I SA/Wa 1302/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi Z. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania oddala skargę. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] czerwca 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia Z. S., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody M. z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania, prowadzonego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez A. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowienie Ministra Skarbu Państwa wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawną sprawy. Z wniosków A. P., Z. S., W. K., Z. K. oraz Z. D. wszczęte zostało przed Wojewodą M., w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090), postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. nieruchomości w S., dawne woj. [...] (obecnie [...]) A. K. zmarł [...] lutego 1948 r., a spadek po nim - według postanowienia Sądu [...] dla K.-S. w K. z [...] czerwca 1991 r. [...] - na podstawie testamentu w całości nabył jego syn J. K. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że ww. spadkobierca zmarł [...] czerwca 1998 r., a postępowanie w sprawie nabycia po nim spadku zawisło przed Sądem [...] w Z., które dotychczas nie zostało zakończone. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 § 1 k.p.a., Wojewoda M. postanowieniem z [...] października 2013 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez A. K., do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku po J. K., względnie aktu poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłym. Postanowienie to, wobec niezaskarżenia go w toku instancji, stało się ostateczne. Pismem z [...] marca 2015 r. Z. S., powołując się na art. 97 § 2 k.p.a., wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania i wyłączenie do odrębnego postępowania jej wniosku. W motywach tego żądania wskazywała na prawomocne postanowienie Sądu [...] w K. z [...] kwietnia 1951 r. sygn. akt. [...] (którego odpis załączyła do podania), z którego wynikło, że spadek po A. K. nabyli po połowie J. K. oraz A. P. Po tej ostatniej z kolei dziedziczyła w ½ wnioskodawczyni oraz A. P., co wynika ze znajdującego się w aktach postanowienie Sądu [...] w R. z [...] maja 2005 r. sygn. akt [...]. W związku z powyższym podnosiła, że jej wniosek dotyczy wyłącznie tej części rekompensaty, którą nabyła w ½ części po matce – A. P., która współdziedziczyła po A. K. Fakt zaś przedstawienia postanowienia spadkowego z [...] kwietnia 1951 r, uzasadnia jej zdaniem ustanie okoliczności będących podstawą zawieszenia. W efekcie rozpoznania powyższego żądania Wojewoda M. postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. odmówił podjęcia zawieszonego postępowania oraz wydzielenia do odrębnego postępowania wniosku Z. S. oceniając, że przyczyna która legła u podstaw jego zawieszenia, tj. konieczność ustalenia następców prawnych po J. K., nie ustała. Nadal bowiem zawisłe w tym przedmiocie postępowanie przed Sadem [...] w Z. nie zostało zakończone. Nie zaistniały zatem okoliczności, o których stanowi art. 97 § 2 k.p.a. Organ wyjaśnił także przyczyny, które legły u podstaw samego zawieszenia postępowania oceniając, iż było to zasadne ze względu na zaistnienie w sprawie zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.pa. (w postaci konieczności ustalenia następstwa prawnego po osobie dziedziczącej po repatriancie), do którego rozstrzygnięcia właściwy jest sąd. Na postanowienie to Z. S. wniosła zażalenie zarzucając mu naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.pa. w zw. z art. 148 k.p.a. w zw. z art. 126 k.pa., poprzez niepotraktowania jej podania jako wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem z [...] października 2013 r. , względnie naruszeni art. 147 k.p.a., poprzez niewznowienie postępowania z urzędu mimo ujawnienia nowej nieznanej uprzednio okoliczności w postaci prawomocnego postanowienia spadkowego po A. K. z [...] kwietnia 1951 r. Postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał zakwestionowane postanowienie Wojewody M. w mocy, podzielając argumentację organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie ustąpiła przyczyna, która legła u podstaw zawieszenia. Kwestia natomiast zakończenia postępowania spadkowego po J. K. jest w jego ocenie zagadnieniem wstępnym w stosunku do sprawy prowadzonej przez Wojewodę. Odnosząc się zaś