I SA/Wa 1343/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r. nr KOC/6655/Op/22 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] maja 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] października 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki, usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu również za poprzednie miesiące i pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] - [...] oraz pomocy w formie zasiłku celowego losowego. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca w dniu [...] września 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłków celowych na zakup żywności, środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki oraz usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu także za poprzednie miesiące oraz pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] – [...], jak też o udzielenie pomocy finansowej na ekonomiczne usamodzielnienie się (stworzenie własnego miejsca pracy) i przyznanie zasiłku celowego losowego. Do odrębnego rozpoznania Prezydent wydzielił wniosek o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem na ekonomiczne usamodzielnienie się (stworzenie własnego miejsca pracy). Prezydent decyzją z [...] października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki, usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu z zaznaczeniem dopłaty za poprzednie miesiące i pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] - [...] oraz zasiłku celowego losowego. Wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej jeśli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego w kwocie 776 zł. Choć skarżąca podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2022 r. wyjaśniła, że w sierpniu 2022 r. nie uzyskała żadnego dochodu, to Prezydent zauważył, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s., nie jest obowiązkiem organu. Pomoc taka nie może mieć przy tym charakteru stałej pomocy wyczerpującej w pełni żądania wnioskodawcy. Samo zatem spełnienie przez osobę ubiegającą się o zasiłek kryteriów ustawowych nie oznacza, że ośrodek pomocy społecznej (dalej jako "OPS") ma obowiązek go przyznać w zakresie przez nią żądanym. Ustalając takie uprawnienie OPS analizuje także zasoby, możliwości i uprawnienia oraz wykorzystywanie ich przez wnioskodawcę, jak też zakres samodzielnych działań przez niego podejmowanych, mających na celu pokonanie trudnej sytuacji życiowej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym wywiadu środowiskowego, wynika zaś, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, od [...] października 2021 r. zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżąca była studentką studiów [...] na uczelni [...] i do czerwca 2022 r. pobierała stypendium socjalne, które pokrywało czesne na studia. Skarżąca oświadczyła, że w dniu [...] września 2022 r. obroniła pracę [...] i uzyskała tytuł [...]. Jak ustalił Prezydent, skarżąca przed przyjazdem do [...] mieszkała w [...], gdzie miała podpisaną umowę najmu na lokal socjalny. Z posiadanej dokumentacji (w tym pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z [...] sierpnia 2019 r.) wynika, że w okresie wcześniejszym skarżąca miała przyznany lokal komunalny z zasobów miasta [...], jednak z uwagi na jego zadłużenie, została z niego eksmitowana i otrzymała ww. lokal socjalny. Z własnej woli zrezygnowała jednak z tego lokalu, co oznacza, że w kontekście art. 2 ust. 1 u.p.s. nie wykorzystuje ona własnych uprawnień w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Co więcej skarżąca, nie posiadając żadnych środków finansowych, po przyjeździe do [...] zawarła umowę najmu lokalu, którego miesięczny koszt wynajmu to [...] zł. Jak wynika z ww. umowy z [...] sierpnia 2021 r., zobowiązała się ona poza ceną najmu, opłacać także koszty eksploatacyjne, jak czynsz, energię, gaz, woda, wywóz nieczystości. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] sierpnia 2022 r. skarżąca oświadczyła, że od stycznia do czerwca 2022 r. nie zalegała z opłatami za lokal, które regulowała z pieniędzy pożyczanych od znajomych, zaś pożyczki wyniosły łącznie [...] zł. Od lipca 2022 r. nie reguluje już opłat za wynajęty lokal. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądanej pomocy finansowej z przeznaczeniem na dopłatę do czynszu, w tym również za miesiące poprzednie, tj. łącznie od stycznia do sierpnia 2022 r., Prezydent zauważył, że poprzednie wnioski skarżącej dotyczące pomocy w formie dopłaty do czynszu za okres od stycznia do lipca 2022 r. zostały rozpoznane decyzjami z [...] lutego 2022 r., [...] marca 2022 r., [...] marca 2022 r., [...] maja 2022 r., [...] maja 2022 r., [...] czerwca 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., którymi odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzje te nie zostały uchylone (w stosunku do części z nich wypowiedziało się już Kolegium podzielając stanowisko Prezydenta) i pozostają w obrocie prawnym. Również obecnie Prezydent uznał, że udzielenie pomocy na opłatę czynszu nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w ustawie o pomocy społecznej. Nie znalazł też podstaw do przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie bieżących kosztów utrzymania lokalu. Zwrócił uwagę, że Zarząd Dzielnicy [...] odmówił skarżącej przydzielenia lokalu z jego zasobów, stwierdzając brak właściwości miejscowej do rozpatrzenia wniosku w tym zakresie. Podsumowując Prezydent zauważył, że wynajmując mieszkanie skarżąca była świadoma zaciąganych zobowiązań, jednak podpisała umowę najmu z prywatnym właścicielem wiedząc, że nie będzie w stanie wywiązać się ze zobowiązań z niej wynikających. Ze zgromadzonych akt wynika też, że skarżąca w [...] wynajmowała najpierw lokal przy ul. [...], a następnie obecny - przy ul. [...]. Tymczasem wynajem lokalu w centrum [...] generuje koszty, których skarżąca nie jest w stanie samodzielnie pokryć, a przy tym nie poszukuje tańszego lokalu lub pokoju w [...] albo poza nią, wiedząc że koszty utrzymania w [...] są dużo wyższe. Skarżąca nie wykorzystuje więc własnych możliwości w zakresie poszukania tańszego miejsca pobytu. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zasiłek celowy na żywność, Prezydent wskazał, że również on jest niezasadny, bowiem decyzją z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] przyznano już skarżącej pomoc finansową na żywność w wysokości [...] zł w ramach programu wieloletniego "[...]", która to kwota wypłacona została skarżącej w dniu [...] września 2022 r. W konsekwencji potrzeba ta we wrześniu 2022 r. została już zaspokojona. Prezydent uznał, że brak jest także podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego losowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 u.p.s. Konieczność jego przyznania skarżąca uzasadniła bowiem okolicznością, że jest ofiarą przestępstwa przez co nie może znaleźć pracy, zaś zdarzenie to dotknęło ją i jej dziecko. Prezydent zwrócił uwagę, że ww. zasiłek może był przyznany jeżeli w wyniku strat poniesionych w związku ze zdarzeniem losowym, pomimo wykorzystania własnych zasobów i możliwości, dana osoba lub rodzina nie może zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Tymczasem z informacji uzyskanych w toku postępowania wynika, że syn skarżącej – M. K. od ponad [...] lat przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej i skarżąca nie ma z nim żadnego kontaktu. Jest ona pozbawiona praw rodzicielskich i ma całkowity zakaz kontaktu z dzieckiem. Podczas wywiadu środowiskowego wskazała, że liczy na odzyskanie praw rodzicielskich i powrót do niej syna, zaś do tego czasu chce na bieżąco przesyłać mu najpotrzebniejsze rzeczy. Poinformowała, że nie podjęła jeszcze starań o powrót dziecka pod jej opiekę. W opinii OPS, w miejscu gdzie aktualnie przebywa syn skarżącej, ma on zabezpieczone wszystkie potrzeby życiowe, całodobową opiekę i wychowanie, a także zagwarantowany dostęp do kształcenia dostosowanego do wieku i możliwości rozwojowych. Prezydent zauważył dalej, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2022 r. skarżąca wskazała, że nie zamierza szukać zatrudnienia na umowę o pracę, ponieważ po śmierci rodziców odziedziczyła ich długi i ewentualne jej wynagrodzenie zająłby komornik. Ponadto ma w planach otwarcie własnego [...]. W celu pomocy i wsparcia została ona skierowana przez pracownika socjalnego do doradcy zawodowego OPS. Z dwóch zaproponowanych terminów wybrała jeden w dniu [...] września 2022 r., na który spóźniła się 40 min. Doradca zawodowy nie miał możliwości oceny kwalifikacji, umiejętności i doświadczenia zawodowego skarżącej, gdyż poza spóźnieniem, nie przyniosła ona żadnych dokumentów dotyczących aktywności zawodowej. Jak przy tym wynika z notatki doradcy zawodowego, skarżąca nie widzi potrzeby dalszego kontaktu z nim, zaś w jej ocenie, jedynym wyjściem z trudnej sytuacji jest założenie własnej działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej, uzyskany przez nią tytuł [...] jest wystarczający do jej rozpoczęcia. W ww. notatce doradca zawodowy wskazał również, że skarżąca nie jest zainteresowana kolejnym terminem konsultacji, co potwierdziła następnie w e-mailu przesłanym w dniu [...] września 2022 r., w którym wskazała, że spotkanie z doradcą niczemu nie służyło i nie widzi ona możliwości dalszej współpracy z nim. Zdaniem Prezydenta, z uwagi na brak współpracy, niewykorzystywanie własnych zasobów i możliwości, brak było podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy finansowej w formie zasiłków celowego i celowego losowego. W sprawie wzięto jednocześnie pod uwagę, że choć sytuacja skarżącej jest trudna, to jednak nie zmienia się. Skarżąca jest osobą młodą, dyspozycyjną i zdrową. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i nie wskazuje, by była chora. Deklaruje, że posada wykształcenie w wielu różnych dziedzinach – [...] z [...], dyplom ukończenia [...] jako [...], [...], [...] oraz [...]. Skarżąca ma zatem możliwości znalezienia zatrudnienia, a co za tym idzie – uzyskania dochodu. Nie wykorzystuje jednak własnych możliwości, chociażby w zakresie podjęcia pracy i poszukania tańszego miejsca pobytu, co jest zobowiązaniem ustawowym osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Na koniec Prezydent zauważył, że rocznie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego skorzystało około [...] osób. Na realizację tego zadania w 2022 r. OPS dysponował budżetem miesięcznym średnio [...] zł. Z pomocy w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego w III kwartale 2022 r. skorzystało średnio [...] osób, a średnia kwota świadczenia wyniosła [...] zł. Skarżąca w odwołaniu od ww. decyzji wniosła o jej uchylenie, wyraziła niezadowolenie z działalności OPS i wydawanych decyzji, jak też wskazała, że wielokrotnie wyjaśniała powody własnych działań i wskazywała na konieczność udzielenia jej pomocy. Już sam fakt, że skarżąca podejmuje starania ukierunkowane na rozpoczęcie własnej działalności stanowi potwierdzenie, że nie ma pracy i nie ma się z czego utrzymywać. Żądane zaś przez nią zasiłki celowe dotyczą niezbędnych potrzeb bytowych. Tymczasem OPS udziela pomocy osobom, które na nią nie zasługują, zaś skarżącej odmawia, mimo że nie ma ona możliwości przezwyciężenia swej trudnej sytuacji. Skarżąca wyjaśniła, że mieszka w [...] i będzie mieszkać, zaś miejsce jej poprzedniego pobytu nie powinno mieć znaczenia. Wyjaśniła, że jej syn, niezależnie od tego, w jakie sytuacji obecnie się znajduje, nadal jest jej dzieckiem, a ona ma obowiązek o niego dbać. Odnosząc się do kwestii współpracy z doradcą zawodowym skarżąca wskazała, że nie miał on zamiaru jej pomóc, zarzucał brak doświadczenia w dziedzinie psychologii, podczas gdy skarżąca doświadczenie takie posiada – zarówno teoretyczne, jak i praktyczne. W konsekwencji nie będzie ona korzystać z jego pomocy i nie życzy sobie kontaktu z jego strony. Z kolei OPS nie ma prawa zarzucać skarżącej, że spóźniła się na spotkanie z doradcą, bowiem dostała na to wcześniejszą zgodę pracownika socjalnego. Kolegium decyzją z [...] maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta i wskazało, że zachowanie ustawowego kryterium dochodowego nie przesądza o obowiązku przyznania wnioskowanej pomocy, albowiem orzekając o przyznaniu wsparcia z pomocy społecznej organy zobowiązane są przede wszystkim kierować się zasadą pomocniczości. Oznacza to, że poza obowiązkiem zbadania sytuacji materialnej wnioskującego (art. 39 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), organy pomocy społecznej każdorazowo muszą również dokonać oceny własnych uprawnień, zasobów i możliwości wnioskodawcy (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a także zweryfikować, czy samodzielnie podejmuje on działania w celu przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej, w której się znajduje (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Organ w każdym konkretnym przypadku zobowiązany jest ponadto rozważyć, czy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia są odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz ocenić, czy potrzeby osób korzystających z pomocy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s.). Dodatkowo obowiązany jest także ustalić i rozważyć, czy nie zachodzą przesłanki negatywne udzielenia pomocy, w tym przesłanka określona w przepisie art. 12 u.p.s., według którego samodzielną podstawą odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej może być stwierdzenie przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Nie można również pomijać faktu, że orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, organy pomocy społecznej działają w ramach uznania administracyjnego. W ocenie Kolegium, przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy pozwala wnioskować, że decyzja Prezydenta jest zgodna z prawem oraz poprawna pod względem celowościowym. Po pierwsze, skarżąca w sierpniu 2022 r. otrzymała już pomoc w formie zasiłku celowego na żywność, jak również okresowego, w kwocie pozwalającej jej pokryć podstawowe potrzeby bytowe. Kwota ta na tle udzielanych przez OPS świadczeń była powyżej średniej wysokości świadczenia. Ponadto zadeklarowane wykształcenie skarżącej powinno wskazywać, że znalezienie pracy, jeśli podejmie ona taki wysiłek, nie będzie nastręczać szczególnych trudności, jeśli podejmie ona taki wysiłek. Kolegium podzieliło też poglądy w zakresie konieczności wynajęcia lokalu lub pokoju adekwatnego do swoich możliwości finansowych oraz braku uzasadnienia przerzucania obowiązku łożenia w tym zakresie na instytucje pomocy społecznej. Artykuł 39 ust. 2 u.p.s. zawiera przykładowy katalog tzw. "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, że chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań na wynajem lokalu, nawet przy uwzględnieniu celu zaciągnięcia pożyczki, nie posiada takiego charakteru. Potrzeba spłacenia długu, nie jest więc niezbędną potrzebą życiową, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego. Z kolei podstawy przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 40 u.p.s., należy rekonstruować z uwzględnieniem podstawowej zasady pomocy społecznej, której celem jest zabezpieczenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Pomoc w postaci zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 u.p.s. ma zatem służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy zaspokojenie ich podstawowych potrzeb jest zagrożone. Przesłanką przyznania omawianego zasiłku jest ustalenie po pierwsze, że wystąpiło zdarzenie losowe, stan kieski żywiołowej lub ekologicznej i po drugie, że wnioskujący o ten zasiłek poniósł straty w wyniku powyższych zdarzeń. Należy też zwrócić uwagę, że zasiłek "może zostać przyznany", co oznacza, że organ może przyznać zasiłek, ale nawet zaistnienie przesłanek warunkujących prawo do tego zasiłku nie obliguje organu do jego przyznania. W ocenie Kolegium, skarżąca nie wskazała konkretnego zdarzenia losowego, w wyniku którego ona i jej syn potrzebują pomocy. Syn przebywający w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie jest na jej utrzymaniu. Skarżąca nie skonkretyzowała zaś, jakie potrzeby syna chciałaby realizować na postawie tego świadczenia. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wskazała, że Prezydent bezpodstawnie od miesięcy odmawia jej przyznawania zasiłków, opierając się na wybiórczych, nie mających pokrycia z rzeczywistością faktach. W jej ocenie, sytuacja z [...] nie ma żadnego wpływu na to co się dzieje w [...], jeśli chodzi o jej bytowanie i obowiązek przyznawania zasiłków w tym przedmiocie. OPS i Kolegium mają obowiązek działania na swoim terenie. Odnosząc się do stanowiska organów, że mogłaby wynająć lokal lub pokój tańszy na obrzeżach [...] skarżąca wyjaśniła, że nie będzie mieszkać poza centrum bo nie ma samochodu, by móc się poruszać, poza tym za mieszkaniem w centrum przemawiają zasady bezpieczeństwa. Ceny kawalerek na całym rynku są porównywalne. Również niezasadne jest powoływanie się przez organ na zasiłki otrzymane przez nią w sierpniu, bowiem nie mają one nic wspólnego z należącymi się jej zasiłkami w miesiącach kolejnych. Co więcej, przywoływany w decyzjach budżet, jakim operuje rzekomo OPS, nie ma pokrycia w rzeczywistości. Skarżąca zaznaczyła też, że niezależnie od bycia młodą, zdrową i wykształconą osobą jest przede wszystkim ofiarą przestępstwa i to ma wpływ na to, jaka jest jej sytuacja życiowa. Odnosząc się do spotkania z doradcą zawodowym wyjaśniła, że poinformowała pracownika socjalnego, że na spotkanie to może się spóźnić i nie miało to stanowić problemu. Doradca ten nie miał przy tym dla skarżącej żadnej oferty pracy, upokarzał ją i wmawiał, że nie ma doświadczenia, mimo że skarżąca wyjaśniała, że doświadczenie takie posiada. W ocenie jednak doradcy, skoro skarżąca dopiero ukończyła studia, to doświadczenia nie ma. Tymczasem skarżąca wyjaśniała, że to jej drugie studia, że prowadziła już działalność kilka lat i miała [...]. Doradca zawodowy nie przyjmował do wiadomości żadnego argumentu, więc nie było żadnego sensu widzieć się z nim po raz kolejny. Skarżąca pracownikowi socjalnemu okazywała natomiast dokumenty świadczące o jej doświadczeniu i innych zawodach, więc wskazywanie przez doradcę zawodowego, że nie ma takiego doświadczenia było chybione. Odnosząc się do wskazywanej konieczności podjęcia przez skarżącą pracy, wskazała, że jej dochody podlegają zajęciu, ale obecnie, do czasu ogłoszenia upadłości, skarżącej zależy na zarabianiu jedynie tyle, by móc opłacić czynsz i podstawowe potrzeby oraz zbierać pacjentów na dalszy czas. We własnym [...] nie będzie natomiast musiała "użerać" się z sytuacjami, jakie spotykały ją podczas pracy na etacie. W ocenie skarżącej, zrobiła ona wszystko co możliwe, żeby przezwyciężyć trudną sytuację, nie mając żadnych środków do życia. Włożyła wysiłek w znalezienie pracy, skończyła studia, mimo braku zasiłków, chciała poprzez zasiłek na ekonomiczne usamodzielnienie się otworzyć gabinet i pracować, chciała otworzyć działalność poprzez pomoc z urzędu pracy, lecz pieniądze na otwarcie działalności zabrałby jej komornik. Wobec tego skarżącej pozostała jedynie pomoc z OPS. Skarżąca zaznaczyła, że zasiłki od wielu miesięcy mają jej zapewnić podstawowe pilne bieżące i aktualne niezbędne do życia potrzeby. Potrzeba spłacenia długu w obliczu sytuacji w jakiej postawili ją pracownicy OPS, a więc na to żeby mieć gdzie