I SA/Wa 1291/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 września 2012 r. oddalił skargę Z.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Wnioskiem z dnia 29 listopada 2012 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, Z.W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 6 lutego 2013 r., którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 4 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Z.W. od postanowienia z dnia 6 lutego 2013 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Oboje są emerytami, uzyskującymi z tego tytułu świadczenia w łącznej wysokości [...] zł (netto). Posiadają nieruchomość budynkową o powierzchni [...] m². Z wniosku wynika jednocześnie, że ww. budynek mieszkalny został uszkodzony podczas powodzi w 2010 r., co pozostaje w związku z przedmiotem skargi, która dotyczy odmowy przyznania zasiłku celowego w wysokości [...] zł. na remont domu i części jego wyposażenia m. in. piec centralnego ogrzewania, bojler. Skarżąca wskazała, że wraz z mężem mają problemy w bieżącym regulowaniu zobowiązań finansowych. W 2007 r. zaciągnęli kredyt hipoteczny na remont domu, który dotąd spłacają (rata miesięczna kredytu ma wynosić obecnie [...] zł). Ponadto jej mąż posiada w [...] Bank [...] zaciągnięte w miesiącu czerwcu oraz w listopadzie 2012 r. kolejne trzy kredyty na łączną kwotę [...] zł., których miesięczne raty wynoszą razem [...] zł. Strona również przesłała dokumentację zawierającą zeznanie podatkowe (PIT-36, PIT-0) za rok 2011, wyciąg z rachunku bankowego małżonka oraz kopie rachunków i inne dokumenty finansowe w tym decyzję o 50 % umorzeniu III i IV raty zaległości w podatku od nieruchomości za 2012 r. oraz umorzeniu zaległości podatkowych z tyt. II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2010 r. Na wezwanie Sądu skarżąca przedstawiła również dokumentację mającą obrazować średnie miesięczne obciążenie finansowe jej gospodarstwa domowego. Odnosi się to przede wszystkim do przedstawionych rachunków za usługi dostarczania gazu (wymiana butli – [...] zł), energii elektrycznej ([...] zł za okres dwumiesięczny), wody ([...] zł za okres trzymiesięczny), usługi telekomunikacyjne ([...] zł. i [...] zł), czy też ubezpieczenie samochodu [...] zł. lub wywóz odpadów. Skarżąca przedstawiła również rachunki za węgiel kamienny na łączną kwotę [...] zł. zakupiony w styczniu oraz pod koniec kwietnia 2013 r., a także rachunki z apteki na łączną kwotę ok. [...] zł. Skarżąca wskazała, również na swój zły stan zdrowia, wynikający z problemów z krążeniem oraz z zębami na leczenie, których wydała w 2012 r. kwotę [...] zł. W związku z urazem musi, ponieść kolejne koszty leczenia stomatologicznego, również na kwotę ok. [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej ppsa, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 ppsa). W niniejszej sprawie Z.W. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 ppsa. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W pierwszej kolejności wskazać należy jednak, że pomimo dwukrotnego informowania Z.W. (pismo z dnia 18 lipca 2012 r. oraz postanowienie z dnia 6 lutego 2013 r.), o ustawowym zwolnieniu skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania (art. 239 pkt 1 lit a) wnioskodawczyni w dalszym ciągu wnosi o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Po raz kolejny zatem należy podkreślić, że w rozstrzyganym przypadku brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącej zwolnienia z kosztów sądowych na mocy orzeczenia sądowego. Stanowi to przyczynę pozostawienia bez rozpoznania wniosku we wskazanej wyżej części. Przechodząc do oceny przedstawionej przez wnioskodawczynię sytuacji materialnej należy wskazać, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Podkreślenia wymaga, że skarżąca wraz z mężem posiada stałe i regularne źródło dochodów w postaci emerytury w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Wraz z mężem jest współwłaścicielem działki o pow. [...] m2, domu o pow. [...] m2 oraz budynku gospodarczego o pow. użytkowej [...] m2, którego nie wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pomimo składania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 233 § 1 Kodeksu karnego). Zdaniem Sądu przedstawione rachunki obrazują jedynie średnie miesięczne obciążenie finansowe gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Nie są to wydatki nadzwyczajne. Oczywistym jest, przecież, że utrzymanie każdej rodziny generuje koszty. Członkowie tejże rodziny mają jednak wpływ jak będą one wysokie np. rachunki za energię, wodę, telefon, tak by nie mieć problemów z ich bieżącym regulowaniem. Podkreślić należy, że w dołączonych do sprawy rachunkach znalazły się dwie faktury za zakup węgla z dnia 21 stycznia 2013 r. na kwotę [...] zł., z dnia 23 kwietnia 2013 r. na kwotę [...] zł. Zdaniem Sądu wydatki te choć wysokie, są jednak jednorazowym obciążeniem rozciągniętym w czasie całego sezonu grzewczego. Dokumenty te świadczą ponadto, że skarżącej pomimo trudnej sytuacji finansowej, w której jak twierdzi się znajduje, udało się w zgromadzić środki na naprawę zniszczonego pieca centralnego ogrzewania i zakup opału. Z oświadczenia wnioskodawczyni złożonym na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 27 listopad 2012 r. wynikało bowiem, że piec ten uległ uszkodzeniu w wyniku powodzi i rodzina skarżącej zmuszona jest "ogrzewać się elektrycznym piecykiem". Skarżącą wskazuje na zły stan zdrowia swój i męża oraz konieczność stałej opieki lekarskiej. Z przedstawionych dokumentów nie wynika jednak, jakie stałe koszty ponosi w związku z koniecznością leczenia. Wykazanie poniesienia przez skarżącą wydatku powinno było zostać potwierdzone dokumentami uprawdopodabniającymi faktyczne uiszczenie przez stronę określonych kwot za leczenie, czy zakup niezbędnych leków. Tymczasem skarżąca, przedstawia oświadczenie stomatologa o poniesionych przez skarżącą kosztach w 2012 r., wskazuje na kolejny wydatek w wysokości [...] zł. oraz przedstawia dwie faktury z apteki z dnia 22 stycznia 2013 r. (na kwotę [...] zł) oraz 15 kwietnia 2013 r. (na kwotę [...] zł). Ponadto nawet jeżeli przyjąć, że skarżąca ponosi zwiększone wydatki związane z kosztami zaciągniętych kredytów, które uniemożliwiają poczynienie większych oszczędności, środki znajdujące się w dyspozycji skarżącej, zestawiając poziom jej dochodów i wydatków, należy uznać za wystarczające do ustanowienia pełnomocnika celem sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej, jeżeli w ocenie strony skarżącej, orzeczenie Sądu I instancji ze względu na swoją wadliwość powinno podlegać kontroli instancyjnej. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy nie można zatem uznać wnioskodawczyni, za osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, co uzasadniałoby ewentualne uwzględnienie złożonego wniosku. Sytuacji majątkowej wnioskodawczyni nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (w tym przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.