I SA/Wa 1321/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska WSA Monika Nowicka Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2009 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia posiadania potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] potwierdzającą S. P. prawo do rekompensaty w [...] części z 20%, z tytułu pozostawienia przez R. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że S. P. w dniu [...] grudnia 1988 r., działając w imieniu własnym oraz z upoważnienia siostry S. T., złożył wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w mieście [...]. Z poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii orzeczeń sądów wynika, że S. P. i S. T. są spadkobiercami R. P. (każde po [...] części). Z kolei z poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że S. T. zmarła w dniu [...] listopada 1995 r. Ustalony w czasie trwania postępowania ewentualny spadkobierca po S. T. - J. T., pismami z dnia 19 maja 2008 r. oraz z dnia 14 października 2008 r. został wezwany do przedłożenia Wojewodzie [...] postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku po S. T.. Wobec niezłożenia wskazanego dokumentu, organ wojewódzki postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] uznał, że J. T. nie bierze udziału w przedmiotowym postępowaniu. Z operatu szacunkowego z dnia [...] lutego 2009 r., sporządzonego przez biegłego A. S. wynika, że szacowana wartość pozostawionego mienia zamyka się w kwocie [...] zł. Zgodnie zaś z oświadczeniem S. P. z dnia [...] czerwca 2007 r. strona nie wykorzystała swoich uprawnień z tytułu pozostawionego mienia w żadnej formie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] marca 2009 r. orzekł, że S. P. posiada w [...] części z 20% prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. P. nieruchomości poza obecnym granicami państwa polskiego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem S. P. złożyły odwołanie. W uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest dla niego krzywdzące. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa stanął na stanowisku, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do treści art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) prawo do rekompensaty potwierdza w drodze decyzji wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby. Zgodnie zaś z art. 13 tej ustawy, wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości, w związku z czym niemożliwe jest uzyskanie potwierdzenia prawa do rekompensaty w wysokości wyższej, niż określona przez ustawodawcę. Organ II instancji podkreślił, że w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. stwierdzono jedynie, że S. P. spełnia wymogi ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., określone w art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, niezbędne do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jednocześnie orzeczenie to nie rozstrzyga kwestii dziedziczenia po R. P., bowiem jedynym tytułem do dziedziczenia jest prawomocne postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku przez spadkobierców powołanych na mocy postanowień testamentu lub przepisów ustawy, nie zaś postanowienie organu administracji rządowej (tj. Wojewody [...]). Minister Skarbu Państwa wskazał, że z poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii opisu pozostawionego mienia z dnia [...] września 1945 r. wynika, że właścicielem pozostawionej nieruchomości była R. P. S. P. złożył zaś oświadczenie o wyborze świadczenia pieniężnego jako formy rekompensaty oraz operat szacunkowy z dnia [...] lutego 2009 r., określający wartość pozostawionej nieruchomości. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 922 k.c. oraz art. 931 § 1 i § 2 k.c. i zaznaczył, że ustalenia organu I instancji, iż J. T. zgodnie z k.c. jest w kręgu spadkobierców ustawowych po S. T., uznać należy za zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Jednakże w celu ubiegania się o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP, konieczne jest przeprowadzenie postępowania dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa organ I instancji słusznie i w zgodzie ze stanem faktycznym i prawnym przyznał S. P. [...] części z 20% prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. P. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania przed organami administracji publicznej, wskazując na liczne nieprawidłowości i uchybienia, które - jego zdaniem - miały miejsce podczas rozpatrywania sprawy. Skarżący zakwestionował ustalenia organów co do wysokości przyznanego mu prawa, a także stanowisko dotyczące udziału w sprawie J. T. i możliwości ubiegania się przez niego o rekompensatę za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez R. P. W ocenie skarżącego jedynie on spełnia wymogi określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. i prawo do rekompensaty powinno mu być przyznane w pełnej wysokości, nie zaś w [...] części. Skarżący zarzucił, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe, tendencyjne, sprzeczne z przepisami prawa, w tym z art. 156 kpa. S. P. przytoczył ponadto szereg przepisów kpa, tj. art. 6, 7, 8, 9, 10, 12, 24, 35, 36, 38, 51, 56, 66, 73, 74, 78, 89, 106, 110, 139, 140, 145, 153, 156, 159, 182, 183, 225, 227, 237 i podkreślił, że zaskarżona decyzja dotknięta jest "rażącymi błędami natury rzeczowej i formalnoprawnej oraz z licznymi znamionami przestępczości - przez co wymaga uchylenia." Zdaniem skarżącego w sprawie miało miejsce nieuzasadnione przewlekanie postępowania, a zmniejszenie wysokości przyznanej rekompensaty było niedopuszczalne i bezprawne. W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie mu całych 20% wartości mienia pozostawionego poza granicami RP - jako jedynemu spadkobiercy R. P. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga, choć nie z powodów podniesionych przez skarżącego, jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W myśl zaś art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim jego spadkobiercom, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Stosownie natomiast do art. 6 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że właścicielką nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w mieście [...], powiat l[...] była R. P. Z wnioskiem o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa wystąpili zaś w dniu [...] grudnia 1988 r. jej następcy prawni, tj. S. P. oraz S. T., załączając do wniosku stosowne postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] maja 1988 r., sygn. akt [...] stwierdzające nabycie spadku po zmarłej. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu skróconego aktu zgonu, S. T. zmarła w dniu [...] listopada 1995 r. W zaistniałej sytuacji obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie było zatem podjęcie stosownych działań mających na celu ustalenie następców prawnych zmarłej strony. Zgodnie bowiem z art. 30 § 4 kpa w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przy czym zaznaczyć trzeba, że ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej. Ustalenie następców prawnych zmarłej strony może nastąpić jedynie w drodze prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, co wynika z treści art. 1025 § 2 k.c., w myśl którego domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą. W żadnym wypadku kręgu spadkobierców nie może ustalać we własnym zakresie organ administracji publicznej prowadzący dane postępowanie administracyjne. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustaliły jednocześnie krąg spadkobierców następczyni prawnej R. P., tj. S. T. wskazując, że w kręgu jej ustawowych spadkobierców jest J. T. W konsekwencji organy obu instancji orzekły o potwierdzeniu S. P. prawa do rekompensaty w [...] części z 20 % wartości pozostawionej nieruchomości, podnosząc przy tym, że w przypadku J. T. w celu ubiegania się o rekompensatę konieczne jest przeprowadzenie postępowania dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku. Zdaniem Sądu, przesądzając o statusie J. T. jako spadkobiercy S. T. organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, zgodnie z którymi organy administracji publicznej zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz dokonanie jego oceny przez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty nie miały uprawnień do ustalania kręgu spadkobierców zmarłej strony postępowania. Jak wyżej wskazano następcy prawni zmarłej strony mogą zostać ustaleni jedynie przez sąd powszechny w drodze prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Zaznaczyć dodatkowo trzeba, że ustalenie kręgu spadkobierców S. T. może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie kwestii wysokości uzyskanego przez skarżącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jak zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20% wartości pozostawionych nieruchomości. Organy orzekające w niniejszej sprawie przesądziły jednocześnie, że S. P. posiada prawo do rekompensaty w [...] części z 20% wartości nieruchomości pozostawionej, co zdaniem Sądu było przedwczesne i nieuprawnione. Dopiero bowiem prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po S. T. pozwoli określić krąg osób uprawnionych do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym ustalenia w jakiej części prawo to przysługuje S. P., zwłaszcza że zgodnie z art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy spadkobiercy byłego właściciela mogą w drodze oświadczenia woli wskazać spośród siebie osobę uprawnioną do całej przysługującej im rekompensaty. W świetle powyższego stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia ich uchylenie. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wskazane wyżej kwestie i prawidłowo ustali krąg spadkobierców S. T., rozważając przy tym potrzebę zastosowania art. 97 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.