I SA/Wa 1319/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] maja 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W z [...] maja 2010 r., nr [...] o odmowie przyznania J. S. pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z pobytem w sanatorium. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] kwietnia 2010 r. J. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o zwrot kosztów związanych z jego pobytem w sanatorium w C. w okresie od [...] lutego 2010 r. do [...] marca 2010 r. Do wniosku dołączył faktury, z których wynika, że w związku z pobytem w sanatorium poniósł on następujące wydatki: [...] złotych tytułem opłaty sanatoryjnej, [...] złotych – za wypożyczenie telewizora oraz [...] złotych tytułem opłaty uzdrowiskowej. Koszty te wnioskodawca opłacił gotówką. W dniu [...] kwietnia 2010 r. przeprowadzono z wnioskodawcą wywiad środowiskowy, w którego toku ustalono, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osoba niezdolną do pracy, zaś jego źródłem utrzymania jest renta inwalidzka w kwocie [...] złotych, renta odszkodowawcza w kwocie [...] złotych i dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] złotych przyznany na okres od stycznia do czerwca 2010 r. – co stanowi łącznie kwotę [...] zł i o [...] złotych przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (wynoszące 477 złotych) Decyzją z [...] maja 2010 r. Prezydent W. odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zwrot poniesionych kosztów związanych z pobytem w sanatorium. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, określonego w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), uprawniające do uzyskania zasiłku celowego na zasadach określonych w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W sprawie nie wystąpiły zaś szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku mimo przekroczenia kryterium dochodowego, w trybie przewidzianym w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że wnioskodawca dokonał opłat z własnych środków finansowych, a to oznacza, że jego potrzeby w tym zakresie zostały zaspokojone i nie istnieje przesłanka uzasadniająca przyznanie pomocy. Prezydent podkreślił przy tym, że celem pomocy społecznej jest udzielenie wsparcia osobom i rodzinom w trudnych sytuacji życiowych, których nie są one pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. J. S. posiada zaś własne środki i możliwości w zaspokojeniu podstawowych potrzebo czym świadczy jego dochód. Organ wskazał ponadto, że na wysokość poniesionej przez wnioskodawcę opłaty za pobyt w sanatorium miała wpływ jego wola zamieszkania w pokoju jednoosobowym z łazienką. Gdyby zamieszkał on w pokoju wieloosobowym, opłata zasadnicza byłaby znacznie niższa i mogłaby wynosić nawet [...] złotych, a nie [...] złotych. W konkluzji uzasadnienie Prezydent W. wyjaśnił , że pod opieka Ośrodka Pomocy Społecznej jest poza wnioskodawcą wiele osób i rodzin, które z różnych względów wymagają wsparcia finansowego, gdyż same w przeciwieństwie do wnioskodawcy, nie mogą przezwyciężyć istniejących trudności. Ograniczone środki finansowe jakimi organ dysponuje muszą zaś być kierowane w pierwszej kolejności do osób w najtrudniejszej sytuacji, przede wszystkim nieposiadających własnych dochodów. Od decyzji tej J. S. złożył odwołanie, uznając ją za krzywdzącą. Zdaniem strony do jego dochodów niesłusznie wliczono rentę odszkodowawczą, zaś kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy jest obecnie, jego zdaniem, dużo wyższe. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W., podzielając w całości jego stanowisko i argumentację. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej. Której dochód nie przekracza kwoty 477 złotych, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 ust. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ponieważ dochód J. S. znacznie przekracza ww. kryterium dochodowe, może mu przysługiwać jedynie pomoc określona w przepisach art. 41 ust. 1 powołanej ustawy, stanowiącym, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie organu odwoławczego pracownik socjalny w sposób wnikliwy zapoznała się z sytuacją w jakiej znajduje się J. S., a także dokonał analizy czy w danej sytuacji mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem uzasadniającym przyznanie pomocy, zaś motywy tego rozstrzygnięcia zostały zawarte w uzasadnieniu decyzji, która nie budzi zastrzeżeń Kolegium. Kolegium podkreśliło przy tym, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia. Za niezasadne organ uznał zarzuty strony dotyczące niewłaściwie przyjętego przez Prezydenta kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Wysokość aktualnie obowiązującego kryterium (477 złotych) wynika bowiem z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055). Kolegium wskazał jednocześnie, że Ośrodek Pomocy Społecznej mimo przekroczenia tego kryterium przez odwołującego się, uwzględniając jego trudną sytuację, obejmuje go różnymi formami pomocy. W 2010 r. przyznał mu pomoc w formie bonów obiadowych do baru mlecznego "[...]". Na decyzję tą J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i zwrot poniesionych przez niego kosztów pobytu w sanatorium. W uzasadnieniu skargi zarzucił on brak dostatecznej pomocy ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej osobom potrzebującym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę w ramach tych kryteriów uznać należy, że skarga J. S. nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji z [...] maja 2010 r. nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej, będącej instytucją polityki społecznej państwa, jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (por. art. 2 ust. 1 ustawy). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Przy czym w myśl art. 3 ust. 4 tej ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Formami zaś pomocy społecznej są m.in. świadczenia finansowe w postaci zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy 477 zł. Za dochód zaś uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy). W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia [...] kwietnia 2010 r., a jego przedmiotem było żądanie zwrotu poniesionych przez stronę wydatków za pobyt w sanatorium w C. w okresie od [...] lutego do [...] marca 2010 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód skarżącego uzyskany w miesiącu marcu 2010 r. Wyniósł on wówczas [...] złotych i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Ustalony przez organy dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego nie budzą wątpliwości Sądu. W sprawie nie wystąpiły również okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy, które by uzasadniały przyznanie stronie zasiłku celowego niezależnie od wielkości uzyskanego dochodu. Skarżący nie poniosła bowiem w badanym okresie straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej, a jego wniosek dotyczy zrekompensowania poniesionych już wydatków. Tym samym trafne organy oceniły, że brak było podstaw do przyznania mu zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Sąd podziela także stanowisko organów, iż w sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które by uzasadniały przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok NSA z dnia 28.08.2008 r. OSK 1416/07 Lex nr 489088). Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest z pewnością "szczególnym przypadkiem" pobyt skarżącego w sanatorium i poniesione przez niego w związku z tym pobytem koszty, opłacone ze środków własnych. Zważyć jednocześnie należy, że rekompensata wydatków poniesionych przez stronę w ramach własnych możliwości finansowych, wykracza poza ramy pomocy społecznej, której celem jest, jak już wspomniano na wstępie, umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem tej pomocy jest więc wyłącznie czasowe wsparcie obywatela, niezbędne do tego, aby był on w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową w której się znalazł, a której nie jest w stanie przezwyciężyć bez pomocy państwa. Pomoc ta ma charakter subsydiarny. Nie jest nią więc w żadnym razie zwrot poniesionych już przez stronę wydatków. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący był w stanie samodzielnie opłacić koszty pobytu w sanatorium, to udzielenie w takiej sytuacji pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego, w celu zrekompensowania wydatkowanych przez niego kwot, byłoby sprzeczne z istotą pomocy społecznej. Mając zatem na względzie to, że w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy, a żądanie strony dotyczy zwrotu wydatkowanych przez niego środków własnych to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające w taki stanie faktycznym pomocy społecznej nie naruszają prawa i mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).