I SA/Wa 1341/23
WyrokWSA w Warszawie2023-12-06
Skład orzekający: Przemysław Żmich, Łukasz Trochym, Anna Milicka-Stojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania zasiłku okresowego osobie samotnie gospodarującej jest uzasadniona w sytuacji, gdy osoba ta posiada wykształcenie i potencjalne możliwości zarobkowe, ale nie podejmuje zatrudnienia z obawy przed zajęciem wynagrodzenia przez komornika i jednocześnie nie poszukuje tańszego lokalu mieszkalnego, mimo wysokich kosztów obecnego?Ratio decidendi
Odmowa przyznania zasiłku okresowego osobie samotnie gospodarującej jest uzasadniona, gdy mimo spełnienia przesłanek pozytywnych (bezrobocie, niskie dochody), występują przesłanki negatywne wynikające z braku aktywnego współdziałania z organem pomocy społecznej w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Obejmuje to niewykorzystywanie własnych zasobów i możliwości zarobkowych oraz nieracjonalne zarządzanie kosztami utrzymania, co narusza zasadę subsydiarności i pomocniczości pomocy społecznej.Stan faktyczny
Skarżąca, osoba samotnie gospodarująca, wnioskowała o przyznanie zasiłku okresowego. Organ pierwszej instancji odmówił, wskazując na brak wystarczającego współdziałania skarżącej w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, mimo spełnienia kryterium dochodowego. Skarżąca posiadała wykształcenie, ale nie podejmowała zatrudnienia z obawy przed komornikiem i planowała otworzyć własną działalność gospodarczą, nie poszukując jednocześnie tańszego lokalu mieszkalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA, kwestionując ocenę organów i przedstawiając swoją wersję zdarzeń.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r. nr KOC/6348/Op/22 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] maja 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] października 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku okresowego.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżąca podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] października 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku okresowego.
Prezydent decyzją z [...] października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej jeśli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego w kwocie 776 zł. Jak wyjaśnił Prezydent ze zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach [...] września 2022 r. i [...] października 2022 r. wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od [...] października 2021 r. zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżąca była studentką studiów [...] [...] na uczelni [...] i do czerwca 2022 r. pobierała stypendium socjalne, które pokrywało czesne na studia. Skarżąca oświadczyła, że w dniu [...] września 2022 r. obroniła pracę [...] i uzyskała tytuł [...]. Mieszka ona w wynajętym mieszkaniu, zaś miesięczny koszt najmu wynosi [...] zł. Jak wynika z umowy najmu z [...] sierpnia 2021 r., zobowiązała się ona poza ceną najmu, opłacać także koszty eksploatacyjne, jak czynsz, energię, gaz, woda, wywóz nieczystości. Umowę tę skarżąca zawarła przy tym nie mając żadnych zasobów finansowych na opłaty. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] sierpnia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że od stycznia do czerwca 2022 r. nie zalegała z opłatami za lokal, które regulowała z pieniędzy pożyczanych od znajomych, zaś pożyczki wyniosły łącznie [...] zł. Od lipca 2022 r. nie reguluje już opłat za wynajęty lokal. Podpisując umowę najmu z prywatnym właścicielem, skarżąca wiedziała jednak, że nie będzie w stanie wywiązać się ze zobowiązań z niej wynikających. Ze zgromadzonych akt wynika też, że skarżąca w [...] wynajmowała najpierw lokal przy ul. [...], a następnie obecny - przy ul. [...]. Tymczasem wynajem lokalu w centrum [...] generuje koszty, których skarżąca nie jest w stanie samodzielnie pokryć, a przy tym nie poszukuje tańszego lokalu lub pokoju w [...] albo poza nią, wiedząc że koszty utrzymania w [...] są dużo wyższe. Skarżąca nie wykorzystuje więc własnych możliwości w zakresie poszukania tańszego miejsca pobytu. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2022 r. skarżąca poinformowała również, że nie zamierza szukać zatrudnienia na umowę o pracę, ponieważ po śmierci rodziców odziedziczyła ich długi i ewentualne jej wynagrodzenie zająłby komornik. Ponadto ma w planach otwarcie własnego [...]. W celu pomocy i wsparcia została ona skierowana przez pracownika socjalnego do doradcy zawodowego OPS. Z dwóch zaproponowanych terminów wybrała jeden w dniu [...] września 2022 r., na który spóźniła się 40 min. Doradca zawodowy nie miał możliwości oceny kwalifikacji, umiejętności i doświadczenia zawodowego skarżącej, gdyż poza spóźnieniem, nie przyniosła ona żadnych dokumentów dotyczących aktywności zawodowej. Jak przy tym wynika z notatki doradcy zawodowego, rozmowa ze skarżącą była chaotyczna, nie można było ustalić chronologii zatrudnienia. Skarżąca wyjaśniła zaś, że posiada wszelkie umiejętności, by zatrudnienie takie znaleźć, ma profesjonalne CV, znajomość metod szukania pracy i umiejętność aplikowania na ogłoszenia, umiejętność dobrej prezentacji na rozmowach kwalifikacyjnych. Skarżąca wyjaśniła także, że nie widzi potrzeby dalszego kontaktu z doradcą zawodowym, zaś w jej ocenie, jedynym wyjściem z trudnej sytuacji jest założenie własnej działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej, uzyskany przez nią tytuł [...] jest wystarczający do jej rozpoczęcia. W ww. notatce doradca zawodowy wskazał również, że skarżąca nie jest zainteresowana kolejnym terminem konsultacji, co potwierdziła następnie w e-mailu przesłanym w dniu [...] września 2022 r., w którym wskazała, że spotkanie z doradcą niczemu nie służyło i nie widzi ona możliwości dalszej współpracy z nim. Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie również podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] października 2022 r., podczas którego skarżąca wskazała, że jedynym słusznym rozwiązaniem jest otwarcie przez nią [...]. Oświadczyła jednocześnie, że zapisała się na kolejne studia i oczekuje wsparcia w ich opłaceniu od urzędu pracy. Z powyższego oświadczenia pracownik socjalny wywnioskował, że podpisując umowę z uczelnią skarżąca nie miała jeszcze decyzji z urzędu pracy, a zatem zaciągnęła zobowiązania bez jakiegokolwiek pokrycia. Zdaniem Prezydenta, z powyższego wynika, że skarżąca podejmuje nieracjonalne działania w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Tym bardziej, że z akt wynika, że ma już ona wykształcenie w wielu różnych dziedzinach – [...] z [...], dyplom ukończenia [...] jako [...], [...], [...] oraz [...]. Skarżąca ma zatem możliwości znalezienia zatrudnienia, a co za tym idzie – uzyskania dochodu. Prezydent zauważył, że przy rozpatrywaniu sprawy wzięto pod uwagę, że sytuacja skarżącej jest trudna, lecz nie zmienia się ona od dłuższego czasu. Mając na uwadze brak współpracy, niewykorzystywanie własnych zasobów i możliwości nie stwierdzono zasadności przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku okresowego. W ocenie Prezydenta, skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości, chociażby w zakresie podjęcia pracy i poszukania tańszego miejsca pobytu. Tymczasem zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. współdziałanie wnioskodawcy jest warunkiem udzielenia wsparcia. Na koniec Prezydent zauważył, że mając na uwadze sytuację finansową skarżącej przyznał jej decyzją z [...] października 2022 r. nr [...] pomoc finansową na żywność w ramach programu wieloletniego "[...]" w wysokości [...] zł. Wypłata świadczenia ma nastąpić w dniu [...] października 2022 r.
