I SA/Wa 1315/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie Asesor WSA Mirosław Gdesz Asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2008 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania W. K., decyzją z dnia [...] maja 2008 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w sprawie: 1. przyznania W. K. świadczenia w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł na opłacanie rachunku za energię elektryczną, na zakup leków i refundację kosztu zakupu leków i obowiązku zwrotu w części przyznanej kwoty; 2. odmowy przyznania świadczenia na zakup węgla w ilości 1,5 t. na miesiące styczeń i luty 2008 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta W., po rozpatrzeniu wniosków W. K. z dnia 31 grudnia 2007 r. i 25 stycznia 2008 r. oraz na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 7 lutego 2008 r., decyzją z dnia [...] marca 2008 r.: I. przyznał W. K. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wys.[...] zł, w tym: - [...] zł na opłacenie rachunku za energię elektryczną, - [...] zł na zakup leków, - [...] zł na refundację kosztów zakupu leków; II. stwierdził, że wypłata zasiłku, o którym mowa w pkt I nastąpi: z kasy Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 18 marca 2008 r.; III. stwierdził, że kwota zasiłku podlega zwrotowi: w części w wysokości [...] zł w miesiącu marcu br.; IV. stwierdził, że zwrot, o którym mowa w pkt III następuje poprzez dokonanie wpłat do kasy Ośrodka lub na rachunek bankowy Ośrodka; V. odmówił przyznania W. K. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup opału-węgla w ilości [...] t. na miesiące styczeń i luty 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności pozwalające na przyjęcie, iż sytuacja wnioskodawcy jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), kwalifikującym zainteresowanego do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego zwrotnego na zakup opału. Od powyższej decyzji W. K. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że on i jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji życiowej na skutek długotrwałej choroby i bezrobocia. Skarżący wniósł o refundację zakupu węgla na opał domu w wysokości [...] zł., wskazując, że w sezonie grzewczym musiał wyłączyć centralne ogrzewanie, a [...] kg węgla pożyczył mu sąsiad, aby mógł w godnych warunkach spędzić Święta Wielkanocne. Skarżący oświadczył, że nie marnotrawi otrzymywanych środków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2008 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2008 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że obecnie obowiązujący stan prawny w zakresie spraw objętych przedmiotową decyzją został ukształtowany ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwojgiem synów. Rodzina uzyskała dochód w wysokości [...] zł w listopadzie i [...] zł w grudniu, co przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy, wynoszące [...] zł. Kolegium wskazało, że stosownie do przepisu art. 41 ust. 1 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie Kolegium, w omawianym stanie faktycznym zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, biorąc pod uwagę zgłoszone potrzeby. Organ powołując się na przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ustawy stwierdził, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania. Organ zauważył, że skarżący musi sobie bowiem zdawać sprawę z faktu, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. W sytuacji, kiedy środki są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, iż zmuszony jest dokonać ich podziału pomiędzy jak największą ilość potrzebujących. Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] marca 2008 r. przyznająca skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł, w tym [...] zł na zakup [...] t. opału. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r. W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podniósł, że Ośrodek Pomocy Społecznej, który dysponuje ograniczonymi środkami i nie jest w stanie spełnić oczekiwań potrzebujących szczególnie rygorystycznie powinien przestrzegać ustawowego terminu 30 dni do udzielania odpowiedzi na wnioski o pomoc. Skarżący oświadczył, że przeprowadzając wywiad środowiskowy pracownik socjalny, wiedząc o jego zadłużeniu finansowym, nie powinien składać ustnych obietnic, że po uzupełnieniu podania niezbędnymi załącznikami zostanie ono pozytywnie rozpatrzone. Mimo uzupełnienia dokumentacji Ośrodek w dalszym ciągu nie wydaje żadnej decyzji naruszając art. 12 KPA i nie przysyła potrzebującemu żadnej odpowiedzi. Takie postępowanie powoduje rozchwianie trudnej sytuacji finansowej skarżącego i rodzi pytanie, czy ma on prawo do korzystania z pomocy Ośrodka, czy też nie. W. K. wskazał, że na dziewięć złożonych podań rozpatrzone zostały cztery, z czego do odbioru decyzji [...] został wezwany w trybie pilnym w dniu 18 maca 2008 r., choć decyzja datowana była na dzień 17 marca 2008 r. Powodem tak niestandardowego działania Ośrodka była pisemna prośba lekarza rodzinnego o jak najszybsze rozpatrzenie podania z dnia 18 lutego 2008 r., gdyż skarżącemu brakowało środków finansowych na niezbędne leki. Na pozostałe podania do tej pory nie udzielono odpowiedzi, pomimo częstych zapytań i pisma złożonego dnia 16 lipca 2008 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Należy