I SA/Wa 1309/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] dotyczącą uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i nałożenia obowiązku ich zwrotu, Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydenta Miasta [...] powołaną decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. uznał za nienależnie pobrane przez [...] świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...], wypłacone za okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. dla dwóch córek w wysokości otrzymanych bezpośrednio od dłużnika alimentów w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. oraz ustalił obowiązek zwrotu nienależnie pobranej kwoty wraz z odsetkami w wysokości [...] naliczonymi na dzień wydania decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił szczegółowo ustalenia postępowania wyjaśniającego, z których wynika, że [...] w trakcie pobierania na dwójkę swoich dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowym 2017/2018, w wysokości po [...] miesięcznie na każde dziecko, otrzymała od dłużnika alimentacyjnego (ojca dzieci) łączną kwotę [...] na poczet alimentów. Powołując się na treść przepisu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji uznał wypłacone świadczenie za nienależnie pobrane. Organ podkreślił, że [...] była pouczona w decyzji o przyznaniu świadczeń o konieczności m.in. zwrotu otrzymanych świadczeń w przypadku otrzymania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Stanął na stanowisku, że kwoty przekazane [...] przez dłużnika alimentacyjnego na poczet alimentów na rzecz córek spowodowały, że wypłacone z funduszu alimentacyjnego świadczenia stały się nienależnie pobranymi. Ostatecznie, powołując się na przepis art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ I instancji uzasadnił obowiązek zwrotu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości kwot przekazanych w tym czasie przez dłużnika alimentacyjnego. Poinformował także o możliwości ubiegania się o umorzenie należności do zwrotu w całości lub w części, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia jej na raty. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wniosła odwołanie, w którym wyraziła sprzeciw wobec zapadłego rozstrzygnięcia. Uzasadniła to sytuacją życiową swojej rodziny, w szczególności bardzo ciężką sytuacją dochodową. Podkreśliła, że jest samotną matką, która boryka się z brakiem środków finansowych. Wymieniła szereg potrzeb bytowych swojej rodziny, w szczególności pokrycia kosztów leczenia swoich dzieci, które są pod stałą opieką lekarską. Wyjaśniając kwestię kwot otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego, oświadczyła, że nie jeździła do banku i nie wiedziała o takich wpływach na konto. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że doszło do sytuacji, iż w tym samym okresie świadczeniowym [...] otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz przekazywane dobrowolnie przez dłużnika alimentacyjnego kwoty alimentów na rzecz dzieci. Wystąpiła zatem niedopuszczalna kumulacja świadczeń, tj. jednoczesne otrzymywanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (art. 9 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 11) świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów i tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku, a egzekucja alimentów jest bezskuteczna. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej (bezpośrednio lub za pośrednictwem organu egzekucyjnego), wówczas wykluczona jest możliwość otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie można bowiem jednocześnie otrzymywać świadczeń z funduszu alimentacyjnego i alimentów. Otrzymanie przez osobę uprawnioną alimentów w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przesądza o uznaniu tych świadczeń za nienależnie pobrane w rozumieniu przepisów powołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stanowi o tym przepis art. 2 pkt 7 lit. d tejże ustawy. Nie ma przy tym znaczenia, z jakich przyczyn nastąpiła kumulacja świadczeń, chociaż można w tym przypadku, w ocenie organu II instancji, odpowiedzialnością obarczyć [...]. Była ona bowiem wystarczająco poinformowana o konsekwencji otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zastosowanie się przez odwołującą się do zawartego w decyzji I instancji przyznającej świadczenia pouczenia mogło zapobiec zaistniałej sytuacji. Oznacza to, że można jej przypisać działanie określone jako zaniechanie dopełnienia nałożonego na nią obowiązku. Uzyskała świadczenie w przypadku świadomego zaniechania przekazania organowi posiadanych informacji mających wpływ na prawo do świadczenia oraz była świadoma okoliczności, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Odwołującą się przyjęła świadczenie z funduszu alimentacyjnego w złej wierze, wiedząc, że się ono nie należy, i z tego powodu jest zobowiązana do jego zwrotu. Za mało wiarygodne organ odwoławczy uznał wyjaśnienia odwołującej się, że nie wiedziała o wpływach na swoje konto. Uznał również, że organ I instancji prawidłowo ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń oraz wysokość należnych od tej kwoty ustawowych odsetek. Podkreślił charakter wydawanych w takich sprawach decyzji administracyjnych (tzw. charakter decyzji związanej). Wyjaśnił, że bez znaczenia dla sprawy są okoliczności faktyczne związane z obecną sytuacją życiową osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Poinformował, że okoliczności te mogą mieć znaczenie dla późniejszej faktycznej realizacji obowiązku zwrotu. W ślad za organem I instancji wyjaśnił, że istnieje prawna możliwość skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, po uwzględnieniu sytuacji rodzinnej, stworzona przepis art. 23 ust. 8 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...]. W jej uzasadnieniu wyjaśniła, że jej sytuacja finansowa jest bardzo ciężka. Spłaca dwa kredyty, które wzięła na poprawę warunków mieszkaniowych dzieci. Przez byłego męża wraz z dziećmi stała się osobą bezdomną pokątnie mieszkającą na działkach, gdzie nie może się zameldować. Od czerwca 2017 r. nie dostaje na córki ani rodzinnego, ani 500+. Od powrotu byłego męża z zagranicy nie może się z nim porozumieć w sprawach dzieci, które są pod stałą opieką lekarską. Ze względu na okres zimowy i małe dziecko nie jeździła do banku i nie wiedziała o wpływach od byłego męża. Podkreśliła, że jest samotną matką z trójką dzieci, w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie spłacić tak dużej kwoty w łącznej wysokości [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 554, ze zm.). Zgodnie z art. 23 ust. 1 i 1a tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy pojęcie nienależnie pobranego świadczenia oznacza m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 omawianej ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Stan faktyczny rozpatrywanej sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i znajduje oparcie w zgromadzonych w aktach dokumentach, z których wynika jednoznacznie, że skarżąca w trakcie pobierania na dwójkę dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r. wysokości po [...] miesięcznie na dziecko, otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego (ojca dzieci) łączną kwotę [...] na poczet alimentów, które to środki wpłacone zostały na jej konto bankowe (k. 10, 13-15 akt adm.). Informację o tym fakcie organ uzyskał od dłużnika alimentacyjnego (k. 10). Skarżąca, po wezwaniu przez organ I instancji do złożenia wyjaśnień, potwierdziła ten fakt w oświadczeniu z dnia [...] marca oraz [...] kwietnia 2018 r. czyli ponad 3 miesięcy od dnia wpłaty przez dłużnika alimentacyjnego na konto skarżącej kwoty [...]. Podkreślić przy tym należy, że decyzja organu I instancji z dnia [...] listopada 2017 r. przyznająca skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego zawierała odpowiednie pouczenie dotyczące obowiązku niezwłocznego informowania organu o wszelkich zdarzeniach mogących mieć wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w szczególności informację o treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ustalonym stanie faktycznym sprawy niesporne pozostaje, że w podanym wyżej okresie skarżąca otrzymała bezpośrednio na rachunek własny środki finansowe wpłacone tytułem alimentów przez ojca dzieci, czyli dłużnika alimentacyjnego i równolegle pobrała ona świadczenia z funduszu alimentacyjnego. O fakcie wpłat na konto przez dłużnika alimentacyjnego, mimo ciążącego na niej obowiązku (art. 19 ust. 1 ustawy), skarżąca nie poinformowała organu I instancji. Taki stan powoduje, że skarżąca znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego określonej w art. 28 powołanej ustawy. Zasadnie więc organy orzekły o uznaniu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego skarżącej jako przedstawicielowi ustawowemu uprawnionych do alimentów córek za świadczenie nienależnie pobrane. Jak słusznie przy tym zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, bez znaczenia jest, czy wpłaty dokonywane przez dłużnika alimentacyjnego na konto skarżącej przeznaczone były na spłatę bieżących czy też zaległych alimentów. Artykuł 2 pkt 7 lit. d powołanej ustawy wprost bowiem stanowi o "zaległych lub bieżących alimentach". Dla stwierdzenia zatem zaistnienia okoliczności objętych hipotezą normy prawnej w nim zawartej istotne jest wyłącznie otrzymanie poza świadczeniem z funduszu alimentacyjnego także środków finansowych od dłużnika alimentacyjnego niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 powołanej ustawy. Taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Podkreślić należy, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu nie może uzyskiwać od dłużnika alimentów w czasie trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że to pierwsze (świadczenie z funduszu) staje świadczeniem nienależnie pobranym. W istocie bowiem ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie od dłużnika alimentacyjnego. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Z istoty świadczenia alimentacyjnego wynika, że jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy zaległe zobowiązania, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1345/11). Skarżąca otrzymywała od dłużnika określone kwoty pieniężne tytułem alimentów, jednocześnie pobierając świadczenia z funduszu, nie informując o tym fakcie właściwego organu. Zatem w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca pobierając alimenty z dwóch źródeł, nie była świadoma bezprawnego działania. Reasumując, zdaniem Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy i w oparciu o jego analizę ustaliły stan faktyczny i prawny rozpatrzonej sprawy, który nie budzi zastrzeżeń, a następnie wydały rozstrzygnięcia zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Dodatkowo jedynie wyjaśnić należy, że sytuacja rodzinna, życiowa, finansowa skarżącej może być podstawą do wystąpienia przez nią na podstawie art. 23 ust. 8 powołanej ustawy o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części lub odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.