Skarżąca w odwołaniu od ww. decyzji wyraziła niezadowolenie z działalności OPS i wskazała, że jednym z kryteriów otrzymania zasiłku okresowego jest bycie osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy. Skarżąca kryterium to spełnia, a zatem należy się jej wnioskowana pomoc. Wyjaśniła dalej, że przy ul. [...] w [...] mieszkała i będzie mieszkać, zaś OPS nie ma prawa wpływać na pogorszenie jej sytuacji, tym bardziej, że sama ma prawo dokonywać wyboru miejsca zamieszkania. W ocenie skarżącej, jej obecne mieszkanie jest najtańsze i nie zamierza się przeprowadzać. Wskazała również, że otworzy własny [...] i zrobi to za pieniądze otrzymane od Państwa. W jej ocenie, nie ma również znaczenia, że spóźniła się na spotkanie z doradcą zawodowym 40 min., zaś na kolejne spóźni się 50 min. Odnosząc się do kwestii współpracy z doradcą zawodowym skarżąca wskazała, że nie był on przygotowany do spotkania, nie miał dla niej żadnych projektów, nie poinformował, że skarżąca winna przynieść ze sobą jakiekolwiek dokumenty, był chaotyczny. Według niego, skarżąca nie ma doświadczenia i nie nadaje się do otworzenia własnej działalności. Spotkanie to nie miało sensu. Skarżąca oświadczyła także, że zapisała się na kolejne studia i jeśli uzna to za stosowne, zapisze się na następne. Pracownicy OPS nie mają prawa tego negować i oceniać, czy jest to racjonalne. Skarżąca wyjaśniła także, że jej trudna sytuacja nie zmienia się i nie zmieni dopóki nie otrzyma konkretnej, właściwej i adekwatnej do tej sytuacji pomocy. Tymczasem jej rzeczywiste potrzeby co miesiąc sięgają kwoty [...] zł, ale nigdy o taką pomoc nie występowała do OPS. Oczekuje jedynie wsparcia w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb niezbędnych, umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Kolegium decyzją z [...] maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta i wskazało, że z art. 38 u.p.s. wynika, że w razie stwierdzenia, że wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria przyznania zasiłku okresowego, właściwy organ wydaje decyzję o jego przyznaniu. Ustalając wysokość zasiłku okresowego pomiędzy wskazanymi w ustawie "widełkami", organ działa w tym zakresie w granicach uznania administracyjnego. Może swobodnie ustalić, na podstawie materiału dowodowego, jaki wymiar zasiłku na dany okres będzie optymalny dla osoby samotnie gospodarującej w trudniej sytuacji życiowej. Powinien zatem przyznać to świadczenie w wysokości adekwatnej do sytuacji osoby, jej potrzeb i możliwości ich zaspokojenia we własnym zakresie z uwzględnieniem posiadanych przez organ środków finansowych na realizację zadań pomocowych, kierując się przy jego ustaleniu między minimalną i maksymalną kwotą, również kryterium wynikającym z ogólnych zasad pomocy społecznej oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego. O tym, czy zasiłek okresowy będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a także możliwościami finansowymi jakimi dysponuje organ. Dla przyznania zasiłku okresowego niezbędne jest jednak nie tylko spełnienie się przesłanek występujących w art. 38 ust. 1 u.p.s. oraz kryterium dochodowego, lecz także przesłanki wynikającej z generalnej zasady jaką rządzi się pomoc społeczna, a to zasady subsydiarności. Jak wynika natomiast z akt skarżąca jest osobą młodą, zdrową i dyspozycyjną. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Poinformowała pracownika socjalnego, że posiada wykształcenie w wielu dziedzinach. Przy rozpatrywaniu sprawy wzięto pod uwagę, że jej sytuacja nie zmieniła się, a to ze względu na fakt nie wykorzystywania swoich możliwości w zakresie podjęcia zatrudnienia. Skarżąca negatywnie ocenia swoją dotychczasową współpracę z pracownikami urzędu pracy, jednocześnie uważa, że zachowania leżące po jej stronie, takie jak spóźnianie się na spotkanie z doradcą 40 min., czy nieprzynoszenie na spotkanie dokumentacji potwierdzającej wykształcenie lub kwalifikacje nie powinny dla niej odnosić negatywnego skutku. Jednocześnie Prezydent nadal przyznaje skarżącej pomoc finansową w zakresie środków na zakup posiłku lub żywności w kwocie [...] zł (decyzja z [...] października 2022 r.). Jest to kwota przekraczająca [...]-krotnie przeciętne świadczenie tego rodzaju.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wskazała, że Prezydent bezpodstawnie od miesięcy odmawia jej przyznawania zasiłków, opierając się na wybiórczych, nie mających pokrycia z rzeczywistością faktach. W jej ocenie, sytuacja z [...] nie ma żadnego wpływu na to co się dzieje w [...], jeśli chodzi o jej bytowanie i obowiązek przyznawania zasiłków w tym przedmiocie. OPS i Kolegium mają obowiązek działania na swoim terenie. Odnosząc się do stanowiska organów, że mogłaby wynająć lokal lub pokój tańszy na obrzeżach [...] skarżąca wyjaśniła, że nie będzie mieszkać poza centrum bo nie ma samochodu, by móc się poruszać, poza tym za mieszkaniem w centrum przemawiają zasady bezpieczeństwa. Ceny kawalerek na całym rynku są porównywalne. Również niezasadne jest powoływanie się przez organ na zasiłki otrzymane przez nią w sierpniu, bowiem nie mają one nic wspólnego z należącymi się jej zasiłkami w miesiącach kolejnych. Co więcej, przywoływany w decyzjach budżet, jakim operuje rzekomo OPS, nie ma pokrycia w rzeczywistości. Skarżąca zaznaczyła też, że niezależnie od bycia młodą, zdrową i wykształconą osobą jest przede wszystkim ofiarą przestępstwa i to ma wpływ na to, jaka jest jej sytuacja życiowa. Odnosząc się do spotkania z doradcą zawodowym wyjaśniła, że poinformowała pracownika socjalnego, że na spotkanie to może się spóźnić i nie miało to stanowić problemu. Doradca ten nie miał przy tym dla skarżącej żadnej oferty pracy, upokarzał ją i wmawiał, że nie ma doświadczenia, mimo że skarżąca wyjaśniała, że doświadczenie takie posiada. W ocenie jednak doradcy, skoro skarżąca dopiero ukończyła studia, to doświadczenia nie ma. Tymczasem skarżąca wyjaśniała, że to jej drugie studia, że prowadziła już działalność kilka lat i miała [...]. Doradca zawodowy nie przyjmował do wiadomości żadnego argumentu, więc nie było żadnego sensu widzieć się z nim po raz kolejny. Skarżąca pracownikowi socjalnemu okazywała natomiast dokumenty świadczące o jej doświadczeniu i innych zawodach, więc wskazywanie przez doradcę zawodowego, że nie ma takiego doświadczenia było chybione. Odnosząc się do wskazywanej konieczności podjęcia przez skarżącą pracy, wskazała, że jej dochody podlegają zajęciu, ale obecnie, do czasu ogłoszenia upadłości, skarżącej zależy na zarabianiu jedynie tyle, by móc opłacić czynsz i podstawowe potrzeby oraz zbierać pacjentów na dalszy czas. We własnym gabinecie nie będzie natomiast musiała "użerać" się z sytuacjami, jakie spotykały ją podczas pracy na etacie. W ocenie skarżącej, zrobiła ona wszystko co możliwe, żeby przezwyciężyć trudną sytuację, nie mając żadnych środków do życia. Włożyła wysiłek w znalezienie pracy, skończyła studia, mimo braku zasiłków, chciała poprzez zasiłek na ekonomiczne usamodzielnienie się otworzyć [...] i pracować, chciała otworzyć działalność poprzez pomoc z urzędu pracy, lecz pieniądze na otwarcie działalności zabrałby jej komornik. Wobec tego skarżącej pozostała jedynie pomoc z OPS. Skarżąca