I SA/Wa 1335/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 11 kwietnia 2024 r. nr KO-1297/4103/708/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 8 listopada 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz M.M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 11 kwietnia 2024 r., nr KO-1297/4103/708/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, powoływane dalej jako: "SKO w Płocku", "organ", po rozpatrzeniu odwołania M.M. od decyzji Wójta Gminy [...] z 8 listopada 2023 r., Nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco : Decyzją z 8 listopada 2023 r., Nr [...] Wójt Gminy [...], odmówił M. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym przypadku z tytułu rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, wnioskowanego na matkę T. J., z uwagi na to, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej – T. J., która pozostaje pod opieką wnioskodawczyni, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. M. SKO w Płocku działając na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. postanowiło z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające na okoliczność istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, przez odwołującą. W tym celu wezwało odwołującą do złożenia wyjaśnień na ww. okoliczność. Rozpoznając sprawę SKO w Płocku zaznaczyło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm. - zwanej dalej "u.ś.w."), która na mocy art. 43 znowelizowała ustawę o świadczeniach rodzinnych, m.in.: art. 17 ust. 1 ustawy. Uchyliła art. 17 ust. 1a i art. 17 ust.1b (art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w.) oraz art. 17b (art. 43 pkt 5 u.ś.w.) ustawy. Podniosło, że analiza uregulowania art. 17 ust. 1 prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym zawężono krąg uprawnionych, gdyż wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do świadczenia. Uchylony także został przepis art. 17b przewidujący świadczenie pielęgnacyjne dla rolników. Kolegium stwierdziło, że odwołująca będąca rolnikiem domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Nie ulega zatem wątpliwości, że z racji na wiek osoby niepełnosprawnej - 75 lat oraz uchylenie art. 17b ustawy, świadczenie to nie może zostać przyznane odwołującej. Z uwagi na fakt, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odwołująca złożyła do organu pierwszej instancji w dniu 11 października 2023 r., a więc w poprzednim stanie prawnym organ uznał za konieczne wyjaśnienie relacji pomiędzy tą okolicznością a wprowadzonym nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 i uchyleniem art. 17b ustawy. W tym celu organ sięgnął do przepisów przejściowych, tj. do art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Kolegium wyjaśniło, że powyższe oznacza, że art. 63 ust. 1 u.ś.w. znajdzie zastosowanie tylko w razie ustalenia, że prawo odwołującej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych. Stwierdził, że należy ustalić, czy odwołująca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r." - w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium wyjaśniło, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie Odwołująca, będąc rolnikiem, wnioskiem z 11 października 2023 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką T.J. Odwołująca jest właścicielką gospodarstwa rolnego, w którym pracuje wraz z mężem. Do wniosku odwołująca załączyła oświadczenie z 9 października 2023 r., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, z którego wynika, że w dniu 9 października 2023r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że odwołująca należy do kręgu podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży na niej jako zstępnej pierwszego stopnia w linii prostej, obowiązek alimentacyjny względem matki. Poza sporem pozostaje również fakt, że odwołująca nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezsporne jest, że matka odwołującej T. J., urodzona w dniu 1 marca 1949 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 2 sierpnia 2023 r., Nr [...] - na stałe. Z treści tego orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 lipca 2023 r., a ponadto w przypadku T. J. wymagana jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. T. J. pozostaje w związku małżeńskim, przy czym jej małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Posiada cztery córki, a opiekę nad nią deklaruje tylko odwołująca. Kolegium zaznaczyło, że organ pierwszej instancji mając na uwadze treść powołanego powyżej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności uznał, że nie można przyjąć, iż niepełnosprawność matki odwołującej powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b ustawy, zatem wnioskowane świadczenie nie może być przyznane. Kolegium nie podzieliło ww. poglądu zaprezentowanego przez organ pierwszej instancji. Zdaniem Kolegium, organ błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium zaznaczyło, że kluczowa pozostaje w sprawie ocena czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką a zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez odwołującą. Wskazało, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy stan zdrowia niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki odwołującej i związany z tym rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad matką wykonywanych przez odwołującą ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spowodowały, że zrezygnowała ona z prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem SKO w Płocku, w okolicznościach niniejszej sprawy zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia odwołującej podjęcia pracy zarobkowej, rozumianej jako kontynuacja pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Kolegium wykonywane przez odwołującą czynności związane z opieką nad matką, nie kolidują z możliwością pracy w gospodarstwie rolnym. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy. Organ podkreślił, że podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub z pracy w gospodarstwie w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 ustawy). Ocena, czy istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad osobą niepełnosprawną powinna przy tym uwzględniać również okoliczność, że w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego istnieje większa możliwość elastycznego planowania pracy i dostosowania jej do opieki nad osobą niepełnosprawną, niż w przypadku umowy o pracę. Organ zaznaczył, że w niniejszej sprawie uwzględnienia wymaga specyficzny charakter pracy w gospodarstwie rolnym. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane bowiem za rzeczywisty brak możliwości realizowania aktywności zawodowej przez opiekuna (np. prowadzenia gospodarstwa rolnego) - wynikający właśnie z konieczności zapewnienia opieki osobie jej wymagającej. Kolegium podzieliło wskazania zawarte w uchwale 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 w zakresie charakteru pracy rolnika, uznając je za aktualne. Zdaniem Kolegium, będąc rolnikiem odwołująca ma możliwość zmiany organizacji pracy w gospodarstwie lub nawet zmniejszenia jej zakresu, a przede wszystkim dostosowania w taki sposób, by w opisanych wyżej realiach dotyczących zdrowia matki odwołującej i zakresu oraz częstotliwości czynności opiekuńczych wobec matki pogodzić ich wykonywanie z pracą w gospodarstwie rolnym. Wskazał, że jak wynika z wyjaśnień odwołującej, godziła pracę zawodową z pracą w gospodarstwie rolnym i prowadzeniem domu (również w okresie żniw), a także z opieką nad rodzicami. Pracowała zawodowo w okresie od lutego 2022 r. do września 2023 r. w GOPS w [...] jako asystent osoby niepełnosprawnej. Organ stwierdził, że choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa u matki odwołującej nie rozwinęła się z dnia na dzień. Istniała ona także w okresie, kiedy odwołująca pracowała zawodowo i prowadziła gospodarstwo rolne, a jednak godziła pracę i opiekę nad matką. Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje, że odwołująca może czuć się zamęczona i przeciążona, rozmiarem obowiązków (prowadzenie gospodarstwa rolnego, prowadzenie domu, opieka nad dziećmi, opieka nad rodzicami) jednak w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia (w tym przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego) nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę rezygnuje z zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. trudności na rynku pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Organ podniósł, że nie bez znaczenia jest to, że w opiece nad matką, odwołującej pomaga mąż. Z kolei w okresie żniw, kiedy są wakacje, córki odwołującej (W. lat [...], N. lat [...]) mogą pomóc w opiece nad babcią. Kolegium zaznaczyło, że sama jednak konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując Kolegium uznało, że pomimo spełnienia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane odwołującej, gdyż na podstawie faktów ustalonych w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 ustawy, polegająca na braku bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy przez odwołującą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Zaznaczyło, że ponieważ prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., oznacza to, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, dotyczące ochrony praw nabytych. Z tego względu, w ocenie Kolegium, wniosek odwołującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należało rozpatrzyć na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. To z kolei skutkowało odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej T. J. - powyżej 18 roku życia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 11 kwietnia 2024 r., nr KO-1297/4103/708/23 wniosła M.M. Zaskarżonej decyzji zarzuciła : 1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, 2) naruszenie przepisów prawa materialnego art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te umożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dot. świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na "nowych zasadach" po dniu wejścia w życie ww. ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 r. sprawy dot. świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z 8 listopada 2023 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła zarzuty skargi i podała argumentację na ich poparcie. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935) dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie, skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 11 kwietnia 2024 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 8 listopada 2023 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką stwierdził, że narusza ona prawo. Wyjaśnić należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm. - zwana dalej "u.ś.w."), która na mocy art. 43 znowelizowała ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. - będącej przepisem przejściowym - w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe - czyli obowiązujące przed wejściem w życie ustawy zmieniającej. Ustawodawca nadając takie brzemiennie ww. przepisowi jednoznacznie dał do zrozumienia, iż nie chodzi jedynie o przypadki osób, którym świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane, lecz również osób, które złożyły wnioski o jego przyznanie w okresie do 31 grudnia 2023 r., a wobec których postępowania nie zdążyły się zakończyć przed końcem 2023 r. W związku z czym do postępowań administracyjnym wszczętych przed styczniem 2024 r. organ powinien prowadzić postępowania na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Poprzez zwrot "do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." oraz "przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r." rozumieć należy nie tylko postępowania zakończone przed tą datą, lecz również postępowania, które zakończą się później, o ile możliwe będzie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej począwszy od 31 grudnia 2023 r., a więc co najmniej od ostatniego dnia obowiązywania przepisów we wcześniejszym brzmieniu. Zaznaczyć należy, że nawet jeśli postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego zakończy się w 2024 r., to o ile wniosek o jego przyznanie złożony został najpóźniej w dniu 31 grudnia 2023 r., to możliwe będzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od tego dnia (na podstawie odpowiednio art. 24 ust. 2 i art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.). W niniejszej sprawie skarżąca wnioskiem z 11 października 2023 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a więc w poprzednim stanie prawnym. Z tego względu, wbrew twierdzeniu organu zastosowanie w sprawie będą miały przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej: "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przypomnieć należy, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22). Sąd podziela zatem trafność oceny Kolegium w zakresie błędnego zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek SKO trafnie zakwestionowało prawidłowość argumentacji organu I instancji co do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego to błędnie jednak utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...]. Kolegium jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazało brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 u.ś.r., tj. brak bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywaniem w nim pracy przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Stosownie do treści art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W niniejszej sprawie skarżąca do wniosku załączyła oświadczenie z 9 października 2023 r., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, z którego wynika, że w dniu 9 października 2023r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Oceniając zasadność stanowiska Kolegium dotyczącego braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawna matką a zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym Sąd stwierdził, że jest ono wadliwe. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 2 sierpnia 2023 r., Nr [...] – na stałe. Z treści tego orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 17 lipca 2023 r. Dokonując oceny w tym zakresie, należy przede wszystkim uwzględnić, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). Z orzeczenia o niepełnosprawności z 2 sierpnia 2023 r. wynika konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką skarżącej. Jak podała skarżąca matka ma 75 lat, choruje na zwyrodnienie kręgosłupa, dodatkowo ma uchyłki jelitowe. Nie ma zdiagnozowanej cukrzycy, ale ma problemy z cukrem. Skarżąca podała, że jak matka ma dobry dzień to porusza się przy balkoniku z jej pomocą, a ja nie to na wózku inwalidzkim z jej pomocą. Matka skarżącej jest sprawna intelektualnie, ale miewa stany obniżonego nastroju, wtedy trudno nawiązać z nią kontakt. W zestawieniu czynności opisanych w protokole z 15 marca 2024 r. sporządzonym w siedzibie Kolegium wymienione są między innymi pomoc w ubieraniu, wykonywanie toalety porannej i wieczornej, zmiana pieluchomajtek, przygotowanie posiłków oraz karmienie, przygotowywanie oraz podawanie lekarstw 3 razy dziennie, sprzątanie, pranie, gotowanie, prowadzenie rehabilitacji domowej oraz ćwiczeń, wykonywanie zabiegów higieniczno-pielęgnacyjnych, smarowanie i oklepywanie pleców, inhalacja, zakupy, organizowanie wizyt u lekarzy w celu wypisania recept. Skarżąca podała, że matka czasami budzi się w nocy, nawet 2 razy, wówczas zawozi matkę na wózku do toalety. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki, którą całodobowo zapewnia jej córka – M. M. Zdaniem Sądu, nie tylko osoby leżące, wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że "z powodu stanu naruszenia sprawności organizmu matka skarżącej w celu pełnienia ról społecznych wymaga opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ponadto, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające codzienne funkcjonowanie. Jak wynika z oceny lekarza matka skarżącej ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnego poruszania się". W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, powinny być jednak poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej powinien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej, ale również informacje wynikające z zestawienia wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych oraz wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego oraz z przeprowadzonego przez Kolegium dodatkowego postępowania wyjaśniającego, w tym zeznania skarżącej złożone w siedzibie organu w dniu 15 marca 2024 r. Te materiały w sprawie zostały zgromadzone, jednak ich ocena dokonana przez Kolegium jest wadliwa. Uznanie przez organ w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki umożliwia skarżącej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Jak wynika z akt sprawy opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad matką, a zakres czynności opiekuńczych uniemożliwia jej wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym. Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust.1 u.ś.r. oraz przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wskazać także należy, że zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres podejmowanych czynności uniemożliwia skarżącej prowadzenie pracy w gospodarstwie rolnym. Bezspornym jest, że matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 2 sierpnia 2023 r. Skarżąca pracowała zawodowo w okresie od lutego 2022 r. do września 2023 r. W dniu 9 października 2023 r. skarżąca złożyła oświadczenie z którego wynika, że 9 października 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Następnie wnioskiem z 11 października 2023 r. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych czynności i dat także bezspornie wynika, że to w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Natomiast na ocenę niniejszej sprawy nie mają znaczenia podnoszone przez organ okoliczności, iż w opiece nad matką skarżącej pomaga mąż podczas jej nieobecności. Nie ma także znaczenia stwierdzenie organu, że w okresie żniw, kiedy są wakacje córki skarżącej (W. lat 19 i N. lat 15) mogą pomóc matce w opiece nad babcią. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 u.ś.r. nie stanowią one przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazania co do dalszego toku postępowania administracyjnego wynikają z powyższych rozważań. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględni przedstawioną ocenę dotyczącą związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.