I SA/Wa 1320/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania postanawia: przyznać K. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1320/15 odrzucił skargę K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania, w związku z bezskutecznym upływem terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Następnie pismem z dnia 15 października 2015 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego, załączając jednocześnie dowód jego uiszczenia. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. S. wniósł zażalenie załączając do niego, złożony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2016 r. sygn. akt. I SA/Wa 1320/15. W dniu [...] czerwca 2016 r. wpłynął sprzeciw K. S. od powyższego postanowienia z dnia 11 maja 2016 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca od 2009 r. jest zarejestrowanym bezrobotnym, w ciągu ostatnich siedmiu lat osiągał niewielkie dochody z najmu części lokalu oraz z zasiłków dla bezrobotnych. W ciągu pierwszych lat bezrobocia skarżący utrzymywał rodzinę ze zgromadzonych oszczędności, które jednakże uległy wyczerpaniu, za wyjątkiem poliso-lokaty, której likwidacja wiąże się z licznymi formalnościami oraz wysokimi kosztami likwidacyjnymi. Po wypadku w 2013 r. skarżący wymaga rehabilitacji, jest także przewlekle chory na [...], co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Trudności materialne skarżącego spowodowały konieczność zaciągnięcia dodatkowych zobowiązań - kredytów, które ze względu na wysokie oprocentowanie stanowią znaczne obciążenie budżetu domowego. Z tych względów, w ocenie skarżącego, każdy dodatkowy wydatek, w tym koszty sadowe, stanowi uszczerbek w utrzymaniu koniecznym rodziny. Skarżący wskazał, że uzyskuje dochody z okresowego najmu części lokalu w wysokości – średnio - ok. [...] zł miesięcznie. Żona skarżącego, która pracuje na dwóch etatach osiąga łączny dochód w wysokości około [...] (netto) zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi zatem [...] zł. Na utrzymaniu skarżącego oraz jego żony pozostaje dwójka małoletnich dzieci. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości ok. [...] zł. Na dzień złożenia wniosku na bieżącym rachunku bankowym skarżący posiadał środki w wysokości [...] zł, stan rachunku bankowego jego żony wynosił ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że posiada poliso-lokatę o wartości ok. [...] zł, udziały w spółce z o.o. w wysokości [...] zł oraz samochód osobowy o wartości ok. [...] zł. W zakresie posiadanych zobowiązań skarżący wskazał, że spłaca kredyt hipoteczny (o wartości ok. [...] zł) w wysokości [...] zł miesięcznie (w zależności od kursu CHF), posiada debet w kontach na kwotę ok. [...] zł, debet na karcie kredytowej – ok. [...] zł. Miesięczne obciążenie z tytułu odsetek wynosi ok. [...] zł, jednakże aktualnie, w związku z trudną sytuacją materialną, kapitał nie jest spłacany. Skarżący podał także, że posiada zobowiązania z tytułu pożyczek w kwocie [...] zł. Oświadczył również, że jego stałe wydatki obejmują opłaty czynszowe (ok. [...] zł), media ([...] zł), ubezpieczenie (ok. [...] zł), leczenie ([...] zł). Na opłaty związane z użytkowaniem wieczystym oraz podatkiem od nieruchomości skarżący wydaje ok. [...] zł rocznie. Małżonka wnioskodawcy, dotychczas pracująca na dwóch etatach (dochód z każdego ok. [...] tys. zł), w związku z otrzymanym wypowiedzeniem umowy o pracę, od sierpnia 2015 r. utraci jedno ze źródeł dochodów, przy czym posiada dwa kredyty konsumpcyjne o wartości ok. [...] zł z miesięcznym obciążeniem ok. [...] zł (do spłaty pozostało ok. 5 rat każdego z kredytów). W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdził, że forma wniosku o przyznanie prawa pomocy narzuca sposób jego wypełnienia, który nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego, w związku z tym ocena referendarza uzasadniająca odmowę pomocy opierała się na niepełnych danych oraz nieuprawnionych interpretacjach, co doprowadziło do nierzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy i że każdy nawet najdrobniejszy dodatkowy wydatek spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazał, że do opłat stałych budżetu domowego zaliczyć należy koszty wyżywienia 4 osobowej rodziny, w tym 2 małych dzieci, gdzie jedno z nich, 2,5 letnia dziewczynka korzysta jeszcze z diety opartej na dedykowanych mlekach i kaszkach. Średnie miesięczne opłaty z tego tytułu wynoszą ok. [...] zł. Ponadto starsze dziecko uczęszcza do szkoły podstawowej, a młodsze do żłobka, zatem z obydwoma instytucjami wiążą się dodatkowe koszty w postaci podręczników, wydatków na komitety rodzicielskie, czy innych wymaganych opłat, które sumarycznie w skali miesiąca mogą wynosić nawet do [...] zł. Wskazał także, że kolejnym wydatkiem związanym z funkcjonowaniem rodziny są wydatki na ubrania, w szczególności dla dzieci, które rosną, zatem wymagają wymiany ubrań, a przy różnicy płci młodsze w ograniczonym stopniu może skorzystać z ubrań brata. Stwierdził, że w skali roku jest to wydatek ponad [...] zł, realizowany z reguły sezonowo (wiosna-lato, jesień-zima), który rozkłada się na różne miesiące. Podniósł również, że trudnymi do oszacowania kosztami, jednakże występującymi są koszty związane z utrzymaniem funkcjonowania gospodarstwa domowego, np. zakup nowej kuchenki w związku ze zniszczeniem starej (kredyt konsumpcyjny żony), który należy zakwalifikować jako wydatek konieczny, gdyż jego brak uniemożliwia przygotowanie posiłków dla całej rodziny. Stwierdził jednocześnie, że przychód z tytułu najmu był jednorazowy, wypłacony w czerwcu 2015 r., ale dotyczył szerszego okresu najmu w roku 2015 dlatego został uśredniony i podzielony na miesiące, jednakże dotyczące ubiegłego roku. Ponadto wskazał, że biegnące wypowiedzenie żony, które od sierpnia spowoduje zmniejszenie dochodów rodziny o około [...] zł, ma ogromne znaczenie dla budżetu domowego, obecnie powoduje konieczność wprowadzenia w sposób natychmiastowy oszczędności, w celu zabezpieczenia przyszłych, podstawowych potrzeb rodziny. Podniósł, że posiadana poliso-lokaty (we wniosku jej wysokość została określona na [...] zł, po weryfikacji okazało się, że jej wartość wynosi około [...] zł) stworzona została z naruszaniem prawa, a jej pełna likwidacja i wypłata środków jest niemożliwa do momentu zakończenia trwania umowy, co możliwe będzie za 3-4 lata. Zaznaczył, że została ona założona w 2008 r. na 10 lat z dwoma zwieszeniami, co przedłużyło na lat 12 okres jej trwania, wszystkie możliwie do wypłacenia środki zostały już wypłacone, a część, która pozostała jest zblokowana na wyżej wymieniony okres. Stwierdził, że posiadany kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich udzielony był przy kursie franka poniżej 2 zł, gdzie jego aktualny kurs wynosi około 4 zł, co dwukrotnie zwiększyło wartość kredytu bez winy wnioskodawcy i istotnie wpływa na jego sytuację finansową. Zaprzestanie spłacania kredytu spowoduje eksmisję 4 osobowej rodziny z posiadanego mieszkania, które jest obciążone kredytem hipotecznym. Wskazała także, że wartość mieszkania podał jako szacunkową wycenę opartą na ogłoszeniach sprzedaży z okolicy, w której się ono znajduje, zatem jest to wartość którą sprzedający chcieliby uzyskać, a rzeczywistość pokazuje, że ich sprzedaż od kilku lat jest w zawieszeniu. Ponadto sprzedaż nie jest możliwa także z uwagi na okoliczność, że 4 osobowa rodzina z dwójką małych dzieci nie ma innego lokum, w którym mogłaby zamieszkać. Posiadane środki finansowe w wysokości około [...] zł. przeznaczane są na opłaty pozwalające na zaspokojenie krytycznych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawcy. W oparciu o powyższe argumenty wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "Ppsa", przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 Ppsa) lub częściowym (art. 245 § 3 Ppsa), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka –Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Sprawą zainteresowanego jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). W świetle wykazanych przez wnioskodawcę okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej uzasadniona jest ocena, że znajduje się on w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową uznano, że wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jest osobą bezrobotną od 2009 r., jego czteroosobową rodzinę utrzymuje żona, dotychczas pracująca na dwóch etatach (dochód z każdego ok. [...] tyś. zł) w związku z otrzymanym wypowiedzeniem umowy o pracę, od sierpnia utraci jedno ze źródeł dochodów. Skarżący po wypadku w 2013 r. wymaga rehabilitacji, jest także przewlekle chory na [...], co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Sąd wziął także pod uwagę, że majątek który posiada, tj. mieszkanie obciążone hipoteką, poliso-lokata nie mogą zostać wykorzystane jako zabezpieczenie finansowe kosztów postępowania sądowego, gdyż według oświadczenia skarżącego poliso-lokata może zostać zlikwidowana za ok 3-4 lata, natomiast mieszkanie zabezpiecza potrzeby bytowe rodziny skarżącego. Sąd miał także na uwadze obciążenia finansowe rodziny skarżącego (kredyt hipoteczny, kredyty konsumenckie, pożyczki, odsetki z tytułu debetu w karcie kredytowej), jak również wszelkie wydatki konieczne do utrzymania siebie i rodziny. Uznano, że w sytuacji materialnej, w której znajduje się skarżący i jego rodzina koszty sądowe są wydatkami przekraczającymi obecne jego możliwości finansowe, które mogłyby spowodować uszczerbek w niezbędnych kosztach utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tego względu przyznano skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.