zaznaczyła, że zasiłki od wielu miesięcy mają jej zapewnić podstawowe pilne bieżące i aktualne niezbędne do życia potrzeby. Potrzeba spłacenia długu w obliczu sytuacji w jakiej postawili ją pracownicy OPS, a więc na to żeby mieć gdzie mieszkać, jest także niezbędną potrzebą życiową. W jej życiu ma miejsce od wielu lat zdarzenie losowe, tj. [...], na temat której jest mowa na wywiadach środowiskowych. Jest ona najcięższą sytuacją losową, uderzyła w godność skarżącej i stanowi codziennie zagrożenie życia i zdrowia. Uznanie administracyjne nie daje zaś pełnej swobody przy podejmowaniu decyzji. Nie można uparcie podejmować złych i bezmyślnych decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenia z urzędu pracy wskazujące, że od [...] listopada 2019 r. do [...] sierpnia 2021 r. zarejestrowana była (z przerwami) jako osoba bezrobotna i z tego tytułu pobierała zasiłki, zaś od [...] października 2021 r. do [...] października 2022 r. była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłków z tego tytułu. Wyjaśniła również, że od roku pracuje i jest m.in. [...] w [...] w [...], gdzie sporządza [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawą podjętych decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy w formie zasiłków okresowych, o których mowa w art. 38 u.p.s.
Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
Zasiłek okresowy jest jedną z form pomocy społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zalicza się go zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych do zasiłków obligatoryjnych. Zasiłek okresowy jest bowiem świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Natomiast odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych, ale również, gdy stwierdzi wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Pomoc państwa ma bowiem charakter subsydiarny i pozwala na interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina, rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego należy do tak zwanych decyzji związanych, gdyż organ administracyjny nie może odmówić jego przyznania jeżeli spełnione zostaną przesłanki pozytywne i jednocześnie nie wystąpią przesłanki negatywne określone w art. 11 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Uznaniowość została pozostawiona organowi administracyjnemu natomiast w odniesieniu do określenia wymiaru, okresu i formy pomocy (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 lipca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1502/21 i z 14 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 60/22, https://cbois.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do powyższego podnieść należy, że w art. 2, art. 3 i art. 4 u.p.s. ustawodawca wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności.
W doktrynie wskazuje się, że zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również aktywność jednostki w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej oraz jej gotowość współdziałania w tym celu.
W art. 4 u.p.s. określony jest kolejny cel pomocy społecznej jakim jest aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami.
Z tego względu obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest rozumiany w doktrynie i orzecznictwie jako aktywne współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące pomocy społecznej, nie nakładają na organy administracji obowiązku zapewnienia osobom potrzebującym środków w celu ich utrzymania.
Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Taki wywiad obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji, a także ocenę warunków zamieszkania.