mieszkać, jest także niezbędną potrzebą życiową. W jej życiu ma miejsce od wielu lat zdarzenie losowe, tj. [...], na temat której jest mowa na wywiadach środowiskowych. Jest ona najcięższą sytuacją losową, uderzyła w godność skarżącej i stanowi codziennie zagrożenie życia i zdrowia. Uznanie administracyjne nie daje zaś pełnej swobody przy podejmowaniu decyzji. Nie można uparcie podejmować złych i bezmyślnych decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2023 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenia z urzędu pracy wskazujące, że od [...] listopada 2019 r. do [...] sierpnia 2021 r. zarejestrowana była (z przerwami) jako osoba bezrobotna i z tego tytułu pobierała zasiłki, zaś od [...] października 2021 r. do [...] października 2022 r. była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłków z tego tytułu. Wyjaśniła również, że od roku pracuje i jest m.in. [...] w [...] w [...], gdzie sporządza opinie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych decyzji o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, o których mowa w art. 39 i art. 40 u.p.s. Podnieść w pierwszej kolejności należy, że w art. 2, art. 3 i art. 4 u.p.s. ustawodawca wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W art. 2 ust. 1 u.p.s. zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Jest to zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. W doktrynie wskazuje się, że zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również aktywność jednostki w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej oraz jej gotowość współdziałania w tym celu. W art. 4 u.p.s. określony jest kolejny cel pomocy społecznej jakim jest aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Z tego względu obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest rozumiany w doktrynie i orzecznictwie jako aktywne współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące pomocy społecznej, nie nakładają na organy administracji obowiązku zapewnienia osobom potrzebującym środków w celu ich utrzymania. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Taki wywiad obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji, a także ocenę warunków zamieszkania. Z akt administracyjnych wynika, że w związku ze złożonym w dniu [...] września 2022 r. przez skarżącą wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup m.in. żywności, środków czystości (osobistych i do czyszczenia mieszkania), odzieży, obuwia, soczewek kontaktowych, naprawę telefonu, zakup kranu i spłuczki oraz usługę hydrauliczną, dopłatę do czynszu z zaznaczeniem dopłaty za poprzednie miesiące oraz pokrycie kosztów utrzymania lokalu w ramach [...] – [...], jak też o przyznanie zasiłku celowego losowego, w dniu [...] września 2022 r. w mieszkaniu skarżącej pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy. W trakcie jego przeprowadzania skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nadal też nie pracuje. Nie posiada dochodów, jej rodzice nie żyją, zaś syn przebywa w [...] w placówce opiekuńczo-wychowawczej od [...] roku życia (obecnie ma [...] lat). Skarżąca jest całkowicie pozbawiona praw rodzicielskich, nie ma kontaktów z dzieckiem i ma sądowy zakaz nawiązywania tych kontaktów. Skarżąca od września 2021 r. mieszka w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w [...], zaś umowę najmu podpisała na czas nieokreślony na kwotę [...] zł miesięcznie. Zobowiązała się w niej jednocześnie do pokrywania rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę oraz wywóz nieczystości (około [...] zł co 2 miesiące). Ostatni raz za media zapłaciła w sierpniu 2022 r., zaś za najem nie płaci od lipca 2022 r. Skarżąca oczekuje na przyznanie jej lokalu komunalnego z zasobów Dzielnicy [...], jednak dotychczas otrzymywała decyzje odmowne. Jak ustalono również, skarżąca miała uprzednio przyznany lokal komunalny w [...], jednak została z niego eksmitowana z powodu zadłużenia. Później przyznano jej w [...] lokal socjalny, ale z niego zrezygnowała i nie ma możliwości powrotu. Skarżąca podała, że ma ukończony [...] z [...], posiada dyplomy ukończenia [...] jako [...], [...], [...] i [...]. Nie przedłożyła jednak pracownikowi i OPS dokumentów okoliczność tę potwierdzających. Jak wskazała, w czerwcu 2022 r. ukończyła [...] na Uczelni [...] na kierunku [...] i wyjaśniła że we wrześniu 2022 r. zdała egzamin [...]. Skarżąca poinformowała również pracownika socjalnego, że od [...] października 2021 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, w sierpniu 2022 r. nie podejmowała pracy zarobkowej i nie szukała zatrudnienia, bowiem przygotowywała się do egzaminu [...]. Również we wrześniu 2022 r. nie pracowała i nie poszukiwała pracy, gdyż oczekuje na wydanie dyplomu i zamierza rozpocząć pracę w zawodzie. Wyjaśniła też, że nadal nie zamierza szukać zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę, gdyż odziedziczyła po rodzicach długi i komornik zająłby jej większość uzyskanego dochodu. Nie chce spłacać nie swoich długów. Wskazała jednocześnie, że chce pracować sama dla siebie, bowiem w przeszłości pracowała w firmach zatrudniających wiele osób i nie podobały jej się relacje i rywalizacja pomiędzy pracownikami. Ponadto obawia się, że pracodawca i współpracownicy będą podważali jej kompetencje i próbowali zniechęcić ją do pracy w zawodzie. Stąd skarżąca zamierza otworzyć własny [...], jednak dotychczas, mimo podjęcia prób otrzymania na ten cel pomocy z urzędu pracy, otrzymała odpowiedź odmowną, bowiem widnieje ona w [...] (jak ustalono w toku postępowania urząd pracy weryfikuje klientów w [...]). Skarżąca po jednym spotkaniu z doradcą zawodowym nie jest już zainteresowana dalszą pomocą w tym zakresie, bowiem w jej ocenie nie przynosi ona żadnych efektów. Skarżąca nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych, nie choruje przewlekle i twierdzi, że nie wymaga konsultacji lekarskich. Mając na uwadze powyższe ustalenia o charakterze obiektywnym, jak i te, które wynikają z materiału dowodowego trzeba wskazać, że skarżąca jest w wieku produkcyjnym, posiada wykształcenie wyższe, jak też szereg deklarowanych przez nią ukończonych [...] jako [...], [...], [...] i [...]. Jak twierdzi, posiada również doświadczenie zawodowe. Nie jest osobą niepełnosprawną, nie sygnalizuje żadnych dolegliwości zdrowotnych. Przebywa w [...] od kilku lat, a więc na terenie gdzie jest duży rynek pracy i ruch kadrowy. Skarżąca jest panną, nie ma żadnych osób na utrzymaniu, czy też pod opieką, którymi musiałby się zająć i przez to nie podejmować zatrudnienia. Jak wynika z jej wyjaśnień, zatrudnienia nie podejmuje i nie szuka z własnej woli, bowiem nie jest zainteresowana podjęciem etatowej umowy o pracę z uwagi na obawy zajęcia wynagrodzenia przez komornika. Jak wyjaśniła, praca taka nie interesuje jej również z uwagi na dotychczasowe zatrudnienia w większych firmach, gdzie nie podobały jej się relacje i rywalizacja pomiędzy pracownikami. Skarżąca nie była również zainteresowana spotkaniami z doradcą zawodowym, który w jej ocenie, nie zrozumiał jej sytuacji i chęci otworzenia własnego [...]. Z materiału dowodowego wynika jednocześnie, że skarżąca jest osobą, która potrafi zadbać o swoje sprawy, starała się wielokrotnie o przyznanie różnego typu świadczeń z pomocy społecznej (zasiłki celowe i okresowe, na ekonomiczne usamodzielnienie się, dofinansowanie do nauki). Ubiega się o zawarcie umowy najmu lokalu komunalnego z mieszkaniowego zasobu [...]