I SA/Wa 1312/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Emilia Kokoryk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2006 r. sprawy ze skargi J. M. i E. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 1312/06 Uzasadnienie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603), po rozpatrzeniu odwołania J. M. i E. B. od decyzji nr [...] Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2004 r. orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość o powierzchni [...] m² położoną w W. w rejonie ul. [...] - dawne działki nr [...] wchodzące w skład "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy: Wymieniona nieruchomość stanowiąca własność F. S. przejęta została na własność Państwa na podstawie przepisów art. 23 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 maja 1967 r. w sprawie uznania części obszaru dzielnicy [...] w W. za obszar urbanizacyjny (Dz. U. Nr 22, poz. 100). Powyższą decyzją Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2004 r. orzeczono na podstawie art. 105 § 1 kpa o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za tę nieruchomość uzasadniając, iż sprawa odszkodowania uregulowana już została na rzecz spadkobierców F. S. decyzją Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1968 r., nr [...]. Ponowne więc wydanie w tej sprawie decyzji byłoby dotknięte wadą nieważności, jako dotyczące sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Od powołanej decyzji organu pierwszej instancji złożyły odwołanie J. M. i E. B., będące spadkobiercami F. S. W odwołaniu strony zarzuciły, iż powołana wyżej decyzja z dnia [...] lipca 1967 r. nie stała się ostateczna, ponieważ złożone zostało od niej odwołanie, które nie zostało formalnie ani merytorycznie rozpatrzone. Zdaniem odwołujących się, decyzje odszkodowawcze z 1968 r. pozostają w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności i zasadami ustalania wielkości słusznego odszkodowania, w związku z czym nie powinny być traktowane jako prawnie wiążące. W wyniku rozpatrzenia odwołania i rozpoznania materiałów dowodowych znajdujących się w aktach sprawy organ drugiej instancji uznał słuszność rozstrzygnięcia orzekającego na podstawie art. 105 § 1 kpa o umorzeniu w tym przypadku postępowania odszkodowawczego, lecz z innych powodów niż wyszczególniono w zaskarżonej decyzji. Na mocy powołanych wyżej przepisów art. 23 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) nieruchomości stanowiące własność osób fizycznych, znajdujące się na terenie uznanym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów za obszar urbanizacyjny przeszły na własność Państwa z mocy samego prawa bez odszkodowania. Właścicielom niektórych tylko nieruchomości, tereny mogły być oddane w użytkowanie wieczyste. Jeżeli oddanie w użytkowanie wieczyste byłoby niezgodne z planem zagospodarowania przestrzennego albo jeśli niezgodność ta okazałaby się w okresie trwania wieczystego użytkowania, właścicielom miało być przyznane odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. A więc w takich przypadkach odszkodowania regulowane były na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64). Sprawa przyznania odszkodowania za wyżej wymienioną nieruchomość na rzecz spadkobierców byłego właściciela, to jest J. S., E. B. i J. M. uregulowana została decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium [...] z dnia [...] lipca 1968 r., nr [...]. W tej sytuacji, skoro sprawa odszkodowania za przedmiotową nieruchomość została już rozstrzygnięta wyżej wymienioną decyzją administracyjną, ponowne jej rozstrzygnięcie posiadałoby w świetle art. 156 § 1 pkt 3 kpa cechy nieważności. Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji orzekającą stosownie do art. 105 § 1 o umorzeniu postępowania utrzymał w mocy. Skargę na powyższa decyzję zatytułowaną odwołanie wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. M. i E. B. Skarżące zarzuciły, że decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za zajęte nieruchomości wchodzące w skład "[...]" zostały wydane z naruszeniem prawa, jako podstawę umorzenia błędnie powołano art. 105 § 1 kpa, brak też było w sprawie przesłanek do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 2 kpa. Skarżące zarzuciły, że zajęcie nieruchomości nastąpiło z naruszeniem podstawowych praw obywatelskich, w szczególności konstytucyjnego prawa własności. Podkreśliły, że składając prośbę o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskowały o kompleksowe rozpatrzenie sprawy co do całej zajętej nieruchomości, tymczasem zaskarżona decyzja Prezydenta W. odnosi się zaledwie do jej części o powierzchni [...] m², co do których uznano błędnie, że w roku 1968 zostało ustalone odszkodowanie, które uprawomocniło się i jako takie stanowi obecnie podstawę do umorzenia postępowania. Skarżące stwierdziły, że różne decyzje administracyjne podejmowane w latach 60-tych były decyzjami rażąco naruszającymi prawo skarżących do przedmiotowych nieruchomości. Podały, że od decyzji, które ustalały wielkość odszkodowania każdorazowo składały odwołania, żadne z nich nie zostało formalnie ani merytorycznie rozpatrzone. Skarżące zarzuciły, że decyzje odszkodowawcze z roku 1968 r. pozostają w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności oraz w przypadku wywłaszczenia z zasadami ustalenia wielkości słusznego odszkodowania (art. 21 Konstytucji RP), co w powiązaniu z dyspozycją zawartą w art. 156 kpa stanowią podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji odszkodowawczych z roku 1968. Zauważyły ponadto, że z zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych wynika, że prawnym właścicielem przedmiotowych nieruchomości jest nadal ich ojciec F. S. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W dniu 13 maja 2002 r. do Burmistrza Gminy [...] wpłynęło pismo J. M. i E. B., w którym zgłoszony został "ponowny wniosek o prawidłowe zakończenie postępowania wywłaszczeniowego i wydanie odpowiednich decyzji dotyczących terenu położonego na tyłach ulicy [...]. W odpowiedzi na pismo z dnia 8 listopada 2002 r. skarżące oznajmiły w piśmie z dnia 3 marca 2003 r., że ich roszczenie dotyczy przede wszystkim odszkodowania za zabrane tereny, które dotychczas nie zostało załatwione po uchyleniu decyzji o odszkodowaniu w 1970 r. W toku dalszej korespondencji skarżące złożyły kolejne pismo z dnia 26 listopada 2003 r., podkreślając, że nie otrzymały decyzji wywłaszczeniowych, dostarczono im jedynie wnioski wywłaszczeniowe i decyzje odszkodowawcze, od których wniesiono odwołania, decyzją z listopada 1972 r. zostały one uchylone. W piśmie z dnia 18 czerwca 2004 r. J. M. w uzupełnieniu wniosku z dnia 3 marca 2003 r. wyjaśniła, których działek dotyczy żądanie odszkodowania podając ich ogólną powierzchnię [...] m². W aktach postępowania znajduje się notatka sporządzona w dniu 18 czerwca 2004 r. - prawdopodobnie przez osobę prowadzącą postępowanie - stwierdzająca, iż nie udało się odnaleźć oryginalnych akt dotyczących tej sprawy. Organ pierwszej instancji zaniechał poszukiwań tych akt. Dysponując decyzją o odszkodowaniu z dnia [...] lipca 1968 r. dotyczącą działek o numerach [...] o łącznej powierzchni [...] m². Prezydent W. wydał decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. umarzającą postępowanie, ograniczając rozstrzygnięcie - jak należy przypuszczać - w oparciu o oświadczenie bez daty, nieczytelnie podpisane (k. 111), w którym zwrócono się o rozpatrzenie w pierwszej kolejności sprawy związanej z odszkodowaniem za działki oznaczone numerami [...]. Mimo, że w odwołaniu skarżące podtrzymały żądanie kompleksowego rozpatrzenia ich wniosku, kwestionując ograniczenie zakresu rozstrzygnięcia jedynie do działek objętych decyzją z dnia [...] lipca 1968 r. i nadal twierdziły, że od decyzji odszkodowawczych wnoszone były odwołania, których nie rozpoznano Wojewoda [...] bez uzupełnienia materiału dowodowego utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W takim stanie sprawy zasadnie skarżące kwestionują umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Organy nie przeprowadziły właściwie czynności wyjaśniających, bez uzyskania dostępu do akt wcześniejszych spraw, wbrew żądaniu strony, dysponując jedynie decyzją o odszkodowanie z dnia 1 lipca 1968 r. ograniczyły zakres rozstrzygnięcia. Naruszone przez to zostały w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 105 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co winno znaleźć odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji. Art. 7 kpa obliguje organy, by przy załatwieniu sprawy miały na względzie nie tylko interes społeczny, ale i słuszny interes obywateli, zaś z art. 9 kpa wynika obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Mając na uwadze powyższe w pierwszej kolejności, po udzieleniu skarżącym stosownych pouczeń, organ pierwszej instancji winien ustalić w sposób niebudzący wątpliwości treść żądania skarżących złożonego w sprawie niniejszej, a następnie podjąć wszelkie kroki w celu zgromadzenia materiału dowodowego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy i wydania rozstrzygnięcia. Zauważyć ponadto należy, że J. S., która traktowana była jako strona postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją zmarła 1 stycznia 1983 r., spadek po niej nabyły córki J. M. i E. B. (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt I Ns [...]). Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.