Z akt administracyjnych wynika, że w dniu [...] września 2022 r. i [...] października 2022 r. w mieszkaniu skarżącej pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy. W trakcie jego przeprowadzania skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada dochodów, jej rodzice nie żyją, zaś syn przebywa w [...] w placówce opiekuńczo-wychowawczej od [...] roku życia (obecnie ma [...] lat). Skarżąca jest całkowicie pozbawiona praw rodzicielskich, nie ma kontaktów z dzieckiem i ma sądowy zakaz nawiązywania tych kontaktów. Skarżąca od września 2021 r. mieszka w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w [...], zaś umowę najmu podpisała na czas nieokreślony na kwotę [...] zł miesięcznie. Zobowiązała się w niej jednocześnie do pokrywania rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę oraz wywóz nieczystości (około [...] zł co 2 miesiące). Ostatni raz za media zapłaciła w sierpniu 2022 r., zaś za najem nie płaci od lipca 2022 r. Skarżąca oczekuje na przyznanie jej lokalu komunalnego z zasobów Dzielnicy [...], jednak dotychczas otrzymywała decyzje odmowne. Jak ustalono również, skarżąca miała uprzednio przyznany lokal komunalny w [...], jednak została z niego eksmitowana z powodu zadłużenia. Później przyznano jej w [...] lokal socjalny, ale z niego zrezygnowała i nie ma możliwości powrotu. Skarżąca podała, że ma ukończony [...] z [...], posiada dyplomy ukończenia [...] jako [...], [...], [...] i [...]. Nie przedłożyła jednak pracownikowi i OPS dokumentów okoliczność tę potwierdzających. Jak wskazała, w czerwcu 2022 r. ukończyła [...] na Uczelni [...] na kierunku [...] i wyjaśniła że we wrześniu 2022 r. zdała egzamin [...]. Skarżąca poinformowała również pracownika socjalnego, że od [...] października 2021 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w sierpniu i we wrześniu 2022 r. nie podejmowała pracy zarobkowej i nie szukała zatrudnienia, bowiem zamierza otworzyć własną działalność gospodarczą. Wyjaśniła, że nadal nie szuka zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę, gdyż odziedziczyła po rodzicach długi i komornik zająłby jej większość uzyskanego dochodu. Wskazała jednocześnie, że chce pracować sama dla siebie, bowiem w przeszłości pracowała w firmach zatrudniających wiele osób i nie podobały jej się relacje i rywalizacja pomiędzy pracownikami. Ponadto obawia się, że pracodawca i współpracownicy będą podważali jej kompetencje i próbowali zniechęcić ją do pracy w zawodzie. Stąd skarżąca zamierza otworzyć własny [...], jednak dotychczas, mimo podjęcia prób otrzymania na ten cel pomocy z urzędu pracy, otrzymała odpowiedź odmowną, bowiem widnieje ona w [...] (jak ustalono w toku postępowania urząd pracy weryfikuje klientów w [...]). Skarżąca po jednym spotkaniu z doradcą zawodowym nie jest już zainteresowana dalszą pomocą w tym zakresie, bowiem w jej ocenie nie przynosi ona żadnych efektów. Wyjaśniła także, że rozpoczęła kolejne roczne studia uzupełniające we [...], które kosztują około [...] zł i złożyła wniosek o ich sfinansowanie przez urząd pracy, jednak ten udzielił odpowiedzi odmownej. Skarżąca nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych, nie choruje przewlekle i twierdzi, że nie wymaga konsultacji lekarskich.
Mając na uwadze powyższe ustalenia o charakterze obiektywnym, jak i te, które wynikają z materiału dowodowego trzeba wskazać, że skarżąca jest w wieku produkcyjnym, posiada wykształcenie wyższe, jak też szereg deklarowanych przez nią ukończonych [...] jako [...], [...], [...] i [...]. Jak twierdzi, posiada również doświadczenie zawodowe. Nie jest osobą niepełnosprawną, nie sygnalizuje żadnych dolegliwości zdrowotnych. Przebywa w [...] od kilku lat, a więc na terenie gdzie jest duży rynek pracy i ruch kadrowy. Skarżąca jest panną, nie ma żadnych osób na utrzymaniu, czy też pod opieką, którymi musiałby się zająć i przez to nie podejmować zatrudnienia. Jak wynika z jej wyjaśnień, zatrudnienia nie podejmuje i nie szuka z własnej woli, bowiem nie jest zainteresowana podjęciem etatowej umowy o pracę z uwagi na obawy zajęcia wynagrodzenia przez komornika. Jak wyjaśniła, praca taka nie interesuje jej również z uwagi na dotychczasowe zatrudnienia w większych firmach, gdzie nie podobały jej się relacje i rywalizacja pomiędzy pracownikami. Skarżąca nie była również zainteresowana spotkaniami z doradcą zawodowym, który w jej ocenie, nie zrozumiał jej sytuacji i chęci otworzenia własnego [...]. Z materiału dowodowego wynika jednocześnie, że skarżąca jest osobą, która potrafi zadbać o swoje sprawy, starała się wielokrotnie o przyznanie różnego typu świadczeń z pomocy społecznej (zasiłki celowe i okresowe, na ekonomiczne usamodzielnienie się, dofinansowanie do nauki). Ubiega się o zawarcie umowy najmu lokalu komunalnego z mieszkaniowego zasobu [...].