zauważyć, że podstawę materialnoprawną niniejszej sprawy stanowił przepis art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści art. 41 powołanej wyżej ustawy wynika, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie zasiłku celowego wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "może (a więc nie musi) być przyznany (...) zasiłek celowy". W ocenie Sądu, w sprawie załatwionej decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r. i Prezydenta Miasta W. z dnia [...] marca 2008 r. nie doszło do naruszenia art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i przekroczenia granic "uznania administracyjnego", ponieważ organy w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji przedstawiły argumenty świadczące o braku podstaw do przyznania W. K. zasiłku celowego na zakup opału (3 ton węgla na miesiąc styczeń i luty), którego domagał się skarżący we wnioskach z dnia 31 grudnia 2007 r. i z dnia 25 stycznia 2008 r. Organy w uzasadnieniach decyzji wskazały bowiem, że wysokość świadczenia na zaspokojenie potrzeb skarżącego w postaci zakupu opału jest limitowana przez ilość osób pobierających zasiłki celowe (488 osób) i ograniczony budżet Ośrodka opiewający w 2007 r. na kwotę 367 000 zł, która przeznaczana jest na pokrycie zasiłków celowych i zasiłków celowych specjalnych. Z akt sprawy wynika również, że W. K. otrzymał wsparcie na wskazany wyżej cel w wysokości [...] zł, co wynika z decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] i z dnia [...] marca 2008 r., nr [...]. Nie można również odmówić racji Prezydentowi Miasta W. i Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W., że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania świadczenia w wysokości uznanej przez stronę za odpowiednią, w celu dostarczania jej środków utrzymania. Z art. 2, art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojeniu ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się, a nie do zapewnienia im dożywotniego utrzymania bądź podwyższenia istniejącego niskiego dochodu. Argumenty te są istotne zwłaszcza w sprawach dotyczących przyznawania świadczeń, które - jak zasiłek celowy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej - mają charakter zupełnie wyjątkowy i przyznawane są osobom i rodzinom spełniającym kryterium dochodowe z art. 8 tej ustawy (zaświadczenia o zarobkach z dnia 21 listopada 2007 r. i 11 lutego 2008 r., oświadczenie o dochodach z dnia 7 lutego 2008 r.). Nie bez znaczenia dla sprawy jest również i to - na co słusznie zwrócił uwagę organ pomocy społecznej w piśmie z dnia 15 lutego 2008 r. - że skarżący nie podjął współpracy z organem w rozwiązaniu swej trudnej (choć nie wyjątkowo trudnej) sytuacji majątkowej. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący odmówił udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów dotyczących wysokości sumy ubezpieczenia samochodu (notatka służbowa z dnia 15 stycznia 2008 r. i 17 stycznia 2008 r., wezwanie z dnia 21 stycznia 2008 r., pismo skarżącego z dnia 4 lutego 2008 r., notatka służbowa z dnia 7 lutego 2008 r.). Poza tym skarżący - mimo zapewnień, że w styczniu 2008 r. sprzeda samochód osobowy marki [...], którego nie może utrzymać – nie podjął w tym zakresie żadnej decyzji (oświadczenie skarżącego z dnia 9 stycznia 2008 r. – verte, aktualizacja wywiadu – karta 73 akt, pismo skarżącego z dnia 6 marca 2008 r.,). Nie można się zatem zgodzić z zarzutem odwołania i skargi, że organ otrzymał od W. K. wszystkie żądane dokumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej. Sąd zauważa, że przepisy art. 2 ust. 1 i art. 4, art. 11 i art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej nakładają na osobę korzystającą z pomocy społecznej obowiązek podejmowania działań nakierowanych na wyjście z trudnej sytuacji życiowej oraz współdziałania w tym zakresie z organami administracji. Obowiązek ten dotyczy też ujawnienia przez stronę swego stanu majątkowego, aby pracownik socjalny mógł jak najbardziej obiektywnie ocenić możliwości finansowe wnioskodawcy świadczenia. Jego niedochowanie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Z kolei art. 12 tej ustawy przewiduje, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania wartościowych przedmiotów majątkowych (samochód), można odmówić przyznania świadczenia. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów okoliczności w postaci: 1) odmowy ujawnienia wysokości wydatków na ubezpieczenie samochodu (obrazujących rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącego), 2) utrzymywania samochodu na który - jak sam stwierdził skarżący - go nie stać, już same w sobie, wystarczyły, aby organ pomocy społecznej odmówił W. K. przyznania zasiłku celowego na zakup opału. Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów nierozpatrzenia wszystkich dziewięciu zgłoszonych wniosków o pomoc i przewlekłego załatwiania spraw Sąd zauważa, że kwestia naruszania przez organ zasady szybkości postępowania (art. 12 KPA) nie mogła mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy. Zarzuty te mogły by być natomiast skuteczne w sprawie ze skargi na bezczynność organu wniesionej, po wyczerpaniu przez stronę trybu z art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Biorąc to wszystko pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.