I SA/Wa 1291/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Michał Nowakowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zwrotu świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2018 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. Z. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2018 r., nr [...] orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnienia Kolegium, decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] czerwca 2016 r., nr [...] przyznano J. Z. świadczenie wychowawcze na dziecko – J. Z. w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...] uznał, że kwota wypłaconego świadczenia wychowawczego na J. Z. za okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] czerwca 2017 r. oraz od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł była świadczeniem nienależnie pobranym oraz orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. Z. podnosząc, że organ I instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych w przedmiocie wysokości dochodu jego rodziny w przeliczeniu na osobę. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że świadczenie wychowawcze przyznawane jest na warunkach określonych w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 t. j. ze zm.). Organ odwoławczy podał, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy: art. 2 pkt. 1-5, art. 14, art. 20, art. 4 ust. 3, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 3, art. 48 ust. 1 i 2 oraz art. 58 ustawy. Wskazał, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, tj. jedyne lub najstarsze dziecko w wieku do ukończenia 18 roku życia przysługuje po spełnieniu kryterium dochodowego 800 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Kolegium wyjaśniło, że ustalając prawo do świadczenia wychowawczego na pierwszy okres, który rozpoczyna się od [...] kwietnia 2016 r. i kończy [...] września 2017 r., rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014, z zastrzeżeniem, że prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. Sposób ustalania dochodu członka rodziny, którego wysokość uzależnia uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego normuje art. 3 pkt 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz.1518 t.j.), który definiuje dochód jako: (po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Organ wskazał, że dochodem członka rodziny, na gruncie omawianej ustawy, jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a ustawy, które to przepisy określają konieczność uwzględnienia w wyliczeniach okoliczności i wysokości dochodów: utraconego i uzyskanego przez każdego z członków rodziny. Organ przytoczył treść art. 7 ust. 1-3a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wyjaśnił, że dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Kolegium wskazało, że rozpoznając, na podstawie przywołanych powyżej przepisów ustawy sprawę J. Z. stwierdziło, iż świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko – J. Z. w okresie od [...] grudnia 2016 r. do [...] czerwca 2017 r. i od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. nie przysługuje, z uwagi na brak spełnienia przez wnioskodawcę warunku określonego w art. 5 ust. 3 ustawy. Kolegium podało, że dochód trzyosobowej rodziny w przeliczeniu na osobę w roku kalendarzowym 2014, z uwzględnieniem dochodu uzyskanego w rozumieniu przepisu art. 7 ust. 2 ustawy, wyniósł w 2016 r. [...] zł, a w roku 2017: wyniósł [...] zł, wobec czego przekroczył kwotę 800 zł. Organ wyjaśnił, że ustalony według wskazanych powyżej zasad ustawowych dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w 2016 r. wynosi [...] zł. Stanowi on sumę dochodów, członków jego rodziny odpowiednio w wysokości oraz z tytułów: [...] zł przeciętny miesięczny dochód skarżącego uzyskany w 2014 r. ([...] zł : 12 miesięcy = [...] zł) + [...] zł dochód uzyskany przez żonę skarżącego w listopadzie 2016 r. = [...] zł : 3 osoby = [...] zł. Ustalony według wskazanych powyżej zasad dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w 2017 r. wynosi [...] zł, stanowi on bowiem sumę dochodów, członków jego rodziny odpowiednio w wysokości oraz z tytułów: [...] zł przeciętny miesięczny dochód skarżącego uzyskany w 2014 r. ([...] zł : 12 miesięcy = [...] zł) + [...] zł dochód żony skarżącego B. S. osiągnięty w miesiącu lipcu 2017 zł = [...] zł : 3 osoby = [...] zł. Z powyższych względów organ przyjął, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy. Stwierdził, że wypłacone J. Z. w okresie od [...] grudnia 2016 r. do [...] czerwca 2017 r. i od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i jako takie podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2018 r. wniósł J. Z. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją na podstawie której został zobligowany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazał, że z wyliczeń na podstawie wyciągów z kont, informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, przeciętny dochód miesięczny uzyskany przez jego rodzinę w przeliczeniu na osobę kształtuje się odpowiednio: [...] zł za rok 2016 i [...] zł za rok 2017. Wykazane kwoty nie przekraczają zatem kwoty 800 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, co czyni zaskarżoną decyzję bezpodstawną. Na potwierdzenie wysokości uzyskiwanych dochodów skarżący dołączył kopie informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za rok 2017 r., na podstawie których to dokumentów wykazywał wraz z żoną dochody za lata 2016 i 2017 w urzędzie skarbowym. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę na wstępie swoich rozważań wskazało m.in., że podstawą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest art. 7 ust. 3 tej ustawy (str. 2 decyzji). Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 7 ust. 7 ust. 1-3a ustawy, podkreślając linią ciągłą ust. 2 tego przepisu (str. 3 decyzji). Z kolei wyliczając dochód rodziny za 2016 r. i 2017 r. wskazało, że jest to uzyskany dochód w rozumieniu art. 7 ust. 2 ustawy (rozważania na str. 3 in fine decyzji). Zważyć należy, że art. 7 ust. 2 ustawy dotyczy uzyskania dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy nie wynika, że za ten okres dochód był uzyskany. Natomiast organy powołują dochód uzyskany przez żonę skarżącego w listopadzie 2016 r. Nie jest to więc dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia. Poza tym, stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy, ustalając dochód członka rodziny osiągnięty w tym roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast 7 ust. 3 ustawy dotyczy uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Otóż obydwa wyżej wskazane przepisy dotyczą odmiennych stanów faktycznych. Jednakże w obu przypadkach dochód uzyskany musi być uzyskiwany w okresie na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Kwestia ta nie została przez organy ustalona. Zważyć należy, że zarówno z zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji nie wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, gdzie i w jakim okresie czasu zatrudniona była żona skarżącego i w zawiązku z którym zatrudnieniem i w jakim czasie rodzina skarżącego uzyskała z tego tytułu dochód i czy dochód ten był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Otóż, zgodnie z art. 107 § 3 kpa, organy powinny dokładnie ustalić stan faktyczny w sprawie, opisać go w decyzji, wskazać podstawę prawną rozstrzygnięcia i odnieść ją do ustalonego stanu faktycznego. Zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji wymogów tych nie spełniają, z przyczyn wyżej wskazanych. Prezydent Miasta [...] jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał jedynie art. 25 ust. 1 ustawy. Jest to ogólny przepis stanowiący, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze obowiązana jest do jego zwrotu. Z decyzji tej nie wynika, który ustęp art. 7 był podstawą orzekania organu. Natomiast w zaskarżonej decyzji Kolegium powołało, m.in. art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy, z którego wynika, że obowiązek zwrotu dotyczy świadczenia wychowawczego wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego. Podnieść należy, że o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić jedynie wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która je pobiera, iż świadczenie to jej nie przysługuje. Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Innymi słowy nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie wychowawcze w świetle dowodów, ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym". Osoba pobierająca to świadczenie winna mieć świadomość i być pouczona o braku prawa do jego pobierania. Kwestie te nie były badane przez organy. Z przyczyn wyżej omówionych zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 kpa oraz art. 7 ust. 2 i 3 oraz 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.