I SA/Wa 1320/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 6 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w związku z bezskutecznym upływem terminu do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2015 r., na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., skargę K.S. odrzucił. W dniu 15 października 2015 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, uiszczając równocześnie tę opłatę. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2016 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, że uzyskuje dochody z okresowego najmu części lokalu w wysokości – średnio - ok. [...] zł miesięcznie. Żona skarżącego z tytułu umowy o pracę osiąga dochód w wysokości [...] zł (netto) miesięcznie. Łączny miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi zatem [...] zł. Na utrzymaniu skarżącego oraz jego żony pozostaje dwójka małoletnich dzieci. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o pow [...] m2 o szacunkowej wartości ok. [...] zł. Na dzień złożenia wniosku na bieżącym rachunku bankowym skarżący posiadał środki w wysokości [...] zł, stan rachunku bankowego jego żony wynosił ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że posiada poliso-lokatę o wartości ok. [...] zł, udziały w spółce z o.o. w wysokości [...] zł oraz samochód osobowy o wartości ok. [...] zł. W zakresie posiadanych zobowiązań skarżący wskazał, że spłaca kredyt hipoteczny (o wartości ok. [...] zł) w wysokości [...] zł miesięcznie, posiada debet w kontach na kwotę ok. [...] zł, debet na karcie kredytowej – ok. [...] zł. Miesięczne obciążenie z tytułu odsetek wynosi ok. [...] zł, jednakże aktualnie, w związku z trudną sytuacją materialną, kapitał nie jest spłacany. Skarżący podał także, że posiada zobowiązania z tytułu pożyczek w kwocie [...] zł. Oświadczył również, że jego stałe wydatki obejmują opłaty czynszowe (ok. [...] zł), media ([...] zł), ubezpieczenie (ok. [...] zł), leczenie ([...] zł). Na opłaty związane z użytkowaniem wieczystym oraz podatkiem od nieruchomości skarżący wydaje ok. [...] zł rocznie. Małżonka wnioskodawcy, dotychczas pracująca na dwóch etatach (dochód z każdego ok. [...] tys. zł), w związku z otrzymanym wypowiedzeniem umowy o pracę, od sierpnia br. utraci jedno ze źródeł dochodów, przy czym posiada dwa kredyty konsumpcyjne o wartości ok. [...] zł z miesięcznym obciążeniem ok. [...] zł (do spłaty pozostało ok. 5 rat każdego z kredytów). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że od 2009 r. jest zarejestrowanym bezrobotnym, w ciągu ostatnich siedmiu lat osiągał niewielkie dochody z najmu części lokalu oraz z zasiłków dla bezrobotnych. W ciągu pierwszych lat bezrobocia skarżący utrzymywał rodzinę ze zgromadzonych oszczędności, które jednakże uległy wyczerpaniu, za wyjątkiem poliso-lokaty, której likwidacja wiąże się z licznymi formalnościami oraz wysokimi kosztami likwidacyjnymi. Po wypadku w 2013 r. skarżący wymaga rehabilitacji, jest także przewlekle chory na nadciśnienie tętnicze, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Trudności materialne wnioskodawcy spowodowały konieczność zaciągnięcia dodatkowych zobowiązań - kredytów, które ze względu na wysokie oprocentowanie stanowią znaczne obciążenie budżetu domowego. Z tych względów, w ocenie skarżącego, każdy dodatkowy wydatek, w tym koszty sadowe, stanowi uszczerbek w utrzymaniu koniecznym rodziny. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym wymaga wykazania od wnioskodawcy, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie można przyjąć, że skarżący wykazał, iż ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym spełnia. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że dochody gospodarstwa domowego skarżącego w wysokości [...] zł netto miesięcznie w całości bilansują się z wydatkami koniecznymi, oscylującymi w granicach od [...] do [...] zł miesięcznie. Okoliczność ta nie jest jednakże równoważna wykazaniu, że skarżący nie ma żadnych możliwości wygospodarowania środków na poniesienie kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W odniesieniu zatem do oświadczeń skarżącego, który wskazuje, że stan rachunków bankowych małżonków S. na dzień złożenia wniosku wynosił ok. [...] zł należało zauważyć, że kluczowe znaczenie dla oceny zasadności wniosku ma okoliczność posiadania przez stronę lokaty o wartości ok. [...] zł, gdyż fakt ten wskazuje na możliwość samodzielnego pokrycia przez stronę kosztów postępowania sądowego, które na jego obecnym etapie ograniczają się do kosztów wpisu od zażalenia w wysokości [...] zł. Uwzględniając nawet okoliczność, że skarżący jest stroną trzech toczących się równolegle postępowań sądowoadministracyjnych (prowadzonych pod sygn. akt : I SA/Wa 1318/15, I SA/Wa 1319/15 oraz I SA/Wa 1320/15), w których koszty opłat sądowych kształtują się na identycznym poziomie (tj. obejmując na obecnym etapie postępowań wpis od zażalenia w kwocie [...] zł oraz przyszłe, potencjalne koszty opłat sądowych każdorazowo nie przekraczające ww. kwoty) wartość zgromadzonego przez stronę majątku nie pozwala przyjąć, że poniesienie kosztów postępowania nastąpi z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla rodziny skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Argumentacja skarżącego odnosząca się do wysokich kosztów likwidacji lokaty oraz związanych z jej likwidacją formalności nie jest relewantna i skuteczna w celu poparcia tezy, że sytuacja finansowa skarżącego jest tego rodzaju, że nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Podstawy do zwolnienia skarżącego od kosztów postępowania nie może stanowić fakt spłaty pożyczki oraz kredytów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W judykaturze stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16, z 19 stycznia 2016 r., I OZ 1826/15). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się ponadto, że zaciąganie kredytów jest obecnie dość powszechne i nie ma znamion wyjątkowości. Konieczność ich spłacania nie może być zatem traktowana priorytetowo w sytuacji, gdy ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które mają obciążenia finansowe powstałe przez wcześniejsze zaciągnięcie zobowiązań kredytowych (zob. np. postanowienie NSA z 8 stycznia 2016 r., I OZ 1788/15). W świetle ustaleń wskazujących na dysponowanie przez skarżącego środkami znacznie przekraczającymi wysokość aktualnych oraz potencjalnych kosztów sądowych w sprawie, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia postępowania w sprawie przyznania mu prawa pomocy pozostaje okoliczność utraty w niedalekiej przyszłości przez domownika skarżącego jednego ze źródłem dochodów. Ocena wniosku o prawo pomocy obejmuje bowiem aktualną, bieżącą sytuację materialną wnioskodawcy, a po wtóre nie można obecnie w sposób stanowczy przyjąć, że utrata jednego ze źródeł dochodów gospodarstwa domowego strony będzie stała lub nie zostanie zrekompensowana poprzez znalezienie innego sposobu zarobkowania. Podkreślenia nade wszystko wymaga, że celem zwolnienia od kosztów sądowych nie może być zapobieżenie uszczupleniu majątku strony w założeniu, że zaoszczędzone w ten sposób środki w przyszłości służyć będą jako zabezpieczenie wydatków koniecznych. Na marginesie wymaga także zauważenia, że samodzielne poniesienie przez skarżącego w nieodległej przeszłości (październik 2015 r.) kosztów wpisu od skargi w rozpoznawanej sprawie oraz równocześnie kosztów wpisów od skarg w sprawach o sygn. I SA/Wa 1318/15 i I SA/Wa 1319/15, a zatem poniesienie wydatków na opłaty sądowe w łącznej wysokości [...] zł, także wskazuje na możliwość samodzielnego wywiązania się przez skarżącego z obowiązku uiszczenia pozostałych kosztów sądowych w sprawie. Mając zatem na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, zaś z oświadczeń K. S. nie wynika obiektywna niemożność odnalezienia przez niego źródeł pokrycia kosztów sądowych w zasobach własnych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.