się od powyższego rozstrzygnięcia, wnosząc o zmianę decyzji w całości i wskazując, iż dochód gospodarstwa domowego to łączna kwota [...] zł, co uprawnia go do otrzymania zapomogi z Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...]. Wskazało, że wnioskowana pomoc może być zrealizowana w formie zasiłku celowego, bądź specjalnego zasiłku celowego. Przyznanie zasiłku celowego następuje na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w sferze swobodnego uznania, gdy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy. Dla rodziny dwuosobowej kwota ta wynosi 912 zł. Jak wynika z akt sprawy łączny dochód rodziny to kwota [...] (w tym dochód z gospodarstwa rolnego [..] zł), co w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...] zł. Z tego też względu, z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium na osobę w rodzinie, wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane. Kolegium podniosło, iż organ I instancji błędnie odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego, z uwagi na przekroczenie wskazanego uprzednio kryterium, lecz mimo tego organ II instancji nie znalazł podstaw do weryfikacji zaskarżonej decyzji. Ustawodawca bowiem wyjątkowo upoważnił organ do przyznania ww. zasiłku, na podstawie art. 41 ust. 1 ww. ustawy. Jednakże wskazał, iż zasiłek ten może być przyznany jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, tj. w sytuacji wyjątkowej i nadzwyczajnej, osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W ocenie organu taki przypadek nie zachodzi, przy czym świadczenie to nie może być przyznane w wysokości przewyższającej kryterium dochodowe rodziny ([...] zł). W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję W. W. wniósł o zmianę decyzji w całości, przyznanie zapomogi bezzwrotnej na budowę przyłącza kanalizacyjnego w kwocie [...] zł. Uznał wydane w sprawie decyzje za krzywdzące i wskazał, że dochody z gospodarstwa zostały naliczone hipotetycznie. Jednocześnie podniósł, że jest schorowany i potrzebuje pomocy osób trzecich. Wydatki które ponosi na swoje utrzymanie przekraczają jego dochody. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na zasadzie art. 119 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym Sąd rozpoznaje sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a pozostałe strony nie wniosą sprzeciwu w terminie 14 dni. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skargę należy uznać za bezzasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej (zwanej dalej jako u.p.s.). Zasady ogólne tego aktu zostały wyrażone przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 i art. 3. Stanowią one, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy wyczerpane zostały ustawowe przesłanki do przyznania zasiłku celowego oraz czy w sprawie miał miejsce szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie [...] zł na pokrycie ceny budowy przyłącza kanalizacyjnego. Sąd stanął na stanowisku, że w toku postępowania administracyjnego prawidłowo ustalono, iż dochód gospodarstwa domowego W. W. przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., tj. kwotę 456 zł., a zatem z uwagi na to przekroczenie zasiłek celowy nie mógł być przyznany. Zasady obliczania dochodu osób i rodzin ubiegających się o pomoc społęczną ustawodawca zawarł art. 8 u.p.s. Zgodnie z zawartą tam definicją (ust. 3 ww. art.) za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o kwoty wskazane w ustawie, m.in. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. W aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące dochód skarżącego, tj. kwestionariusz wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że W. W. otrzymuje emeryturę w wysokości [...], zaś jego żona w wysokości [...] zł. Kwota świadczenia przysługującego W. W. i, wynika także z kopii przekazu pocztowego jego emerytury. Przy czym skarżący potwierdził wysokość tych kwot w odwołaniu od decyzji I instancji. W toku postępowania skarżący słusznie kwestionował doliczenie do jego dochodu kwoty wynikającej z faktu posiadania przez niego gruntu. Faktem jest, że z zaświadczenia Wójta Gminy O. wynika, iż małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha i [...] ha przeliczeniowego. Organ nieprawidłowo dokonał doliczenia do dochodu skarżącego kwot wynikających z tego tytułu. Nie mógł bowiem pominąć, że ustawodawca w art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s. wskazał, iż do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Uchybienie powyższe nie ma jednak wpływu na prawidłowość ustalenia, że dochód W. W. i jego żony przekracza ustawowe kryterium dochodowe [...] zł na osobę w rodzinie. Skoro ustalony przez organy dochód z emerytur ww. małżonków wynosi ponad [...] zł, to kwota na jedną osobę stanowi ponad [...] zł, czyli blisko dwukrotnie przekracza kwotę ustawową. Skoro dochód skarżącego przekroczył wskazane powyżej kryterium, to organy administracji prawidłowo rozważyły, czy nie należy przyznać skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty w powyższym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja przyznająca ten zasiłek, podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie warunkuje przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję odnośnie jej wysokości. Jeśli organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą osoby wnioskującej o zasiłek, a z drugiej strony własne możliwości finansowe uznał, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to takiej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Swoboda działania organu nie zwalnia go oczywiście z obowiązku, jak najstaranniejszego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem w niniejszym przypadku kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa - a więc w sposób przekonywujący. Badając sprawę pod tym kątem Sąd orzekający w sprawie stwierdził, że organy, nie przyznając W. W. zasiłku celowego specjalnego na wskazaną przez niego budowę przyłącza kanalizacyjnego do zbiorczej sieci kanalizacyjnej we wsi P., w kwocie [...] zł – nie naruszyły wskazanych uprzednio przepisów prawa. Należy podkreślić, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie oczekiwać spełnienia wszystkich żądań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej – nawet w sytuacji zasadności żądania. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. W ocenie Sądu organy orzekające w uzasadnieniu decyzji wykazały, że opłacenie budowy takiego przyłącza nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Nie można bowiem uznać, że podłączenie do sieci kanalizacyjnej domu skarżącego, którego dochód na osobę w rodzinie blisko dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe stanowi niezbędną potrzebę bytową. Zgodnie z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11). Ponadto prawidłowo organ wskazał, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany tylko do wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, tj. 912 zł. Zatem wbrew ustawie byłoby przyznanie zasiłku w kwocie wnioskowanej przez skarżącego. Co więcej organ II instancji wykazał, że skarżący ma zagwarantowane także inne możliwości opłacenia budowy przyłącza np. w ratach. Może także poprosić o wsparcie swoje dzieci. Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo odmówiły przyznania zasiłku celowego specjalnego na budowę przyłącza kanalizacyjnego - nie naruszając przy tym przepisów prawa i nie przekraczając granic uznania administracyjnego - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Organy wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 153, poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.