I SA/Wa 1328/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi A. P. i J. P. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 442/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz skarżących A. P. i J. P. sumy pieniężne w kwocie po 2000 (dwa tysiące) złotych dla każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz skarżących A. P. i J. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] maja 2019 r. A. P. i J. P. (dalej jako: skarżący), reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 442/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] (dalej jako: organ/Prezydent) do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] czerwca 2013 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość [...] w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Skarżący wskazali, że Prezydent nie wykonał powołanego wyroku mimo iż termin wyznaczony przez Sąd już upłynął. Przy czym bezskuteczne pozostały wystosowane przez skarżących wezwania organu do wykonania wyroku jak również nie odniosła skutku okoliczność dwukrotnego wymierzenia organowi wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie grzywien za niewykonanie powołanego wyroku z 2015 r. – co w pełni uzasadnia niniejszą skargę. Wobec powyższego skarżący wnieśli o: 1) wymierzenie Prezydentowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego; 2) przyznanie od Prezydenta na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie 2000 zł; 3) stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w sprawie konieczne jest ustalenie kiedy przedmiotowa nieruchomość została przejęta pod inwestycje i czy spełnia przesłanki wynikające z przepisu art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wobec czego pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. organ zwrócił się do Biura Organizacji Urzędu, Wydziału Archiwum Urzędu [...] o przekazanie informacji na temat inwestycji prowadzonych na ww. nieruchomości oraz dat ich rozpoczęcia oraz do Sądu Rejonowego [...] o odpis z wykazu hipotecznego obejmującego dz. I i II księgi hipotecznej. Ponadto pełnomocnik stron pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. został poinformowany o aktualnym stanie sprawy. Organ stwierdził również, iż akta sprawy na skutek ponagleń i skarg wnoszonych przez strony pozostają w długotrwałym posiadaniu organów nadrzędnych sądów administracyjnych, co znacząco utrudnia rozpoznawanie spraw gdyż nie jest możliwym prowadzenie przedmiotowych postępowań wyłącznie w oparciu o akta zastępcze. Jednocześnie, o kolejności rozpatrzenia spraw nie może decydować wyłącznie aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej powoływanej jako ppsa, w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 ppsa). Z kolei grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa). Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 578/12, Lex nr 1252111). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 442/15, zobowiązał Prezydenta do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] czerwca 2013 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z prawomocnym wyrokiem wpłynęły do organu [...] grudnia 2015 r. i od tej daty, zgodnie z art. 286 § 2 ppsa, rozpoczął swój bieg wyznaczony wyrokiem termin w jakim sprawa, w której organ pozostawał bezczyny, winna być rozpoznana. W konsekwencji upłynął on [...] lutego 2016 r. Niekwestionowaną okolicznością jest przy tym, że do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, pomimo uprzednich wielokrotnych wezwań przez skarżących do wykonania powyższego wyroku oraz wymierzenia orzeczeniami tutejszego Sądu z dnia 11 maja 2017 r. (sygn. akt I SA/Wa 222/17) i 20 września 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 211/18) grzywien w wysokości odpowiednio 2000 zł i 3000 zł za niewykonanie ww. wyroku z dnia 4 września 2015 r., Prezydent zawisłej przed nim sprawy administracyjnej nie rozstrzygnął. Skoro zatem Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił - to wniosek o wymierzenie mu z tego powodu grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów godzi w samą istotę zasady praworządności, którą organy administracji publicznej są bezwzględnie związane (art. 7 Konstytucji RP, art. 6 kpa) i w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Skutkowało to wymierzeniem organowi grzywny w wysokości 5000 zł, której wysokość mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 ppsa i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze także fakt, iż jest to już trzecia grzywna wymierzona przez Sąd, a uprzednie ukaranie organu wskazanymi wyżej grzywnami w kwotach 2000 zł i 3000 zł nie przyniosło żadnego skutku w kwestii rozpoznania wniosku odszkodowawczego. Wymierzenie grzywny organowi na podstawie art. 154 § 1 ppsa ma za zadanie bowiem nie tylko skłonienie organu do wywiązania się z nałożonego na niego prawomocnym wyrokiem obowiązku, ale zawiera też element represyjny, stanowiący w istocie sankcję za ignorowanie przez zobowiązane organy orzeczeń sądowych. Wskazać także należy, że rozpoznając sprawę, Sąd jednocześnie - stosownie do art. 154 § 2 ppsa - stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego bezczynność Prezydenta i mimo ukarania go uprzednio dwukrotnie grzywnami za niewykonanie wyroku – nie zakończył sprawy, choć upłynęło ponad 3 lata od wyznaczonego terminu. Z punktu widzenia zasady praworządności, która ze swej istoty stanowi o działaniu zgodnym z prawem, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wyrok Sądu nie jest wykonywany. Przy czym Sądowi znany jest z urzędu fakt, że w sprawy gruntów warszawskich należą, z uwagi na swój historyczny charakter, do spraw trudnych i skomplikowanych, jak też okoliczność wpływu dużej ich ilości do organu. Powyższe nie może jednak wpłynąć na dokonaną ocenę, gdyż działanie organu w niniejszej sprawie jest opieszałe, niesprawne i nieskutecznie, a nieliczne podejmowane przez niego czynności mogły być wykonane w dużo krótszym czasie, co w sposób nieuzasadniony przedłużyło termin załatwienia sprawy. Od dnia [...] grudnia 2018 r., tj. od wpływu do organu prawomocnego wyroku o sygn. akt I SA/Wa 211/18 o ukaraniu Prezydenta drugą z kolei grzywną za niewykonanie powołanego wyroku, organ praktycznie nie uczynił w sprawie nic aż do dnia [...] czerwca 2019 r., kiedy zwrócił się do Biura Organizacji Urzędu, Wydziału Archiwum Urzędu [...] o przekazanie informacji na temat inwestycji prowadzonych na ww. nieruchomości oraz dat ich rozpoczęcia a także do Sądu Rejonowego [...] o nadesłanie odpisu z wykazu hipotecznego obejmującego dz. I i II księgi hipotecznej. Przy czym wydaje się, że do podjęcia aktywności w sprawie zmobilizowało Prezydenta wystąpienie skarżących z niniejszą skargą na niewykonanie wyroku. Taki sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Odnosząc się do treści odpowiedzi na skargę Sąd wskazuje również, że podniesiony przez organ fakt pozostawania akt administracyjnych w długotrwałym posiadaniu organów nadrzędnych i sądów administracyjnych nie powinien znacząco utrudnić rozpoznania sprawy, gdyż organ winien tak procedować by zapewnić prawo stron do sprawnego załatwienia sprawy. Prezydent przed przekazaniem do innych organów i instytucji akt administracyjnych sprawy powinien bowiem był wykonać, na użytek niniejszej sprawy, uwierzytelnione odpisy niezbędnych dokumentów. Natomiast w sytuacji konieczności wglądu w oryginały dokumentów organ może zwrócić się o wypożyczenie przekazanych akt. W przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżących sum pieniężnych po 2000 zł dla każdego z nich. Kwoty te stanowią formę rekompensaty dla skarżących za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie ich sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 154 § 7 ppsa. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.