I SA/Wa 1325/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr KOC/612/Sr/23 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę. Zaskarżoną decyzją [...] z [...] kwietnia 2023 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] stwierdzającą, iż zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 3 885,12 plus odsetki ustawowe za okres od 01-05-2021 do 31-10- 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi. W uzasadnieniu organ powołał jako podstawę prawną decyzji art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa) a także przywołał treść art. 16, 23 i 25 ustawy i art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) - dalej u.s.r.cow. Stanowi, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie ustawy (tj. od 08.03.2020 r.), zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jak podał organ, w praktyce oznacza to, że w okresie stanu epidemii lub zagrożenia epidemiologicznego COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, które traci ważność w okresie od [...].03.2020 r. ulega przedłużeniu z mocy prawa (tj. w trybie art. 15h ust. 1 pkt 2 u.s.rcov.). Organ podał jednocześnie, że przy przedłużaniu prawa do świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności uwzględnia się datę zdarzenia, czyli dzień wydania nowego orzeczenia o charakterze ostatecznym, czyli prawomocnym. Dalej SKO przywołało treść art. 25 ust. 1 ustawy oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy i podało, że skarżąca nie dopełniła obowiązku poinformowania organu realizującego zadania z zakresu ustawy o świadczeniach rodzinnych o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a to stanowi inną zmianę, która wpływa na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustalone na podstawie poprzedniego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, którego maksymalna ważność uległa przedłużeniu nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia. Jak wskazano, skarżąca nie poinformowała organu, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. uzyskała nowe orzeczenie o zaliczeniu jej do lekkiego stopnia niepełnosprawności, co spowodowało, że zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 maja 2021 r. do 31 października 2022 r. jako nienależny - jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ podał przy tym, że przy ubieganiu się o świadczenie skarżąca była zobowiązana do poinformowania o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego pod rygorem powstania nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - konieczności ich zwrotu. Dalej organ przywołał treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Uwzględniając, że skarżąca przy ubieganiu się o zasiłek pielęgnacyjny wypełniła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który zawiera oświadczenie, że: "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych powyżej, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne" – SKO uznało, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianie treści orzeczenia o niepełnosprawności - skutkuje powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji – stanowi o konieczności ich zwrotu. W skardze na ww decyzję skarżąca A. S. zarzuciła SKO: naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez pominiecie przez organ faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a mianowicie że w dniu wydania decyzji zarówno skarżąca A. S. jak jej córka L. S miały orzeczenia o niepełnosprawności; naruszenie art. 316 § 1 kpc poprzez nieuwzględnienie stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy zgodnie z orzecznictwem sądowym stosowanym do spraw dotyczących ustalenia niepełnosprawności i stopnia niepełnosprawności; naruszenie art. 80 kpa oraz art. 8 kpa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przeprowadzonych w sprawie, dokonanej wybiórczo, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegającej na nieuwzględnieniu ustaleń wynikających z opinii biegłego psychiatry jako mających istotne znaczenia dla sprawy; art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez wydanie decyzji naruszającej zasadę sprawiedliwości społecznej; pominięcie ratio legis przepisów o świadczeniach rodzinnych; obrazę art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po przez brak należytego pouczenia jako podstawa odwołania, w sytuacji gdy pouczenie nie może być uznane za prawidłowe, gdy przytacza sam przepis ustawy, bez jego wyjaśnienia. Pouczenie powinno być jasne i czytelne, musi odnosić się do indywidualnej sytuacji pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie zasady ogólne, co ma miejsce w powyższej sytuacji. Skarżąca zarzuciła też SKO: - naruszenie art. 7 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na nie podjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co miało wpływ na treść zaskarżanej decyzji; - naruszenie art. 7a kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na nie rozstrzygnięciu wątpliwości na korzyść strony co miało wpływ na treść zaskarżanej decyzji; - naruszenie art. 8 kpa poprzez jego niezastosowanie a polegające