I SA/Wa 1342/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1, art. 2, art. 7 ust. 2 i art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. NR 169, ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania D.S. od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2011 r. nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia D.S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R.J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości T., gmina C., powiat [...], województwo [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z 15 listopada 1990 r. oraz z 27 grudnia 2008 r. D.S. wystąpiła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R.J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej polskiej w miejscowości T., gmina C., powiat [...]. Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2011 r. stwierdził, że D.S. nie przysługuje prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez R.J. wobec niespełnienia wszystkich wymogów określonych w art. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; - posiada obywatelstwo polskie. Organ wojewódzki stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek wymieniony w art. 2 pkt 1 ustawy, gdyż nieruchomość pozostawiona przez R.J. znajdowała się w granicach Polski zarówno w dniu 1 września 1939 r. oraz w dacie opuszczenia mienia tj. w 1947 r. Miejscowość T., zgodnie z podziałem administracyjnym Polski w 1939 r., wchodziła w skład gminy C. w powiecie [...], w województwie [...]. W 1945 r. T. znalazły się w granicach Polski, w gminie C., w powiecie [...], w województwie [...]. Na podstawie umowy z 15 lutego 1951 r. pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych T. zostały przyłączone do Związku Radzieckiego. Organ wojewódzki stwierdził, iż R.J. pozostawiła mienie w 1947 r., zatem nie spełnia wymogów art. 1 ust. 1a ustawy, ponieważ opuszczenie nieruchomości nie nastąpiło w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., lecz cztery lata wcześniej. Zdaniem organu w sprawie nie ma też zastosowania art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy, ponieważ w dniu 1 września 1939 r. i w dacie opuszczenia mienia przez R.J. miejscowość T. znajdowała się w granicach Polski. Organ wskazał, że z odpisu notarialnego Karty przesiedleńczej nr [...] z [...] lipca 1947 r. wynika, iż R.J. opuściła nieruchomość. Z oświadczenia z 13 października 2010 r. S.K. oraz oświadczenia z 28 października 2010 r. J.L. wynika, iż właścicielką mienia pozostawionego była R.J. Na postawie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...] ustalono, że spadek po R.J. na podstawie testamentu allograficznego z [...] marca 1989 r. nabyła w całości jej siostrzenica D.S. Minister Skarbu Państwa ponownie rozpoznając sprawę podzielił stanowisko organu I instancji, iż nie ma podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. i podkreślił, że w przepisie tym wyraźnie wyliczono umowy międzynarodowe, na podstawie których następowała repatriacja obywateli polskich. Skoro, przepis art. 1 ustawy wylicza okoliczności, w związku z którymi miało miejsce opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i utrata prawa własności nieruchomości, to wolą ustawodawcy było, ażeby uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługiwało wyłącznie osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie jednej z pięciu wymienionych umów międzynarodowych lub wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. i jednocześnie były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz które spełniają pozostałe warunki wskazane przepisami tej ustawy. Minister wskazał, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących, iż właściciel nieruchomości do chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był represjonowany przez władze państwa obcego, karany, względnie aresztowany. Organ podkreślił, że prawo do rekompensaty na podstawie ustawy z 8 lipca 2005 r. nie przysługuje wszystkim osobom, które utraciły prawo własności nieruchomości w związku z wybuchem II wojny światowej. Prawo to służy wyłącznie osobom, które pozostawiły nieruchomości na skutek okoliczności wymienionych w art. 1 ustawy. W niniejszej sprawie organy ustaliły, iż miejscowość T., w której znajdowała się miejscowość pozostawiona, w 1939 r. wchodziła w skład gminy C. w powiecie [...], w województwie [...]. Natomiast w 1951 r. miejscowość została przyłączona do Związku radzieckiego zgodnie z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytorium państwowych. W związku z powyższym, organ stwierdził, że właścicielka nieruchomości nie repatriowała się z byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej w ramach układów i umów, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., ponieważ w tym czasie (od [...].09.1947 r. do [...].11.1965 r.) zamieszkiwała już na terenie gminy D. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D.S. Wskazała, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Podniosła, że właścicielka nieruchomości R.J. otrzymała kartę przesiedleńczą i musiała opuścić swoje gospodarstwo. Było to wysiedlenie przymusowe zorganizowane przez władze polskie. Właścicielce nie pozwolono zabrać inwentarza. Skarżąca zarzuciła, że organy pominęły milczeniem fakty historyczne związane ze stacjonowaniem wojsk polskich i radzieckich na tych terenach. Skarżąca podniosła, że nieruchomości rolne osób przymusowo wysiedlonych w 1947 r. z tych terenów, stawały się własnością państwa na podstawie przepisów dekretu z [...] lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa [...] ( Dz. U. Nr [...], poz. [...] ze zm.). Dlatego od chwili wydania tego aktu na Państwie Polskim spoczywał obowiązek załatwienia formalności prawnych związanych z przejęciem prawa własności nieruchomości osób przymusowo wysiedlonych. Jednakże sprawa nie została załatwiona pomimo upływu 64 lat. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślić należy, że ustawa z 8 lipca 2005 r. w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich z 1944 r. i umowy z 1945 r. określonych w pkt 1) – 4) ustępu 1. Art. 1 ust. 1a ustawy stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z umową z 15 lutego 1951 r. zawartą pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych. Przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W myśl art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do rekompensaty, bowiem właścicielka mienia R.J. nie repatriowała się z byłych terytoriów Polski w ramach układów i umów określonych w ustawie z 8 lipca 2005 r. Ponadto w sprawie nie wystąpiła przesłanka z art.1 ust. 2 ustawy, stanowiąca o innych okolicznościach związanych z wojną, na skutek których osoba była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Bezsporne jest, że miejscowość T., w której R.J. miała majątek, znajdowała się w 1939 r. w granicach Polski. Dopiero w 1951 r. na skutek umowy z 15 lutego 1951 r. pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych, T. zostały przyłączone do Związku Radzieckiego. Jednakże R.J. pozostawiła mienie w 1947 r. Powyższe prawidłowe ustalenia organów potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym karta przesiedleńcza nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w H. z [...] lipca 1947 r. Wobec tego, skoro właścicielka mienia repatriowała się w 1947 r., to prawidłowo organy uznały, że nie utraciła ona mienia na skutek zmiany granic na podstawie umowy z 15 lutego 1951 r., gdyż wówczas od prawie czterech lat zamieszkiwała na terenie gminy D. Bezsporne jest, że R.J. nie pozostawiła też nieruchomości w związku z wojną na podstawie układów i umowy wymienionych w art. 1 ust 1 ustawy. Postępowanie dowodowe nie wykazało również, aby właścicielka pozostawiła mienie, bowiem zmuszona była do jego opuszczenia na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Nie wynika to także z wniosku skarżącej i pism składanych w toku postępowania, jak również z oświadczeń świadków. W postępowaniu o ustalenie prawa do rekompensaty, to na stronie, a nie na organie, ciąży obowiązek wykazania, że spełniła ona wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa do rekompensaty. Obowiązkiem organu jest poinformowanie strony, w jaki sposób i jakimi dokumentami strona może to uczynić. Tak było w niniejszej sprawie. Pismem z 7 września 2010 r. organ pierwszej instancji szczegółowo poinformował skarżącą o treści art. 6 ustawy wymieniając, jakie dowody w rozumieniu tego ostatniego przepisu należy w sprawie przedstawić i na jakie okoliczności. Należy zauważyć, że skarżąca na str. 4 odwołania od decyzji organu I instancji napisała: "1. Dokonując wysiedlenia z rodzinnej miejscowości z ojcowizny na zasadzie dobrowolno – przymusowej na ziemie odzyskane (..) organizatorzy tej operacji Polacy (..)". Z kolei na stronie 6 odwołania oraz w skardze skarżąca wskazuje, że wysiedlenie miało miejsce z inicjatywy Państwa Polskiego. Zarówno w odwołaniu jak i w skardze skarżąca powołuje się na dekret z [...] lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa [...]. Już chociażby te stwierdzenia skarżącej potwierdzają trafność stanowiska organu (z przyczyn wyżej omówionych), że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Dekret z 1949 r. był aktem prawnym, na podstawie którego wysiedleńcy (np. w ramach "Akcji Wisła") mieli prawo do otrzymania na własność gospodarstw rolnych lub prawo nabycia mienia nierolniczego, m.in. na Ziemiach Odzyskanych. Jednakże takie wysiedlenia nie podlegają przepisom ustawy z 8 lipca 2005 r. Prawidłowo organy wykazały, w oparciu o zebrane dowody, że pozostawienie przez R.J. nieruchomości nastąpiło w ramach przesiedlenia na ówczesnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie miało związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., co skutkuje odmową potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty. Zarzuty skargi, które sprowadzają do eksponowania doznanej krzywdy oraz nie wywiązania się, zdaniem skarżącej, przez Państwo Polskie z formalności związanych z przyjęciem prawa własności na podstawie dekretu z 1949 r. i wskazywanie na jego naruszenia nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.