I SA/Wa 130/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Iwona Maciejuk Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego I.O., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania T. Z., decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2013 r. odmawiającą przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia 17 października 2013 r. T. Z. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o udzielenie pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] Prezydent [...] odmówił przyznania T.Z. świadczeń z pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ powołał się na przepis art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy mający na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o pomoc. Wywiad ten, stanowiący formę protokołu, wraz z innymi zgormadzonymi dokumentami stanowi dowód w sprawie. Organ wskazał, że w sprawie niniejszej kilkukrotne próby przeprowadzenia przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej wywiadu środowiskowego, nie powiodły się ponieważ pod wskazanym adresem pobytu wnioskodawcy nie zastano. Wezwanie pisemne do ustalenia terminu przeprowadzenia tego wywiadu poskutkowało zgłoszeniem się wnioskodawcy w dniu 8 listopada 2013 r. w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej, gdzie przedstawiono mu grafik pracy w terenie pracownika socjalnego. Pomimo to jednak, podczas kolejnej wizyty w dniu 13 listopada 2014 r. pracownik OPS nie zastał T.Z. w miejscu jego aktualnego pobytu. Organ powołał się tu na przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, że uniemożliwienie przeprowadzenia pracownikowi socjalnemu wywiadu środowiskowego uznać należy, w jego ocenie, za brak współdziałania ze strony wnioskodawcy, co skutkuje odmową przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Od decyzji powyższej T. Z. złożył w terminie odwołanie do organu wyższego stopnia. W odwołaniu stwierdził, że decyzja Prezydenta [...] jest bezprawna, bezpodstawna i rażąco narusza prawo. Wskazał również, że będąc osobiście w Ośrodku Pomocy Społecznej został poinformowany, że istnieje zakaz umawiania się z kimkolwiek na konkretny termin. Wyjaśnił poza tym, że w [...] w którym zamieszkuje brak jest dzwonka, więc nie można mu zarzucić, że nie otwierał drzwi na dzwonek. Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że jest ona zgodna z obowiązującymi przepisami prawa i ustalonym w sprawie stanem faktycznym. Kolegium wskazało, że w toku postępowania ustalono, że T. Z. nie może otrzymać wnioskowanej pomocy ze środków pomocy społecznej ponieważ odmawia współpracy w określeniu swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, co skutkuje brakiem możliwości ustalenia czy jest w stanie zaspokoić zgłoszone potrzeby we własnym zakresie. Wskazał przy tym, że osoba lub rodzina ubiegająca się o pomoc ze środków pomocy społecznej jest zobowiązana do podjęcia współpracy i współdziałania z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w celu rozwiązania swej trudnej sytuacji życiowej. Kolegium podniosło również, że T. Z. mimo wielokrotnie ponawianych przez pracowników socjalnych OPS Dzielnicy [...] prób spotkania się z nim w miejscu aktualnego pobytu skutecznie to uniemożliwiał, ponieważ w umówionych terminach we wskazanym miejscu nie przebywał. Próby spotkania się z nim pod podanym adresem podejmowano trzykrotnie i za każdym razem były one nieskuteczne. SKO podniosło poza tym, że pomoc ze środków społecznych nie jest udzielna bezwarunkowo. Jak wynika zaś z ustaleń dokonanych w toku postępowania T. Z., wnioskując o udzielenie mu pomocy ze środków pomocy społecznej jednocześnie odmawia poddania się procedurom określonym w przepisach ustawy o pomocy społecznej, co skutkować musiało odmową uwzględnienia jego wniosku. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. Z. W skardze podniósł, że jego zdaniem odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej z uwagi na brak wywiadu środowiskowego jest co najmniej przedwczesna i bezpodstawna. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie wskazując, że argumenty skargi nie zawierają zarzutów wskazujących na naruszenie prawa materialnego. W piśmie procesowym z dnia 27 czerwca 2014 r. pełnomocnik z urzędu T. Z., ustanowiony w sprawie, zarzucił organowi naruszenie: 1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7 kpa poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy; - art. 9 kpa poprzez naruszenie interesu strony w wyniku braku współdziałania ze skarżącym i nieustalenie terminu dogodnego dla organu i skarżącego dla przeprowadzenia wywiadu środowiskowego; - art. 15 kpa poprzez zaniechanie ponownego rozpatrzenia sprawy, brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dowodowego i wykładni przepisów; - art. 77 kpa poprzez zaniechanie rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy; - art. 80 kpa poprzez zaniechanie oceny materiału dowodowego w całości oraz oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. 2) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że skarżący nie współdziałała z pracownikiem socjalnym w zakresie podania danych wymaganych przy uzyskaniu pomocy socjalnej; 3) prawa materialnego tj. art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, poprzez niewłaściwe uznanie, że skarżący nie współdziałał z organem i nie wyrażał zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływana dalej jako "ppsa". Skargę uznać należało za uzasadnioną. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] orzekającą o odmowie przyznania T. Z. świadczeń z pomocy społecznej. Jako przesłankę odmowną organy obu instancji podały okoliczność uniemożliwienia przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Przede wszystkim wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydania powyższych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., nr 26 poz. 182 ze zm.). Zgodnie z art. 106 ust. 4 tej ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten ma za zadanie ułatwić zebranie informacji niezbędnych do podjęcia decyzji w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W realiach niniejszej sprawy, wbrew stanowisku organów obu instancji brak jest podstaw do uznania, że skarżący uniemożliwił czy też nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, co prawda istotnie pracownik socjalny dwukrotnie nie zastał skarżącego w miejscu jego pobytu, co uniemożliwiło mu przeprowadzenie wywiadu, jednakże okoliczność ta nie wynikała, zdaniem Sądu, z celowego unikania pracownika socjalnego czy też braku chęci współpracy skarżącego z Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Z materiału dokumentacyjnego (notatka służbowa z dnia 8 listopada 2013 r.) wprost bowiem wynika, że T. Z. zgłosił się do OPS celem umówienia terminu wizyty pracownika socjalnego. Organ odmówił jednak ustalenia konkretnej daty wskazując, iż nie ma takiej możliwości. W tym miejscu wskazać należy, że jak wynika z treści § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 721) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Z powyższego przepisu wprost wynika, że dopuszczalne jest porozumienie się z wnioskodawcą i ustalenie dogodnego dla obu stron terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, także wówczas gdy z taką inicjatywą występuje osoba zwracająca się o pomoc. W takiej sytuacji, która ma miejsce w niniejszej sprawie, nie sposób zatem uznać, że wnioskodawca uchyla się od współpracy z organem administracji. Zaznaczyć tu również należy, że jak wynika z ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. To współdziałanie polega również na podejmowaniu samodzielnych działań zmierzających do poprawy ich sytuacji życiowej. W tym celu niezbędne jest zaś m.in. poszukiwanie pracy i stawianie się w Urzędzie Pracy. W przypadku zaś osób bezdomnych bądź osób, które przybywają w miejscach nie przystosowanych do stałego zamieszkiwania (jak w przypadku skarżącego) na względzie również mieć należy, że częstokroć nie mają one możliwości przygotowywania posiłków więc niejednokrotnie udają się do punktów wydawania żywności. Trudno ponadto wymagać aby osoby poszukujące pomocy w ośrodkach pomocy społecznej przebywały w miejscu ich zamieszkania przez cały dzień oczekując na pracownika pomocy socjalnego. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska organów orzekających w niniejszej sprawie, że skarżący uniemożliwił przeprowadzanie wywiadu środowiskowego. Jednocześnie poddając analizie przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] naruszają przepisy postępowania, w tym art. 7, art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.