I SA/Wa 1268/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę UZASDNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość [...]. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1989r. I. L. wystąpiła o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako [...], która na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przeszła na własność gminy W., a następnie Skarbu Państwa. Zgodnie z treścią zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego właścicielami przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2 byli J. i I. małżonkowie L. W dniu 5 grudnia 2012r. E. H. wniosła o dalsze prowadzenie postępowania przedkładając prawomocne postanowienie spadkowe po I. L. i J. L. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość stanowiącą obecnie działkę ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. H. Rozpatrując sprawę Wojewoda [...] podniósł, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadza dwa warunki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby możliwe było ustalenie odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy z dnia 26 października 1945r.Po pierwsze działka, przed dniem wejścia w życie dekretu tj. przed dniem 21 listopada 1945r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz po drugie poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958r. Organ I instancji ustalił, że przedmiotowa działka według Ogólnego Planu Zabudowy W. z dnia [...] sierpnia 1931r. położona była w strefie IIIa, w której obowiązywała zabudowa zwarta o trzech kondygnacjach do wysokości 12 m i 50 % powierzchni zabudowania. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że została spełniona pierwsza przesłanka pozwalająca na ustalenie odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda [...] podzielił ustalenia powyższe i uznał, że grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne. Organ II instancji wskazał, że kluczową rolę w rozstrzygnięciu odgrywa więc ustalenie, kiedy poprzedni właściciel utracił możliwość faktycznego władania przedmiotową nieruchomością, jednocześnie stwierdzając, że w toku postępowania jednoznacznie ustalono, że poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958r. Powyższe zdaniem organu wynika z tego, że przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez gminę w dniu 16 sierpnia 1948r. tj. w dacie ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], orzeczeniem Wydziału Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego w [...] z dnia [...] maja 1948r. odebrano Zarządowi Nieruchomości Miejskich, przyznane wcześniej prawo naprawy budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości, protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] lutego 1957r. Zjednoczenie Budownictwa Miejskiego [...] przekazało przedmiotową nieruchomość na rzecz Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych nr [...]. Dodatkowo była właścicielka nieruchomości już we wniosku z dnia [...] grudnia 1989r. jednoznacznie stwierdziła, że" od 1944r. nie użytkowaliśmy ww obiektu i parceli jak również nie czerpaliśmy żadnych zysków z tytułu tej własności". Wojewoda dodał, że powyższe ustalenia potwierdza skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji, nie wnosząc zastrzeżeń co do ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących wydania przez Prezydenta W. decyzji na podstawie przepisów niespełniających warunku zgodności z Konstytucją RP, w szczególności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011r. organ II instancji stwierdził, że przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami będący przedmiotem rozważań Trybunału w powołanym wyroku pozostaje w obrocie prawnym w związku z czym organy administracji publicznej obowiązane są go stosować. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. H. zarzucając jej naruszenie przepisu art. 8 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie tych przepisów, skutkujące przyjęciem za podstawę orzeczenia niezgodnego z ww przepisami art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżąca podniosła, że nie wnosi zastrzeżeń co do ustalenia stanu faktycznego dotyczącego niniejszej sprawy. Zarzuca natomiast organom orzekającym, że pominęły treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011r. sygn. akt SK 41/09, która przytacza. Zdaniem skarżącej z chwilą publikacji wyroku zaskarżone przepisy, w zakresie objętym wyrokiem, tracą domniemanie konstytucyjności i powinny być stosowane przez organy państwa, w szczególności przez sądy, w sposób zgodny z Konstytucją. Niewątpliwie w ocenie skarżącej organ administracji publicznej w niniejszej sprawie jest władny do tego, aby oprzeć orzeczenie bezpośrednio na przepisach Konstytucji zgodnie z art.8 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ja poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. W rozpoznawanej sprawie odmówiono przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. jako [...], stanowiącą obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m². Organy administracji publicznej uznały bowiem, że w sprawie nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkująca przyznanie ustalonego odszkodowania. W ocenie Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Na wstępie podkreślić należy, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji opisana wyżej nieruchomość objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279). W myśl art. 1 dekretu grunt tej nieruchomości przeszedł na własność gminy Warszawa, a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej stał się własnością Skarbu Państwa. Problematykę odszkodowań za nieruchomości, które na mocy powołanego dekretu z 1945 r. stały się własnością Państwa regulują obecnie – jak słusznie przyjęły organy administracji publicznej rozpatrujące niniejszą sprawę – przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014r. poz. 518 ze zm.) Zgodnie z art. 215 ust. 2 u.g.n. odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego prawni następcy zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przepis ten ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to m.in., że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania bez potrzeby sięgania do innych przepisów tej ustawy. Szczególny charakter wskazanego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2187/02, LEX nr 148911). Odszkodowanie w trybie określonym w powołanym przepisie może zostać przyznane jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Innymi słowy stwierdzenie braku jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania. Zaznaczyć trzeba, że z treści powołanego art. 215 ust. 2 u.g.n. wynika, iż ustalenie odszkodowania za dom jednorodzinny może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958r. Zdaniem Sądu należy zgodzić się ze stanowiskiem organów orzekających, że w rozpatrywanej sprawie spełniona została jedynie pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że będąca przedmiotem niniejszego postępowania działka położona w W. przy ul. [...], mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, na co wskazuje dokumentacja nadesłana przez Archiwum Państwowe W. przy piśmie z dnia [...] lipca 1992r. W niniejszej sprawie nie została jednakże spełniona druga ze wskazanych wyżej przesłanek. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że poprzedni właściciel przedmiotowej działki został pozbawiony faktycznej możliwości władania nią przed 5 kwietnia 1958 r. Świadczy o tym zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy, z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość przed 5 kwietnia 1958r. została przekazana na rzecz Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych, budynek zajmowali "dzicy lokatorzy", a sama poprzednia jej właścicielka I. L. we wniosku z dnia 15 grudnia 1989r. (karta 217 akt administracyjnych), jak i w piśmie z dnia 12 lutego 1991r. (karta 223 akt administracyjnych) powyższe okoliczności potwierdziła, podnosząc, że przedmiotowa nieruchomość nie była przez właścicieli użytkowana od 1944r., jak również nie czerpali oni z niej zysków, po 1945 roku budynek został zasiedlony przez kilka rodzin. Z treści skargi jaki i odwołania od decyzji organu I instancji wynika, że skarżąca podstaw uchylenia decyzji upatruje w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/2009, nie kwestionując jednocześnie prawidłowości ustaleń organów orzekających dotyczących stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Należy zauważyć, że przedmiotowa nieruchomość była objęta działaniem przepisu art. 215 ust. 2 u.g.n. niezależnie od wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W związku z tym wskazać można podnoszone w piśmiennictwie wątpliwości co do zasadności nieobjęcia przepisem art. 215 ust. 2 stanów faktycznych zaistniałych po 5 kwietnia 1958 r. (por. Mirosław Gdesz [w:] G. Bieniek, M. Gdesz, S. Kalus, G. Matusik, E. Mzyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", LexisNexis 2012, s. 1046). Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrażony w wyroku z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1700/11 (publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym sytuację taką oceniać można jedynie w kategoriach zaniechania prawodawczego, możliwego do usunięcia w drodze autonomicznej kompetencji ustawodawcy. Jednakże jak słusznie zauważył organ odwoławczy taka aktywność ustawodawcy w zakresie dostosowania regulacji do wskazań Trybunału Konstytucyjnego do chwili obecnej nie nastąpiła. Dodać należy, ze zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia (...). Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. orzekającego o niekonstytucyjności art. 215 ust. 2 u.g.n. z uwagi na jego niezupełność wynika, że wyrok wskazujący niekonstytucyjność nie wywołuje samoistnie skutków, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Przede wszystkim zaś wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku stwierdził niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 u.g.n., ale jedynie w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy W. lub państwa na podstawie dekretu warszawskiego, innych niż domy jednorodzinne i działek, które przed dniem wejścia w życie dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne. Trybunał w uzasadnieniu swojego wyroku podkreślił, że zakres kontroli Trybunału Konstytucyjnego determinowany jest zakresem żądania zawartego w petitum skargi konstytucyjnej, który zgodnie z art. 66 ustawy o TK, jest dla Trybunału wiążący. W szczególności znaczy to, że Trybunał nie bada innych przesłanek uprawniających do odszkodowania wymienionych w art. 215 ust. 2 u.g.n., w tym kwestii prawa do odszkodowania osób, które utraciły własność nieruchomości na podstawie dekretu warszawskiego przed 5 kwietnia 1958r. W tym miejscu przypomnieć należy, że w skardze konstytucyjnej będącej przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 13 czerwca 2011r. skarżący nie kwestionowali całego art. 215 ust. 2 u.g.n., a jedynie treść normatywną w nim pominiętą w zakresie, w jakim wyklucza stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, które na podstawie dekretu warszawskiego przeszły na własność państwa, do innych budynków niż domy jednorodzinne oraz do działek, które przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne. W świetle powyższego niezrozumiałe jest powoływanie się przez skarżącą na ww wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który w żadnej mierze nie odnosi się do sytuacji skarżącej, której odmówiono przyznania odszkodowania, ale wyłącznie z powodu niespełnienia przesłanki drugiej z art. 215 ust. 2 u.g.n., a dotyczącej utraty możliwości władania przedmiotową nieruchomością przez poprzedników prawnych skarżącej przed 5 kwietnia 1958r. i ta okoliczność nie jest przez skarżącą kwestionowana. Na marginesie dodać należy, że postanowieniem z dnia 28 października 2015r. sygn. akt P 6/13 Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności art. art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do odszkodowania od pozbawienia poprzedniego właściciela nieruchomości bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958r. Zdaniem Sądu znajdujący zastosowanie w niniejszej sprawie art. 215 ust. 2 u.g.n. został przez organy administracji publicznej prawidłowo zinterpretowany. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.