I SA/Wa 1291/12

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 29 października 2012 r. skarżącej Z.W. został doręczony odpis wyroku (z uzasadnieniem) Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalającego skargę wymienionej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. W dniu 28 listopada 2012 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku, złożonego na urzędowym formularzu PPF, wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Oboje są emerytami, uzyskującymi świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł (brutto). Posiadają nieruchomość budynkową o powierzchni [...] m². Z wniosku wynika jednocześnie, że ww. budynek mieszkalny został uszkodzony podczas powodzi w [...] r., co pozostaje w związku z przedmiotem skargi, która dotyczy odmowy przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] tys. zł na remont domu i części jego wyposażenia. Skarżąca wskazała, że wraz z mężem w [...] r. zaciągnęła kredyt hipoteczny na remont domu, który dotąd spłaca (rata miesięczna kredytu ma wynosić [...] zł). W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, została ona zarządzeniem wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., poprzez przedstawienie między innymi: odpisów składanych zeznań podatkowych, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz jej małżonka rachunków bankowych i lokat, a także szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości, w tym także przedstawienie dokumentów potwierdzających ich opłacanie. Odpowiadając na powyższe zarządzenie, skarżąca przesłała dokumentację zawierającą zeznanie podatkowe (PIT-36, PIT-0) za rok 2011, wyciąg z rachunku bankowego małżonka oraz kopie rachunków i inne dokumenty finansowe (decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, potwierdzenie wysokości raty kredytu hipotecznego), potwierdzające koszty prowadzenia gospodarstwa domowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Odnosząc się do treści powyższej regulacji, należy na wstępie zauważyć, że wniosek skarżącej, pomimo że odnosił się do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlegał rozpoznaniu w kontekście wypełnienia przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ma to związek z tym, że przedmiotem złożonej przez skarżącą skargi stała się decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego, mieszcząca się w pojęciu sprawy z zakresu pomocy społecznej. Stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej, co sprawia, że w rozstrzyganym przypadku zaistniał brak podstaw prawnych do przyznania skarżącej zwolnienia z kosztów sądowych na mocy orzeczenia sądowego. Stanowi to przyczynę pozostawienia bez rozpoznania wniosku we wskazanej wyżej części. Nieuwzględnienie wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest spowodowane uznaniem, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni, ustalona na podstawie złożonego formularza PPF i dodatkowych wyjaśnień przedstawionych w dniu 24 stycznia 2013 r., nie odpowiada przesłance zakładającej niemożność poniesienia przez stronę kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuację, do której nawiązuje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. łączyć należy bowiem ze stanem ubóstwa, które nie pozwala stronie na poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem w sprawie zawodowego pełnomocnika, albowiem w takim przypadku zachodziłoby ryzyko niezaspokojenia elementarnych potrzeb bytowych gospodarstwa domowego (koniecznego utrzymania). Sytuacji materialnej skarżącej nie można zrównać ze wskazanym wyżej stanem, ponieważ dysponuje ona środkami finansowymi, które mogą służyć do uiszczenia wydatków na pełnomocnika. Ocena ta została oparta na ustaleniu, że skarżąca wraz z małżonkiem uzyskują stałe dochody ze świadczenia emerytalnego, które pozwalają pokrywać bieżące wydatki gospodarstwa domowego. Nawet jeżeli przyjąć, że skarżąca ponosi zwiększone wydatki związane z kosztami kredytu hipotecznego, które uniemożliwiają poczynienie większych oszczędności, środki znajdujące się w dyspozycji skarżącej, zestawiając poziom jej dochodów i wydatków, należy uznać za wystarczające do ustanowienia pełnomocnika celem sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej, jeżeli w ocenie strony skarżącej, orzeczenie Sądu I instancji ze względu na swoją wadliwość powinno podlegać kontroli instancyjnej. Należy zauważyć, że część potwierdzonych rachunkami wydatków obrazuje średnie miesięczne obciążenie finansowe gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Odnosi się to przede wszystkim do przedstawionych rachunków za usługi dostarczania gazu (wymiana butli – [...] zł), energii elektrycznej ([...] zł za okres dwumiesięczny), wody ([...] zł za okres trzymiesięczny), usługi telekomunikacyjne ([...] zł), czy też ubezpieczenie lub wywóz odpadów. Odmienne znaczenie przypisać należy natomiast przedstawionemu rachunkowi za opał ([...] zł), który chociaż dotyczy wydatku ponoszonego jednorazowo, powinien zostać oceniony jako obciążenie rozciągnięte w czasie. Wynika to z faktu, że przy planowaniu wydatków gospodarstwa domowego środki potrzebne na opłacenie zwiększonych kosztów ogrzewania budynku mieszkalnego w okresie zimowym z zasady powinny znaleźć swoje źródło w pomniejszonych kosztach eksploatacyjnych budynku w okresie letnim. W swoim oświadczeniu z [...] stycznia 2013 r. skarżąca podała, że do dokumentów dołączyła rachunek za leczenie stomatologiczne za rok 2012 w kwocie [...] zł. Przedstawiony dokument nie mógł zostać jednak uznany za dowód poniesienia tego rodzaju wydatku, wskazującego na dodatkowe obciążenie budżetu domowego skarżącej. Dokument ten nie był bowiem rachunkiem, jak wskazała skarżąca, a jedynie oświadczeniem o przeprowadzeniu leczenia stomatologicznego skarżącej za podaną wyżej kwotę podpisanym przez stomatologa. Wprawdzie nie można odmówić mocy dowodowej dokumentu tylko z tego powodu, że jego forma nie odpowiada obowiązującym przepisom, niemniej w rozstrzyganym przypadku należy przyjąć, że wykazanie poniesienia przez skarżącą tak znaczącego wydatku powinno było zostać potwierdzone innymi dokumentami uprawdopodabniającymi faktyczne uiszczenie przez stronę określonych kwot za wykonanie poszczególnych usług stomatologicznych na przestrzeni roku 2012. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w działaniu skarżącej, która fakt ponoszenia wydatków innego rodzaju była w stanie potwierdzić w przypisany prawem sposób (opłacona faktura, pokwitowanie dokonania przelewu). Uwzględnić należało jednocześnie to, że w świetle zgromadzonych dowodów nie można za uzasadnioną traktować argumentacji skarżącej akcentującej brak możliwości poczynienia przez członków rodziny jakichkolwiek oszczędności. Wskazywać na tę okoliczność miałoby przedstawione zestawienie operacji na należącym do małżonka skarżącej rachunku bankowym, którego saldo końcowe w dniu [...] stycznia 2013 r. wynosiło [...] zł. Twierdzeniu temu przeczy jednak fakt, że przed wezwaniem skarżącej do przedstawienia dokumentacji finansowej odnoszącej się do posiadanych środków na rachunkach bankowych i lokatach na rachunku bankowym małżonka znajdowały się stale wolne środki w kwocie wielokrotnie wyższej od wskazanej (saldo w dniu [...] października 2012 r. – [...] zł; saldo w dniu [...] listopada 2012 r. – [...] zł). Ponadto regularnie przy wpływie środków na rachunek bankowy małżonek skarżącej dokonywał jednorazowych wypłat tychże środków (np. przelew przychodzący w kwocie [...] zł z dnia [...] listopada 2012 r. – wypłata w kwocie [...] zł z dnia [...] listopada 2012 r.; wpłata [...] zł z dnia [...] grudnia 2012 r. – przelew wychodzący z tego samego dnia w wysokości [...] zł; przelew przychodzący z dnia [...] grudnia 2012 r. w wysokości [...] zł – przelew wychodzący z tego samego dnia w kwocie [...] zł). Powyższe operacje nie mogą wskazywać na wykorzystywanie wypłacanych środków na przeprowadzanie transakcji gotówkowych związanych z koniecznym utrzymaniem, skoro wysokość dokonywanych wypłat (np. w grudniu 2012 r. – w sumie [...] zł) znacząco przewyższa deklarowany przez skarżącą poziom wydatków. Skarżąca nie wyjaśniła przeprowadzanych na rachunku bankowym małżonka transakcji, ale też – co istotniejsze – nie wyjaśniła sprzeczności zachodzącej pomiędzy nałożonym na nią obowiązkiem przedstawienia wyciągu ze wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz jej małżonka rachunków bankowych a informacją wynikającą z przedłożonego zestawienia operacji, zgodnie z którą adresatem części dokonywanych przez małżonka skarżącej przelewów (z dnia [...] października 2012 r., [...] października 2012 r., [...] listopada 2012 r.) była sama wnioskodawczyni. Okoliczność ta ma znaczenie dla kwestii ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej w tym zakresie, w jakim wskazuje, że skarżąca nie dopełniła obowiązku przedłożenia wyciągu ze wszystkich posiadanych przez siebie i małżonka rachunków bankowych, skoro z zestawienia operacji na rachunku małżonka wynika, że wpłaty były przez niego dokonywane na rachunek bankowy żony. Jeżeli uwzględnić, że skarżąca, poza ujawnionym, posiada jeszcze inny rachunek bankowy (nr rachunku: [...]), informacje odnoszące się do sytuacji majątkowej skarżącej wynikające z przedłożonych przez nią pozostałych dokumentów źródłowych i złożonych wyjaśnień nie mogły doprowadzić do ustalenia rzeczywistego poziomu dochodów i oszczędności gospodarstwa domowego prowadzonego przez wnioskodawczynię. Nieustalone pozostały bowiem te okoliczności, które mają bezpośredni wpływ na ocenę rozważanej niemożności poniesienia przez składającą wniosek we własnym zakresie kosztów ustanowienia pełnomocnika procesowego w toczącym się postępowaniu sądowym. Wynika to z faktu, że w rozpoznawanej sprawie uzyskiwane przez członków rodziny dochody ze świadczeń emerytalnych przeważały nad zsumowanymi uśrednionymi miesięcznymi wydatkami gospodarstwa domowego. Odmienna nawet sytuacja nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy, jeżeli strona niezbędne koszty do prowadzenia postępowania może czerpać z innych źródeł (np. oszczędności, dodatkowe dochody). Posiadane przez skarżącą, a nieujawnione, konto bankowe tego rodzaju sytuację może uprawdopodabniać, stąd oparcie się na fragmentarycznym obrazie sytuacji majątkowej skarżącej, a do tego prowadziłoby uwzględnienie w sprawie tylko takich okoliczności, które skarżąca bezpośrednio ujawniła, musiało zostać odrzucone. Należy mieć na uwadze, że prawo pomocy przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu strona występująca z żądaniem przyznania jej wymienionego prawa powinna mieć świadomość, że rozważenie jej sytuacji materialnej musi uwzględniać całokształt obiektywnych informacji odnoszących się do jej możliwości płatniczych. Jeżeli uzasadnienie złożonego wniosku oparte jest na przedstawieniu danych niepełnych lub wzbudzających uzasadnioną wątpliwość pod kątem ich wiarygodności, brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania, albowiem powyższe działanie bądź zaniechanie strony składającej wniosek, w zależności od jego szczegółowej formy, nie może być uznane za równoznaczne z "wykazaniem" przesłanki zawartej w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.