Rację należało w tej sytuacji przyznać organom orzekającym w sprawie, że choć skarżąca spełniła przesłanki pozytywne do przyznania jej zasiłku okresowego (bezrobocie i brak dochodu), to jednocześnie ziściły się przesłanki negatywne do przyznania tego świadczenia. Skarżąca nie współdziała bowiem z organem pomocy społecznej i nie próbuje własnymi siłami wyjść z trudnej sytuacji życiowej. Swoje działania przed złożeniem wniosku o pomoc finansową, ograniczyła jedynie do zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, jednak przez złożeniem w październiku 2022 r. wniosku o pomoc w formie zasiłku okresowego, nie wykazywała żadnej inicjatywy podjęcia zatrudnienia (niekoniecznie w wyuczonym zawodzie, tym bardziej mając na uwadze własną, trudną sytuację materialną), choć było to możliwe, skoro studiowała [...] (co więcej z akt sprawy wynika, że w okresie od [...] sierpnia 2022 r. do [...] września 2022 r. OPS wsparł skarżącą zasiłkiem okresowym przyznanym decyzją z [...] sierpnia 2022 r., a zatem do czasu zdania egzaminu [...]). Przy tym doradcy zawodowemu przekazała, że posiada wszelkie umiejętności, by zatrudnienie takie znaleźć, ma profesjonalne CV, znajomość metod szukania pracy i umiejętność aplikowania na ogłoszenia, umiejętność dobrej prezentacji na rozmowach kwalifikacyjnych. Nie skorzystała też z możliwości dalszych spotkań z doradcą zawodowym, mimo że mógłby on pomóc jej w aktywizacji zawodowej. Co więcej, nie mając żadnego dochodu i środków finansowych, zawarła ona umowę najmu lokalu mieszkalnego w centrum [...], zobowiązując się nie tylko do miesięcznego opłacania czynszu najmu, ale także do pokrywania rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę oraz wywóz nieczystości. Tymczasem, jak słusznie wskazał Prezydent, wynajem lokalu w centrum [...] generuje koszty, których skarżąca nie jest w stanie samodzielnie pokryć, a przy tym nie poszukuje tańszego pokoju lub lokalu w [...] albo poza nią, wiedząc że koszty utrzymania w [...] są dużo wyższe. Skarżąca nie wykorzystuje więc własnych możliwości również w zakresie poszukania tańszego miejsca pobytu. Zaprezentowana przez skarżącą postawa słusznie zatem została potraktowana, jako brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudności życiowych, który w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Na marginesie jednak zauważyć trzeba, że mimo braku współpracy z OPS, skarżąca decyzją z [...] października 2022 r. miała przyznaną pomoc finansową na żywność w wysokości [...] zł. Wypłata świadczenia miała nastąpić w dniu [...] października 2022 r. Kwota ta przekroczyła natomiast średnią kwotę świadczeń przyznawanych innym osobom korzystających ze wsparcia OPS.
Niemniej jednak, jeszcze raz podkreślić należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Skarżąca powinna przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje OPS nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich żądań skarżącej, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Tymczasem, jak wskazał Prezydent, skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia (jak sama deklaruje, posiada liczne wykształcenie i doświadczenie zawodowe), jednak z własnej woli tego nie czyni, a ponadto mieszka sama, w wynajętym mieszkaniu w centrum [...], podczas gdy mogłaby ona, w celu przezwyciężenia swojej sytuacji życiowej, wynająć pokój lub mieszkanie na obrzeżach miasta lub poza nim, adekwatne do jej potrzeb i możliwości finansowych.
W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a."), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.).
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło