I SA/Wa 1336/24
WyrokWSA w Warszawie2024-08-22
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Elżbieta Lenart, Łukasz Trochym
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, który nie nabył niepełnosprawności do 18. roku życia, może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., jeśli nie podjęła zatrudnienia lub z niego zrezygnowała w celu sprawowania tej opieki?Ratio decidendi
Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowanie go z powodu konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W analizowanej sprawie skarżąca nie wykazała, aby jej zaprzestanie zatrudnienia było spowodowane opieką nad matką, a zakres sprawowanej opieki, wspieranej przez innych członków rodziny, nie wykluczał obiektywnie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. W związku z tym, mimo spełnienia przesłanki obowiązku alimentacyjnego i znacznego stopnia niepełnosprawności matki, skarżąca nie spełniła kluczowej przesłanki związanej z rezygnacją z pracy lub jej niepodejmowaniem w celu sprawowania opieki.Stan faktyczny
Skarżąca E. P. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (niepełnosprawność powstała po 18. roku życia). Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, argumentując, że skarżąca nie wykazała rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w celu sprawowania opieki, a zakres sprawowanej opieki nie był wystarczająco obciążający, aby wykluczyć możliwość zatrudnienia. Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 20 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z 20 marca 2024 r. nr KO-1391/4103/731/23 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 28 listopada 2023 r. nr GOPS.5302.83.2023 odmawiającą przyznania E. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
E. P. 29 września 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. K. (lat 76) legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 12 października 2015 r.
Wójt Gminy S. decyzją z 28 listopada 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku nauki w szkole lub szkole wyższej. Organ I instancji zaznaczył, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nadal obowiązującym przepisem prawa, bowiem od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13, pomimo kilkukrotnych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepis ten nie został uchylony, a w uzasadnieniu wyroku wskazano, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, zaś wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
E. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. rozpoznając sprawę wskazało, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), która znowelizowała m.in. ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Na mocy art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r., przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
5) jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast na mocy art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. uchylone zostały przepisy art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z kolei stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zgodnie z obowiązującym - w niezmiennym brzmieniu - art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Ponadto, stosownie do art. 24 ust. 4 ww. ustawy, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Powyższe oznacza, że przepis art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym znajdzie zastosowanie tylko w razie ustalenia, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych.
SKO w P. zaznaczyło, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłyną do organu I instancji 29 wrzenia 2023 r., a więc w poprzednim stanie prawnym. W pierwszej kolejności Kolegium zobowiązane jest zatem ustalić, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących w poprzednim stanie prawnym, tj. do 31 grudnia 2023 r.
Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. podkreślając, że z treści ww. przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia.
SKO w P. wskazało, że w sprawie nie budzi wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - córka Z. K., na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Z. K. orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z 7 marca 2019 r. Nr WPS-V.9531.1.35.2019 została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 listopada 2016 r. Nie wystąpiła również negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, bowiem mąż Z. K. – M. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 stycznia 2025 r.
Kolegium podkreśliło, że wątpliwości w sprawie budzi spełnienie przez wnioskodawczynię przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. W orzecznictwie wskazuje się, że w świetle przepisu art. 17 ust. 1 ustawy podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie muszą być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.
SKO w P. wskazało, że w art. 17 ust. 1 ustawy uregulowano dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie:
1) osoba wnosząca o przyznanie świadczenia rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym;
2) osoba wnosząca o przyznanie świadczenia nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
W ocenie Kolegium wnioskodawczyni nie zalicza się do żadnej ze wskazanych grup. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że pozostawała ona w zatrudnieniu do lipca 2020 r., zaś stroną inicjującą rozwiązanie stosunku pracy był pracodawca. Zaprzestanie zatrudnienia wnioskodawczyni nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz związane było jej z problemami zdrowotnymi. Tym samym brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Brak też jest podstaw do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką. Organ odwoławczy opisał szczegółowo dokonane w trakcie postępowania ustalenia i zaznaczył, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez stronę opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. E. P. wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednak częstotliwość wykonywanych czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia czy też uniemożliwia podjęcia pracy w ograniczonym jej wymiarze. Świadczona nad matką opieka nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Wnioskodawczyni pomaga matce przy myciu, kąpieli, ubieraniu, przygotowuje posiłki, dawkuje leki, mierzy poziom cukru, ciśnienie, towarzyszy podczas wizyt lekarskich, sprząta, pierze, robi zakupy, wykonuje prace ogrodnicze. Wykaz czynności opiekuńczych odnosi się do szeroko rozumianych tzw. czynności dnia codziennego. Takie obowiązki opiekuńcze, nie mogą być postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności strony warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Ponadto nie sprawuje ona opieki nad matką samodzielnie i codziennie. Strona zeznała bowiem, że przeważnie w sobotę przyjeżdża do swojego mieszkania w P., a do domu rodziców w P. wraca w poniedziałek. Z kolei brat wnioskodawczyni podczas przeprowadzonego 31 stycznia 2024 r. wywiadu środowiskowego podał, że mieszka ona w P., ale często odwiedza matkę i sprawuje nad nią opiekę: przygotowuje posiłki, robi zakupy, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, natomiast on odwiedza matkę co najmniej raz w tygodniu, a w razie potrzeby przyjeżdża do matki dwa - trzy razy w tygodniu, w zależności od potrzeb. Z uzyskanych informacji wynika również, że matka ma z nim lepsze relacje. Z zeznań wnioskodawczyni wynika ponadto, że w opiece nad matką pomaga jej zarówno ojciec, jak i brat. Jeśli ona jest w domu to podaje matce insulinę, leki, pomaga przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, przygotowuje posiłki, a kiedy jest w P., to ojciec podaje mamie insulinę, mierzy poziom cukru, ciśnienie, dawkuje i podaje leki, podgrzewa i podaje posiłki, pomaga przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Brat wnioskodawczyni podał, że matka samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje wnioskodawczyni lub ojciec. Natomiast kąpiel odbywa się raz lub dwa razy w tygodniu. Na wizyty do lekarzy oraz na rehabilitację zawozi matkę ojciec, a czasem brat, ponieważ wnioskodawczyni nie ma prawa jazdy. Natomiast czynności polegające na gotowaniu, sprzątaniu, praniu, to zwykłe codzienne czynności, jakie wykonuje się zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie rodzin pracują i to w pełnym wymiarze czasu. Pranie, sprzątanie może wnioskodawczyni zrobić po pracy lub przed nią, ponadto doświadczenie życiowe wskazuje, że prania nie wykonuje się codziennie, a jeśli nawet w rodzinie wymagane jest częste pranie ubrań czy pościeli, to strona prania nie robi tylko dla matki, ale też dla siebie. Zakupy wnioskodawczyni robi razem z ojcem raz w tygodniu, po pieczywo ojciec jeździ sam, a brat średnio raz w tygodniu robi zakupy kosmetyczne.
W świetle powyższych okoliczności brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
W ocenie Kolegium wykonywane względem matki czynności, przy pomocy ojca i brata nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony wnioskodawczyni, że niemożliwe jest podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy pracy dorywczej. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Zakres deklarowanych przez stronę czynności opiekuńczych względem matki, obiektywny czas i sposób ich wykonywania nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców w wieku starszym i nie wskazuje, że z powodu ich wykonywania nie może ona pracować. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swojemu rodzicowi, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku. Z uwagi na ciążący obowiązek alimentacyjny wobec matki, strona ma obowiązek udzielenia jej pomocy i wsparcia, tym bardziej, że jest ona na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą także koszty związane z utrzymaniem jej mieszkania w P..
SKO w P. odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że przepis ten nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13. Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Wnioskodawczyni do 31 grudnia 2023 r., tj. na podstawie przepisów w brzmieniu dotychczasowym, nie spełniła warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Biorąc zaś pod uwagę przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego w brzmieniu obecnym - obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r., to nie ulega wątpliwości, że z racji na wiek osoby niepełnosprawnej świadczenie to nie może być przyznane.
E. P. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji:
- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepisy te umożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na "nowych zasadach" po dniu wejścia w życie ww. ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 r. sprawy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowizującym do końca 2023 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Wójta Gminy S. z 28 listopada 2023 r. i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie E. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Organ odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia oraz, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto organ I instancji powołał się na niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W pierwszej kolejności jako prawidłowe Sąd ocenił stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Kolegium w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.
Przechodząc do dalszej oceny wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust.1 pkt. 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07. Ten kluczowy cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Świadczenie pielęgnacyjne niezmiennie jest formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Niezbędne zatem dla uzyskania świadczenia, jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia, z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno, a wręcz nie może być okazją do zwiększenia dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Zdaniem Sądu Kolegium trafnie oceniło, że przeprowadzone postępowanie administracyjne, w tym wywiad środowiskowy - wykazało, że zakres wykonywanej opieki nad Z. K., co do zasady, uprawnia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jednakże skarżąca nie zrezygnowała z pracy ani także jej obecnie nie podejmuje w celu sprawowania opieki nad matką w rozumieniu przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Wynika bowiem z jego ustaleń, że skarżąca była zatrudniona do lipca 2020 r., zaś stroną inicjującą rozwiązanie stosunku pracy był pracodawca. Zaprzestanie zatrudnienia strony nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, lecz związane było jej z problemami zdrowotnymi. Skarżąca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza opieką, jednak świadczona opieka nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Skarżąca pomaga matce przy myciu, kąpieli, ubieraniu, przygotowuje posiłki, dawkuje leki, mierzy poziom cukru, ciśnienie, towarzyszy podczas wizyt lekarskich, sprząta, pierze, robi zakupy, wykonuje prace ogrodnicze. Nie sprawuje ona jednak opieki nad matką samodzielnie i codziennie. Przeważnie w sobotę przyjeżdża do swojego mieszkania w P., a do domu rodziców w P. wraca w poniedziałek. Brat strony odwiedza matkę co najmniej raz w tygodniu, a w razie potrzeby przyjeżdża do matki dwa - trzy razy w tygodniu, w zależności od potrzeb. W opiece nad matką pomaga skarżącej ponadto jej ojciec. Jeśli skarżąca jest w domu to podaje matce insulinę, leki, pomaga przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, przygotowuje posiłki, a kiedy jest w P., to ojciec podaje matce insulinę, mierzy poziom cukru, ciśnienie, dawkuje i podaje leki, podgrzewa i podaje posiłki, pomaga przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Kąpiel odbywa się raz lub dwa razy w tygodniu przy pomocy wnioskodawczyni, jej ojca lub brata. Skarżąca nie ma prawa jazdy więc na wizyty do lekarzy oraz na rehabilitację zawozi matkę ojciec, a czasem brat. Zakupy skarżąca robi razem z ojcem raz w tygodniu, po pieczywo ojciec jeździ, a brat średnio raz w tygodniu robi zakupy kosmetyczne. Matka samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje skarżąca lub ojciec.
To zaś oznacza, że matka skarżącej jest otoczona pomocą całej rodziny, w szczególności swojego męża ale także córki i syna, którzy opiekę tą sprawują stosownie do swoich życiowych możliwości.
W świetle powyższego Sąd podzielił ustalenia i oceny dokonane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło