I SA/Wa 1337/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz K. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania K. P. od decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia jej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w O., gmina [...], powiat [...], dawne województwo [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że pismem z 10 października 1991 r. K. P. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o ekwiwalent za mienie pozostawione na [...] w O., powiat [...], przez W. S. i M. S. Decyzją z [...] grudnia 1991 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w [...] odmówił przydzielenia ekwiwalentu. K. P. wniosła odwołanie od tej decyzji. Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 1992 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z otrzymaniem przez rodziców zainteresowanej, jako repatriantów, nieruchomości o powierzchni [...] ha, ich spadkobiercom nie przysługuje już uprawnienie do ekwiwalentu. Postanowieniem z [...] marca 2004 r. Prezydent Miasta L. przekazał Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością, akta sprawy zakończonej decyzją organu odwoławczego z [...] marca 1992 r. Pismem z 28 października 2013 r. Wojewoda [...] zwrócił się do K. P. o uzupełnienie wniosku o rekompensatę za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z 27 lipca 2015 r. organ I instancji poinformował K. P., że wyżej wskazane wezwanie jest nieaktualne, z uwagi na brak wniosku. Wojewoda poinformował stronę, że przedmiotowa sprawa została załatwiona decyzją odmowną wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...], a także, że wnioski można było składać do 31 grudnia 2008 r. Pismami z 5 września 2016 r. i z 17 października 2016 r. K. P. wystąpiła do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w O., gmina [...], powiat [...], dawne województwo [...]. Decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia K. P. prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu wskazał, iż wnioski K. P. z 5 września 2016 r. i z 17 października 2016 r. złożone zostały z uchybieniem terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 2042 z późn. zm.), tj. po 31 grudnia 2008 r. K. P. złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...]. Po rozpoznaniu sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ powołał przepisy art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy, dotyczące osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Minister podkreślił, że z powyżej powołanych przepisów wynika, iż postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się potwierdzenie tego prawa. Wniosek winien zostać złożony w terminie określonym w przepisie. Zachowanie niniejszego terminu jest warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wygasa. Oznacza to, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Organ II instancji wskazał, że wnioskami z 5 września 2016 r. i z 17 października 2016 r. K. P. wystąpiła do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Powyższe oznacza, że wnioski o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty złożone zostały po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. po 31 grudnia 2008 r. Minister zaznaczył, że termin wskazany w art. 5 ust. 1 ustawy jest terminem prekluzyjnym prawa materialnego. Oznacza to, iż brak złożenia wniosku do 31 grudnia 2008 r. powoduje wygaśniecie prawa do rekompensaty. Do terminów prawa materialnego nie ma zastosowania instytucja przywrócenia terminu wskazana w art. 58 kpa. Odnosząc się natomiast do wniosku z 10 października 1991 r., w którym K. P. wystąpiła o ekwiwalent za mienie pozostawione [...] w O., powiat [...], przez W. S. i M. S., Minister wskazał, że wniosek ten został rozpatrzony przez Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] decyzją z [...] grudnia 1991 r., którą odmówiono K. P. przydziału ekwiwalentu w zamian za mienie pozostawione poza granicami Polski w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego decyzją z [...] marca 1992 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu niniejszego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że rodzice zainteresowanej, jako repatrianci otrzymali nieruchomość o powierzchni [...] ha. Dlatego ich spadkobiercom nie przysługuje już uprawnienie do ekwiwalentu. W ocenie organu odwoławczego nie można w tym przypadku zastosować przepisu art. 27 ustawy z 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji organ I instancji prawidłowo uznał, iż postępowanie wszczęte wnioskiem z 10 października 1991 r. zostało ostatecznie zakończone. Tym samym Wojewoda [...] nie miał podstaw do rozstrzygania o prawie do rekompensaty w oparciu o ten wniosek. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że pismo z 28 października 2013 r. wzywające K. P. do uzupełnienia wniosku o rekompensatę zostało doręczone stronie w 7 listopada 2013 r. Oznacza to, że nie miało ono wpływu na fakt, iż K. P. nie złożyła wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w przepisie art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., tj. do 31 grudnia 2008 r. Minister uznał, że pismo z 28 października 2013 r. nie wznowiło postępowania w przedmiotowej sprawie. Postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Wniosek winien zostać złożony w terminie określonym w przepisie. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż takie wnioski zostały złożone dopiero 5 września 2016 r. i 17 października 2016 r. Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2017 r. skargę złożyła K. P. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: - art. 27 ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzez odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty pomimo, że postępowanie prowadzone przez [...] Urząd Wojewódzki toczyło się jeszcze 28 października 2013 r. i do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie zostało zakończone prawomocnym rozstrzygnięciem, - art. 154 kpa, poprzez niepotraktowanie wniosków skarżącej o potwierdzenie prawa do rekompensaty po W. S. jako wniosków o zmianę decyzji z [...] marca 1992 r. - art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa, poprzez niezbadanie przez organ, czy którykolwiek z pozostałych spadkobierców W. S. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty przed 31 grudnia 2008 r., a co za tym idzie, czy zachowany został termin do zainicjowania postępowania o potwierdzenia prawa do rekompensaty oraz niewyjaśnienie, dlaczego toczyło się w 2013 r. postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty po W. S. w wyniku którego wezwano skarżącą do uzupełnienia dokumentacji niezbędnej do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zarzuciła niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte zasługują na uwzględnienie. Skarżąca składając w 2016 r. wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty po ojcu W. S. wskazywała na daty i numery wydanych w 1991 r. i w 1992 r. decyzji. Wprawdzie we wniosku z 5 września 2016 r. decyzje te nazwała pismami, jednakże nie ukrywała, że decyzje w przedmiocie ekwiwalentu za pozostawione przez rodziców mienie poza obecnymi granicami RP były już wydane. Także w odwołaniu podnosiła złożenie wniosku 10 października 1991 r. i jego rozpoznanie. Również wiedzę o wydanych wcześniej decyzjach miały organy. W tej sytuacji Wojewoda kierując do skarżącej pismo z 11 stycznia 2017 r. powinien pouczyć ją także o treści art. 20 ustawy w zw. z art. 154 kpa. Powinien wezwać do wskazania, czy wnosi o zmianę wcześniej wydanych decyzji. Zgodnie z art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2, art. 155-159 oraz art. 161-163 kpa, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 154 § 2 kpa (do którego odsyła art. 20 ustawy) w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. Natomiast art. 154 § 1 kpa stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Podnieść należy, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty ma za zadanie doprowadzić do zakończenia procesu rozliczeń związanych z tzw. mieniem zabużańskim. Przepisy tej ustawy mogą być przy tym stosowane nie tylko do spraw nowych, tj. wszczętych po dniu jej wejścia w życie, lecz także - zgodnie z wyraźną intencją ustawodawcy - do pewnych spraw, które zostały ostatecznie zakończone przed tym dniem. Wprowadzenie tej regulacji miało związek m.in. z tym, że ustawa z 8 lipca 2005 r. przewiduje korzystniejsze dla uprawnionych zasady ustalania wartości nieruchomości pozostawionych, niż miało to miejsce pod rządami wcześniej obowiązujących przepisów. Celem art. 20 ustawy było więc umożliwienie osobom, które przed wejściem w życie tej ustawy podjęły starania o zrealizowanie przysługujących im uprawnień majątkowych, zrealizowania tych uprawnień na nowych zasadach. Jednym z instrumentów procesowych umożliwiających zrealizowanie wskazanego wyżej celu jest art. 154 § 2 kpa, do którego odsyła art. 20 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, dający organowi administracji publicznej kompetencję do zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. W konsekwencji odesłania zawarte w art. 20 ustawy należy postrzegać jako środek umożliwiający zapewnienie ochrony konstytucyjnym prawom majątkowym, która to ochrona była niewystarczająca pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów ustawowych. Przyjęcie natomiast przez organy, że skarżąca, chociaż po terminie, złożyła nowy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, według zasad przewidzianych w ustawie z 8 lipca 2005 r., jest o tyle niezasadne, że wobec wydania już ostatecznej decyzji administracyjnej naruszona zostałaby wyrażona w 16 kpa zasada trwałości decyzji administracyjnych (por. wyrok NSA z 23 VI 2009 r., sygn. akt I OSK 900/08). Wobec powyższego, z przyczyn wyżej wskazanych, organy naruszyły przepisy art. 7, 8, 9, 10 kpa. Prawidłowe pouczenie skarżącej mogłoby skutkować innym zakresem żądania, a co za tym idzie i innym rozstrzygnięciem. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, że organ nie zbadał, czy którykolwiek ze spadkobierców po W. S. składał wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, to jest on niezasadny. Jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnienia decyzji Wojewody, organ ten zwracał się o do innych wojewodów o wyjaśnienie czy były prowadzone takie postępowania i uzyskał informacje, że postępowania nie toczyły się. Chybiony jest także zarzut skargi, że organ naruszył przepis art. 27 ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzez odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty, skoro (w ocenie skarżącej) postępowanie toczyło się jeszcze 28 października 2013 r. Wprawdzie wyżej wskazanym pismem Wojewoda [...] wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku, jednakże w piśmie z 27 lipca 2015 r. wyjaśnił, że wezwanie było wysłane omyłkowo, gdyż postępowanie zostało zakończone decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1991 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] marca 1992 r. Zważyć należy, że postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczy się na wniosek, a nie z urzędu. Wobec czego pismo Wojewody z 28 października 2013 r. nie wszczęło postępowania. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.