I SA/Wa 1269/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie WSA Jerzy Siegień (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o uwłaszczenie państwowych osób prawnych oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 1992 r. nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z późn. zm.), stwierdził nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r. przez [...] Sp. z o.o. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. [...] m2 oraz nabycie [...] położonych na tym gruncie. Pismem z dnia [...] lipca 2000 r. J. W. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, w części odnoszącej się do pow. [...] m2, stanowiącej część działki nr [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2000 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. stwierdził, że decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] kwietnia 1992 r. została wydana z naruszeniem prawa,w zakresie odnoszącym się do obszaru [...] m2, stanowiącego część działki nr [...], powstałej z działki nr [...]. Organ centralny wskazał, że wskutek decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 1998 r. stwierdzającej nieważność orzeczeń obu instancji z lat 1950 i 1952, odmawiających dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości [...], w skład której wszedł m. in. obszar [...] m2 i wywołującej skutki ex tunc, decyzja uwłaszczeniowa w tym zakresie rażąco narusza prawa osób trzecich, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 29 września 1990 r., ale wobec zbycia praw do działki nr [...] na rzecz osób trzecich, zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Pismem z dnia [...] marca 1998 r. J. W. wniósł o zmianę (cofnięcie) decyzji uwłaszczeniowej, zgłaszając roszczenia do części nieruchomości, tj. roszczenia do pow. [...] m2. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 1998 r. wznowił postępowanie uwłaszczeniowe na wniosek J. W., powołując się na art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji, pismem z dnia 27 sierpnia 2002 r. J. W. sprecyzował poprzedni wniosek z dnia 2 marca 1998 r., wskazując jako podstawę wznowienia na art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.a. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] umorzył wznowione postępowanie, ale decyzja ta została w trybie art. 138 § 2 k.p.a. uchylona przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lutego 2003 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...], na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4, art. 147 i art. 148 k.p.a., decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], odmówił uchylenia decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 1992 r. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], wydaną po wznowieniu postępowania dotyczącego uwłaszczenia [...] Sp. z o.o. nieruchomością położoną w W. przy [...]. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. organ drugiej instancji wskazał, że w dniu [...] grudnia 1990 r. zaistniały przesłanki uwłaszczenia, a w obiegu prawnym w tym dniu, jak również w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej obowiązywała decyzja Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] marca 1952 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] września 1950 r. o odmowie przyznania byłym właścicielom prawa własności czasowej do nieruchomości [...] nr hip. [...], której część weszła w skład działki nr [...]. Stan prawny uległ zmianie dopiero z chwilą wydania przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzji z dnia [...] lutego 1998 r. stwierdzającej nieważność orzeczeń z lat 1950 i 1952, odmawiających dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Minister Infrastruktury podkreślił, że wnioskodawcy nie przedstawili dowodów, że zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. (fałszywość dowodów i wydanie decyzji w wyniku przestępstwa). Dowodów takich nie ma również w aktach sprawy. Subiektywne przekonanie strony o zaistnieniu tych przesłanek nie może zastępować wydawanych przez sądy powszechne stosownych orzeczeń w tym zakresie. Zdaniem organu drugiej instancji brak jest także przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej (tj. w dniu [...] kwietnia 1992 r.) nie obowiązywała jeszcze decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 1998 r., podjęta w wyniku postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem J. W. z dnia [...] października 1995 r. Odwołujący podniósł wprawdzie, że w postępowaniu uwłaszczeniowym strona nie brała udziału pomimo wniosku z dnia [...] września 1991 r. o ustanowienie użytkowania wieczystego dla nieruchomości [...], złożonego w Urzędzie [...], ale pierwotny wniosek w tej sprawie został jednak złożony w dniu [...] lutego 1949 r. i załatwiony negatywnie orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] września 1950 r., utrzymanym w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] marca 1952 r. Minister Infrastruktury wskazał ponadto, że powołany w odwołaniu zarzut, iż decyzja uwłaszczeniowa została wydana bez podstawy prawnej, nie jest objęty katalogiem przesłanek zawartych w art. 145 § 1 k.p.a. dotyczących wznowienia, lecz dotyczy podstaw stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2004 r. złożył J.W. podnosząc, że uwłaszczenie na gruntach Skarbu Państwa z mocy prawa dotyczyło wyłącznie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa. Jak wynika z sentencji decyzji z dnia [...] kwietnia 1992 r., potwierdzała ona nabycie ex lege, z dniem [...] grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntu i [...] przez [...] Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że spółka ta była państwową osobą prawną w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Powyższe stwierdzenie było dowolne, bowiem nie wynikało z przepisów prawa. Kodeks cywilny, także w uprzednio obowiązującym brzmieniu, nie zawierał definicji "państwowej osoby prawnej". Z dniem 1 października 1990 r dokonano nowelizacji art. 44 k.c., poprzez zniesienie pojęcia mienia ogólnonarodowego - państwowego. Tak więc w dniu [...] grudnia 1990 r. oraz [...] kwietnia 1992 r. (data decyzji uwłaszczeniowej) Kodeks cywilny nie zawierał żadnych unormowań, które mogłyby stanowić podstawę do ustalenia, że spółka prawa handlowego (bez względu na jej strukturę kapitałową) jest państwową osobą prawną. Zdaniem skarżącego decyzja z dnia [...] kwietnia 1992 r. naruszyła prawa osób trzecich, a zatem naruszyła art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto w dniu [...] września 1991 r. w Urzędzie [...] w W. został złożony wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego dla nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. Oznacza to, że toczyło się już postępowanie zmierzające do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków. Wojewoda [...] zaniechał zatem ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych koniecznych dla wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Tym samym organ ten naruszył art. 74 k.p.a. w związku z art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący podniósł również, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] kwietnia 1992 r. nie brali udziału następcy prawni byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, którym zgodnie z art. 28 k.p.a. służyły prawa strony. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r. nigdy nie została im doręczona, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. (organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań). W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądowo-administracyjna aktów lub czynności organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie może zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania przez właściwy organ co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przy czym przedmiotem tego postępowania jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy postępowanie było dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 145 § 1, kpa a dopiero po pozytywnym ustaleniu tej przesłanki możliwe jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2002 r. wskazał jako podstawę wznowienia postępowania art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: 1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa, Postępowanie nie może być jednak z powyższych przyczyn wznowione przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu. Od tego warunku kodeks postępowania administracyjnego wprowadza dwa wyjątki. Pierwszy z nich wymieniony jest w art. 145 § 2 k.p.a. i dotyczy możliwości wznowienia postępowania, jeszcze przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jeżeli jest ono oczywiste, a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Drugi wyjątek określony jest w art. 145 § 3 k.p.a. i dotyczy sytuacji, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być w ogóle wszczęte na skutek upływu czasu lub z innych przyczyn określonych w przepisach prawa. Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie żadna z powyższych przesłanek nie zachodzi. Do takiego stwierdzenia nie uzasadnia bowiem ani zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ani zarzuty zawarte w skardze. Prawidłowe są również ustalenia organów orzekających, w kwestii braku w przedmiotowej sprawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości [...] nie legitymowali się bowiem interesem prawnym, w rozumieniu art. 28 k.p.a., uzasadniającym ich udział w postępowaniu. Interesu takiego nie można wywodzić, jak to czyni skarżący, z samego faktu złożenia w dniu [...] września 1991 r. wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Wniosek ten stanowił bowiem ponowny wniosek w sprawie zakończonej ostatecznie orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] września 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, utrzymanym w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] marca 1952 r. Dopiero decyzją z dnia [...] lutego 1998 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność powyższych orzeczeń z lat 1950 i 1952, odmawiających dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości [...]. Stwierdzenie nieważności powyższych decyzji nie stanowi przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania uwłaszczeniowego. W uchwale z 9 listopada 1998 r. (OPK 4/98; ONSA 1999/1/13) NSA stwierdził, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanej na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela oraz przejęciu na własność Skarbu Państwa znajdującego się na tym gruncie [...] nie stanowi podstawy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną o [...], o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., natomiast może stanowić przesłankę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Powyższa ocena prawna ma analogiczne zastosowanie również w rozpatrywanej sprawie. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 1992 r. zostało wszczęte, a w jego wyniku Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2000 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. stwierdził, że decyzja z dnia [...] kwietnia 1992 r. została wydana z naruszeniem prawa, w zakresie odnoszącym się do obszaru [...] m2, stanowiącego część działki nr [...], powstałej z działki nr [...]. Skoro zatem postępowanie uwłaszczeniowe nie było dotknięte jakąkolwiek z wad wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a., prawidłowo organy orzekające odmówiły uchylenia decyzji uwłaszczeniowej, nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 1992 r. Podniesione zatem w skardze oraz piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2006 r. zarzuty odnoszące się do naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w wyniku uwłaszczenia [...] Sp. z o. o, są w rozpatrywanej sprawie bezprzedmiotowe. Również powołane w piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2006 r. orzeczenia sądów administracyjnych odnoszące się do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczą innych stanów faktycznych i prawnych i nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.