do kwestii istnienia dwóch postanowień sądowych stwierdzających w sposób odmienny o nabyciu spadku po A. K. – właścicielu pozostawionego mienia, organ odwoławczy zauważał, że stanowi to odrębne zagadnienie formalno-prawne, które winno zostać wyjaśnione w toku prowadzonego postępowania. Nie pozostaje ono natomiast w bezpośrednim związku z postępowaniem prowadzonym obecnie przed Sądem [...] w Z., które legło u podstaw zawieszenia postępowania. W ocenie organu odwoławczego Wojewoda nie uchyla się od wyjaśnienia faktu istnienia dwóch postanowień, jednakże może to zrobić dopiero po ustaniu przyczyny stanowiącej przesłankę zawieszenia. Minister zwracał jednocześnie uwagę, że nie ma przeszkód aby strony podjęły działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego jednego z tych postanowień. Na postanowienie to Z. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie: -art. 6, 7, 8 i 61 § 1 k.p.a. przez nierozpoznanie sprawy wskazanej w jej żądaniu z [...] marca 2015 r. (w skardze omyłkowo podano: [...] maja 2015 r.), w którym żądała ona wznowienia postępowania na zasadzie art. 126 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 147 k.p.a., natomiast rozpoznanie w to miejsce prawidłowości wydania postanowienia z [...] października 2013 r. o zawieszeniu postępowania, choć akt ten jest ostateczny w toku instancji, - art. 6 i 7 w zw. z art. 147 k.p.a., poprzez zastosowanie do sprawy przepisów ogólnych k.p.a., w miejsce przepisów o wznowieniu postępowania, co sprzeczne jest z zasadą praworządności, - art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez ograniczenie postępowania do kontroli zaskarżonego postanowienia Wojewody M. w miejsce kompleksowego ponownego rozpatrzenia sprawy. W obszernych motywach skargi podkreślała, że wnosząc podanie nie było jej celem powtórne rozważanie faktu śmierci J. K. i trwania sprawy spadkowej po nim, lecz wznowienia postępowania w oparciu o zupełnie inną okoliczność – fakt ujawnienia innego postanowienia spadkowego po ojcu J. K. i A. P. – A. K. Taki zakres żądania wyznaczał jej zdaniem granice rozpoznania sprawy. Rozważanie jej zatem pod innym kątem, w szczególności badanie w to miejsce prawidłowości zawieszenia, oznacza w istocie ukształtowanie postępowania w sposób po pierwsze prawnie niedopuszczalny (z uwagi na ostateczność postanowienia z [...] października 2013 r.), a nadto sprzeczny z jej żądaniem, gdzie wskazywała na nowe dowody i nowe okoliczności. Odwołując się do poglądów judykatury podnosiła przy tym, że każde pismo procesowe, niezależnie od tego jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpatrzone w takim trybie, który w najpewniejszym stopniu czyni możliwym uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi. W oparciu o tak sformułowane i umotywowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia Wojewody M. z [...] kwietnia 2015 r., W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty podniesione w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody M. z [...] kwietnia 2015 r. o odmowie podjęcia, na zasadzie art. 97 § 2 k.p.a., zawieszonego postanowieniem Wojewody M. z [...] października 2013 r. postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawione przez A. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz wydzielenia do odrębnego postępowania wniosku Z. S., które to zawieszenie uzasadnione było koniecznością ustalenia następców prawnych po zmarłym J. K., będącym, w świetle prawomocnego postanowienia Sądu [...] dla K.-S. w K. z [...] czerwca 1991 r. [...], jedynym spadkobiercą A. K. Żądając podjęcia postępowania, Z. S. (będąca jedną z inicjatorek postępowania w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie), załączyła do swojego wniosku z [...] marca 2015 r. odpis prawomocnego postanowienia Sądu [...] w K. z [...] kwietnia 1951 r. sygn. akt. [...] stwierdzającego (odmiennie niż miało to miejsce w postanowieniu z [...] czerwca 1991 r.), że spadek po A. K. nabyli po połowie J. K. oraz A. P., po której z kolei - jak wynika z akt sprawy – ona m.in. dziedziczyła. Z treści skargi jak też zażalenia od wydanego w pierwszej instancji postanowienia Wojewody M. z [...] kwietnia 2015 r. wynika, że istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena charakteru podania Z. S., tj. czy stanowiło ono żądanie podjęcia zawieszonego postępowania – jak potraktował je organ, czy też - jak twierdzi skarżąca – stanowiło ono żądanie wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostatecznym postanowieniem o zawieszeniu postępowania, z przyczyn o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. ujawnienie nowych istotnych okoliczności faktycznych lub dowodów istniejących w dacie podejmowania decyzji (tu: postanowienia), ale nieznanych organowi, który decyzję (postanowienie) wydał. Odnosząc się do tego aspektu sprawy, wprawdzie zgodzić się przyjdzie ze skarżącą, że w świetle utrwalonych poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych jak też doktryny, prawo do określania charakteru pisma i zinterpretowania jego treści – w przypadku wątpliwości – przyznane zostało wyłącznie podmiotowi wnoszącemu pismo, a nie organowi, do którego zostało ono skierowane. Przy określaniu charakteru pisma strony nie ma zaś decydującego znaczenia jego tytuł, ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w niej zwrotów, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. Stad zatem w sytuacji gdy żądanie zawarte w piśmie procesowym jednostki zredagowane zostało w sposób niezrozumiały i niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony, obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie - stosownie do art. 9 k.p.a. - informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa. Jednakże zwrócić należy uwagę, że obowiązek ten nie może być rozciągany – jak zdaje się uważać skarżąca - na wszystkie pisma stron, a więc także na te, które są w swej treści jasne i zrozumiałe. Jeśli zetem z pisma wprost wynika wola strony, organ nie ma obowiązku żądać jego sprecyzowania (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2006 r., I OSK 1134/05, Lex nr 275439). Taka właśnie sytuacja, w ocenie Sądu, miała miejsce w niniejszej sprawie. Zawarte bowiem w podaniu z [...] marca 2015 r. żądanie Z. S. sformułowane zostało w sposób klarowny i jednoznaczny, a dotyczyło ono podjęcia na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. postępowania uprzednio zawieszonego, z powodu rzekomego odpadnięcia przyczyny, która legła u podstaw jego zawieszenia, przynajmniej w odniesieniu do osoby skarżącej. W żaden sposób z brzmienia powyższego wniosku nie można było wywieść, by rzeczywistą wolą strony było wówczas uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji postanowienia z [...] października 2011 r. w ramach wznowienia postępowania administracyjnego (na zasadzie art. 145 § 1 i n k.p.a.). W tym stanie rzeczy prawidłowo organy rozpatrywały jej żądanie w aspekcie przesłanek, o których mowa w art. 97 § 2 k.p.a.. Czynienie zaś organom zarzuty, iż poprzez brak zastosowanie do rozpoznania żądania przepisów regulujących tryb wznowienia postępowania administracyjnego, dopuścił się on ich naruszenia, nie znajduje jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw. Zastosowany w sprawie art. 97 § 2 k.p.a. stanowi, że właściwy organ administracji publicznej podejmie z urzędu lub na wniosek strony postępowanie gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające jego zawieszenie. Przyczyną uzasadniającą zawieszenie z urzędu postępowania w sprawie o rekompensatę za pozostawione przez A. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, było - jak już zasygnalizowano na wstępie - ustalenie następców prawnych po J. K., będącym spadkobiercą wyżej wymienionego. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy niesporne zaś pozostaje, że prowadzone w tym względzie przed Sądem [...] w Z. postępowanie spadkowe po wyżej wymienionym do dnia wydania zaskarżonego postanowienia Ministra Skarbu Państwa (a także daty wydania niniejszego wyroku) nie zostało zakończone. Jego wynik z kolei będzie niewątpliwie warunkował określeniu kręgu podmiotowego stron postępowania w sprawie o rekompensatę za pozostawione przez A. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, a więc także ocenę statusu procesowego wszystkich osób, które to postepowanie zainicjowały. Powyższe stanowi zatem zagadnienie prejudycjalne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., bez rozstrzygnięcia którego dalsze prowadzenia postępowania i podjęcie w nim rozstrzygnięcia meriti nie jest możliwe. Pamiętać wszak należy, że uprawnionymi do uzyskania rekompensaty i inicjowania w tym względzie postępowania, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych na tzw. kresach wschodnich, są jedynie jego spadkobiercy (por. art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - Dz.U. z 2014 r., poz. 1090). Powyższe oznacza, że nie zaistniała sytuacja objęta hipotezą normy prawnej zawartej w art. 97 § 2 k.p.a., a tym samym podjęcie zawieszonego postępowania w takich uwarunkowaniach faktyczno-prawnych było niemożliwe, o czym prawidłowo orzekł Wojewoda M. Trafnie zatem i w zgodzie prawem utrzymał to postanowienie w mocy Minister Skarbu Państwa. Słusznie również Minister zwracał uwagę, że istnienie w obrocie dwóch prawomocnych postanowień spadkowych rozstrzygających o prawie do spadku po A. K. w odmienny sposób, stanowi odrębne zagadnienie prawno-formalne, które winno być wyjaśniono w toku prowadzonego postępowania, jednakże nie pozostaje ono w bezpośrednim związku z postępowaniem prowadzonym obecnie przed Sądem [...] w Z., które stanowiło podstawę zawieszenia postępowania. Warto przy tym zauważyć, że do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia we właściwej procedurze przed sądem powszechnym o legalności tych postanowień - co pozwali w sposób definitywny rozstrzygnąć spór, kto i w jakiej części dziedziczył po A. K. - istnieć będzie przeszkoda prawna uniemożliwiająca merytoryczne zakończenie postępowania w sprawie zawisłej przed Wojewodą M. Powyższe zdaje się umykać stronie skarżącej, która uważa, że już na obecnym etapie można było wyłączyć do odrębnego postepowania sprawę rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez A. K. w zakresie w jakim miałaby ona dotyczyć przynależnych jej uprawnień do uzyskania jej części. Tymczasem w tym zakresie jej uprawnienie będą mogły być rozpatrywane dopiero wówczas, gdy prawa do spadku po właścicielu pozostawionych nieruchomości będą ustalone w sposób pewny. Podejmowanie zaś w tym zakresie stosownych działań prawnych przed sądem powszechnym przez stronę zainteresowaną, nie jest uzależnione od toku procedowanej sprawy administracyjnej. Wbrew zarzutom skargi odniesienie się przez organ przy rozpoznawaniu wniosku z [...] marca 2015 r do zasadności (prawidłowości) samego zawieszenia postępowania, nie oznacza wykroczenia poza materię objętą żądaniem i przedmiot rozstrzygania podejmowanego w oparciu o art. 97 § 2 k.p.a. Podnoszone w tym aspekcie argumenty organu miały bowiem jedynie na celu wykazanie dalszego trwania przeszkody uniemożliwiającej kontynuowanie postępowania administracyjnego, a nie ocenę legalności ostatecznego postanowienia o jego zawieszeniu. Nie ma racji również skarżąca, iż wydając zakwestionowane postanowienie Minister Skarbu Państwa ograniczył się wyłącznie do kontroli rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji, podczas gdy winien rozpoznać sprawę (tu kwestię procesową) w jej całokształcie. Przeczy bowiem tym zarzutom treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, gdzie organ ów przedstawił wprost własne stanowisko co do braku podstaw do uwzględnienia żądania strony, jak też motywy, którymi się przy jego formułowaniu kierował (vide strony 5 i 6 uzasadnienia). To, że pozostają one zbieżne z motywami wskazanymi uprzednio przez organ pierwszej instancji, jest w tym wypadku o tyle zrozumiałe, że na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 146 k.p.a. utrzymywał on w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne. Tego rodzaju rozstrzygnięcia podejmowane jest natomiast w wypadku, gdy w efekcie prowadzonego postępowania odwoławczego (zażaleniowego) organ drugiej instancji dochodzi do tożsamych co do istoty konkluzji w sprawie, jak te do których doszedł organ pierwszej instancji. Sąd dostrzega wprawdzie, że Minister nie odniósł się w swoich rozważaniach do części zarzutów strony, dotyczących niezastosowania w sprawie trybu wznowieniowego, naruszając tym samym przepisy art. 107 § 3 oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. Zważywszy jednak na to, że podjęte przezeń rozstrzygnięcie co do istoty odpowiada prawu, a motywy które legły u jego podstaw, przedstawione zostały w sposób umożliwiający odtworzenie racji decyzyjnych organu, naruszenie powyższych przepisów oceniać należy wyłącznie jako niemające istotnego znaczenia uchybienie formalne, związane z jakością sporządzonego uzasadnienia. Tego rodzaju naruszenia procedury administracyjnej, nie uzasadnia zaś uchylenia zakwestionowanego aktu. Z tych względów skargę jako niezasadną należało oddalić, o czym orzeczono na na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).