na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników, co miało wpływ na treść zaskarżanej decyzji; - naruszenie art. 9 kpa poprzez jego niezastosowanie a polegające na nienależytym informowaniu stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, co miało wpływ na treść zaskarżanej decyzji; - naruszenie art. 10 kpa poprzez jego niezastosowanie a polegające na braku jawności postępowania, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji; - naruszenie art. 11 kpa poprzez jego niezastosowanie a polegające na nie wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy podejmowaniu decyzji; - naruszenie art. 75 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że nie dopuszczono wszystkich dowodów w sprawie mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji; - naruszenia art. 77§ 1 kpa poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący a ty samym nie rozpatrzył całości materiału dowodowego co miało wpływ na treść zaskarżanej decyzji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o powołanie lekarza biegłego ze specjalności [...] (ewentualnie niezależnej komisji) na okoliczność czy A. S. jest uprawniona do pobierania zasiłku, bo zgodnie z art. 15 (powinno być 16) ust. 2 punkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej szesnastego roku życia jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub zgodnie z artykułem 16 ust. 3 zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej wieku powyżej szesnastego roku życia legitymującej się orzeczeniem umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia dwudziestego pierwszego roku życia. Skarżąca zarzuciła m.in., że podczas posiedzenia Wydziału Spraw Społecznych i Świadczeń dla Dzielnicy [...] w dniu [...] grudnia 2022 roku, nikt nie wziął pod uwagę jej stanu zdrowia i problemów zdrowotnych długotrwałej choroby a także dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy, która jednoznacznie potwierdza że choroba skarżącej jest chorobą nieuleczalną, długotrwałą, która wyklucza możliwość podjęcia pracy i samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyczerpująco i rzeczowo wskazuje na zaistniały w sprawie stan faktyczny i na podstawy prawne rozstrzygnięcia, nie doszło więc do naruszenia art. 107 § 3 kpa. Istotą sprawy jest zmiana treści orzeczenia o niepełnosprawności skarżącej, o której, wbrew wyraźnemu pisemnemu pouczeniu, skarżąca nie poinformowała organu administracji przyznającego ww świadczenia. W skardze przywołano ogólnie szereg przepisów prawa procesowego jednak bez wskazania jakie konkretnie ewentualne (i jakie) naruszenia miały w sprawie miejsce i jaki to mogło mieć wpływ na jej wynik. W szczególności skarżąca nie podała jakie dowody organ jej zdaniem powinien przeprowadzić a jakich nie przeprowadził, jak również nie podała na czym polegało w kontrolowanej sprawie naruszenie art. 10 kpa. Trzeba zdecydowanie podkreślić, że w kontrolowanej sprawie organ badał jedynie decyzję o przyznanych skarżącej świadczeniach, treść pouczenia podpisanego przez skarżącą o obowiązku informowania o zmianach powodujących wyłączenie prawa do świadczeń oraz treść nowego orzeczenia o niepełnosprawności z [...] kwietnia 2021r. Organy pomocy społecznej przyznające prawo do świadczeń rodzinnych nie są legitymowane, podobnie jak i tut. Sąd, do weryfikowania we własnym zakresie rozstrzygnięć innego właściwego organu orzekającego o niepełnosprawności danej osoby. Z tego względu nie można postawić organowi zarzutu, że bezkrytycznie uznał, iż w świetle orzeczenia z [...] kwietnia 2021r. skarżąca utraciła prawo do dotychczas pobieranego świadczenia. Podobnie tut. Sąd nie prowadzi postępowania w zakresie weryfikacji orzeczeń o niepełnosprawności, a zgodnie z art. 106 § 3 ppsa jako dowód w sprawie Sąd może dopuścić jedynie dowód z dokumentu, nie było więc podstawy prawnej by uwzględnić wniosek skarżącej o powołanie biegłego czy specjalnej komisji lekarskiej - na okoliczność ustalenia stanu jej zdrowia. Dowód tego rodzaju byłby zresztą nieprzydatny dla wyniku sprawy, gdyż jej przedmiotem jest kwestia prawa do świadczeń rodzinnych a nie stan zdrowia skarżącej, a więc nie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, gdyż te kwestie należą do właściwości innych organów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Uwzględniając, że skarżąca została pouczona o obowiązku informowania organu o zaistniałych zmianach, a treść art. 16 ust. 2 i 3 ustawy w okolicznościach sprawy nie daje podstaw do przyznania skarżącej spornego świadczenia, Sąd uznał, że organ nie naruszył prawa uznając, że świadczenia wypłacone skarżącej po kwietniu 2021r. są nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy. Skarżąca nie poinformowała organu o zmianie orzeczenia o niepełnosprawności, a z akt nie wynika aby jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem przez nią 21 roku życia. Wg orzeczenia ZUS niepełnosprawność w tym stopniu datuje się od [...]-04-2015r. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa, i została uzasadniona zgodnie w obowiązującymi wymogami. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).