I SA/Wa 1278/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie: asesor WSA Artur Kot asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2008 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat E. O. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. J. o ponowne rozpoznanie sprawy rozstrzygniętej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] odmawiającego byłym właścicielom J. i K. K. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nr hip. [...] - utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu, grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł z dniem 21 listopada 1945 r. na własność gminy W., a później Skarbu Państwa. Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] lipca 1951 r. odmówiło byłym właścicielom J. i K. K. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...]. W dniu 1 lutego 1996 r. Prokurator Rejonowy [...] W. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. sprzeciw w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 1996 r. stwierdziło nieważność orzeczenia z dnia [...] lipca 1951 r. Na decyzję tę J. P. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 22 stycznia 1997 r. sygn. akt IV SA 679/95 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium, z uwagi na to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie przeprowadziło w sprawie wyczerpującego postępowania dowodowego, a zwłaszcza nie wyjaśniło, jakie było przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego W. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 1998 r. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lipca 1951 r., którym odmówiono J. i K. małż. K. prawa własności czasowej do nieruchomości przy ul. [...]; decyzja została wydana na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu wniosku J. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 1998 r. J. P. wraz z T. G. – S. i R. N. – S. wnieśli na tę decyzje skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 316/02 – w punkcie pierwszym uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z uwagi na to, że organ nie uwzględnił wyniku toczących się w przedmiotowej sprawie postępowań cywilnych, i stąd, zdaniem Sądu, nieuprawnione jest przekonanie organu, iż w sprawie nie znajduje zastosowania art. 156 § 2 kpa, a w punkcie drugim oddalił skargę T. G. – S. i R. N. – S., uznając, że nie przysługuje im przymiot strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2004 r. w całości uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] lipca 1951 r. zostało wydane z naruszeniem prawa, jednak nie można stwierdzić jego nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne, które orzeczenie to wywołało; naruszenie prawa ma charakter rażący, jednakże w sprawie nastąpiły nieodwracalne skutki, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie ma kognicji by je cofnąć. Na powyższą decyzję M. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1831/04 oddalił skargę; wyrok stał się prawomocny od dnia 20 października 2006 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, iż stan faktyczny istniejący w dniu wydania przez Prezydium Rady Narodowej w W. decyzji o odmowie przyznania byłym właścicielom J. i K. małż. K. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] wskazuje na wydanie tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa czyli obowiązujących wówczas przepisów, jednakże, zdaniem Sądu, decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne polegające na tym, że nieruchomość została sprzedana w dniu [...] marca 1992 r. J. P., która nabyła ją działając w dobrej wierze, w oparciu o wpis w księdze wieczystej, gdzie jako właściciel nieruchomości figurował Skarb Państwa, a jako użytkownicy wieczyści T. G. – S. i R. N. – S.; wypis na dzień [...] marca 1992 r. był zgodny z rzeczywistym stanem prawnym (wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia [...] lipca 2001 r. o sygn. [...]); stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie usuwa wadliwej decyzji z obrotu prawnego, ale daje podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym od organu administracji publicznej w oparciu o art. 160 kpa. Pismami z dnia 6 lipca 2005 r. i 23 stycznia 2006 r. M. J. wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1951 r., podtrzymując swoje wnioski także w treści pisma z dnia 2 stycznia 2007 r. w piśmie z dnia 6 lipca 2005 r. opisała wadliwość orzeczenia z 1951 r. wskazując na fakt, że orzeczenie zapadło na podstawie opracowywanego planu zagospodarowania przestrzennego, rodzice jej przez długie lata starali się odzyskać tę nieruchomość a małż. S. otrzymali ją za symboliczną złotówkę, przedkładając fałszywą umowę przelewu praw, która to umowa została unieważniona wyrokiem Sądu Wojewódzkiego sygn. akt [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], na podstawie art. 157 § 3 kpa, odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lipca 1951 r., jako podstawę rozstrzygnięcia powołując art. 16 kpa i art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W uzasadnieniu tej decyzji powołało się na art. 16 kpa, w którym sformułowana została zasada trwałości decyzji ostatecznej jako jedna z istotnych zasad postępowania administracyjnego, zgodnie z którą decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku postępowania, są ostateczne. Ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej oznacza, że sprawa ta nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły prawa przez ponowne rozpoznanie sprawy i jej rozstrzygnięcie pociąga za sobą sankcję nieważności określoną przepisem art. 156 § 1 kpa. Stwierdzono również, że taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Z ustaleń organu wynika, że przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym toczyło się już postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lipca 1951 r. odmawiającego byłym właścicielom J. i K. małż. K. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Postępowanie to zakończyło się wydaniem przez SKO decyzji w dniu [...] września 2004 r. stwierdzającej, iż orzeczenie administracyjne z dnia [...] lipca 1951 r. zostało wydane z naruszeniem prawa, jednak nie można stwierdzić jego nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne, które orzeczenie to wywołało. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem sygn. akt I SA/Wa 1831/04 oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2004 r., i wyrok ten jest prawomocny od dnia 20 października 2006 r. Po rozpoznaniu wniosku M. J. o ponownie rozpoznanie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podzieliło stanowisko poprzedniego składu orzekającego, uznając, iż w sprawie zachodzi przesłanka z art. 157 § 3 kpa uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lipca 1951 r. Z akt sprawy wynika, że w sprawie zachodzi powaga rzeczy osądzonej - res iudicata, bowiem w dniu złożenia powyższego wniosku sprawa była już rozstrzygnięta ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2004 r., mającą charakter rzeczy osądzonej. W tej sytuacji organ nie ma prawa prowadzić ponownie tego samego postępowania, bowiem nie zostały złożone żadne nowe dokumenty, ani nie zostały podniesione żadne nowe okoliczności. Prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczący tej sprawy spowodował, że decyzja z dnia [...] września 2004 r. jest nie tylko ostateczna, ale również prawomocna. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. J., domagając się przyznania jej odszkodowania za niezgodne z prawem działania organu, jeżeli nie można jej przyznać prawa do odziedziczonej po rodzicach nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja i decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa. Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lipca 1951 r. odmawiającego byłym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nr hip. [...]. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, że przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. toczyło się już postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] odmawiającego byłym właścicielom J. i K. małż. K. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Postępowanie to zakończyło się wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzji z dnia [...] września 2004 r. ze stwierdzeniem, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] lipca 1951 r. wydane zostało z naruszeniem prawa, jednak nie można stwierdzić jego nieważności ze względu na nieodwracalne skutki prawne, które to orzeczenie wywołało. Decyzja ta była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2006 r., sygn. akt ISA/Wa 1831/04 oddalił skargę na powyższą decyzję i wyrok ten uzyskał walor prawomocności od dnia 20 października 2006 r. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r. III RN 130/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2). W myśl zaś art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w postępowaniu późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Konsekwencją procesową faktu, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej jest t o, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie, między tymi samymi stronami i gdy występuje ten sam stan faktyczny. Oznacza to, że jeżeli sprawa administracyjna została uprzednio rozstrzygnięta decyzją ostateczną, wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji załatwiającej sprawę co do istoty narusza ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej - res iudicata. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.