. Rację należało w tej sytuacji przyznać organom orzekającym w sprawie, że skarżąca nie współdziała z organem pomocy społecznej i nie próbuje własnymi siłami wyjść z trudnej sytuacji życiowej. Swoje działania przed złożeniem wniosku o pomoc finansową, ograniczyła jedynie do zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, jednak przez złożeniem we wrześniu 2022 r. wniosku o pomoc w formie zasiłków celowych, nie wykazywała żadnej inicjatywy podjęcia zatrudnienia (niekoniecznie w wyuczonym zawodzie, tym bardziej mając na uwadze własną, trudną sytuację materialną), choć było to możliwe, skoro studiowała zaocznie. Nie skorzystała też z możliwości dalszych spotkań z doradcą zawodowym, mimo że mógłby on pomóc jej w aktywizacji zawodowej. Co więcej, nie mając żadnego dochodu i środków finansowych, zawarła ona umowę najmu lokalu mieszkalnego w centrum [...], zobowiązując się nie tylko do miesięcznego opłacania czynszu najmu, ale także do pokrywania rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę oraz wywóz nieczystości. Tymczasem, jak słusznie wskazał Prezydent, wynajem lokalu w centrum [...] generuje koszty, których skarżąca nie jest w stanie samodzielnie pokryć, a przy tym nie poszukuje tańszego pokoju lub lokalu w [...] albo poza nią, wiedząc że koszty utrzymania w [...] są dużo wyższe. Skarżąca nie wykorzystuje więc własnych możliwości również w zakresie poszukania tańszego miejsca pobytu. Zaprezentowana przez skarżącą postawa słusznie zatem została potraktowana, jako brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudności życiowych, który w myśl art. 11 ust. 2 u.p.s, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Zauważyć także należy, że zgodnie z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzję taką organ wydaje zatem w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany". Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest więc prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika również, że skarżąca, mimo ww. braku współpracy z OPS, decyzją z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] miała przyznaną pomoc finansową na żywność w wysokości [...] zł w ramach programu wieloletniego "[...]", która to kwota wypłacona została skarżącej w dniu [...] września 2022 r. W konsekwencji potrzeba ta we wrześniu 2022 r. została już zaspokojona. Jednocześnie Prezydent wyjaśnił, że rocznie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego skorzystało około [...] osób. Na realizację tego zadania w 2022 r. OPS dysponował budżetem miesięcznym średnio [...] zł. Z pomocy w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego w III kwartale 2022 r. skorzystało średnio [...] osób, a średnia kwota świadczenia wyniosła [...] zł. Skarżącej przyznano zatem ostatecznie pomoc w kwocie wyższej, niż ww. średnia. Co więcej z akt sprawy wynika również, że w okresie od [...] sierpnia 2022 r. do [...] września 2022 r. OPS wsparł skarżącą zasiłkiem okresowym przyznanym decyzją z [...] sierpnia 2022 r. Organy pomocy społecznej mają natomiast obowiązek oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, którą należy rozpoznać z uwzględnieniem rozmiaru środków finansowych pozostających w ich dyspozycji oraz ogólnej liczby osób ubiegających się o przyznanie pomocy. Uwzględnianie każdego żądania skarżącej i wypłata na jej rzecz zasiłków celowych na sfinansowanie wszelkich jej potrzeb i w kwocie żądanej przez stronę, spowodowałoby ponadto wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Jak dodatkowo wskazano w decyzjach obu instancji, żądana pomoc finansowa z przeznaczeniem na dopłatę do czynszu, w tym również za miesiące poprzednie, tj. łącznie od stycznia do września 2022 r., została już rozstrzygnięta decyzjami z [...] lutego 2022 r., [...] marca 2022 r., [...] marca 2022 r., [...] maja 2022 r., [...] maja 2022 r., [...] czerwca 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., [...] sierpnia 2022 r., którymi odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzje te nie zostały uchylone (w stosunku do części z nich wypowiedziało się już Kolegium podzielając stanowisko Prezydenta) i pozostają w obrocie prawnym. Jeszcze raz zaznaczyć natomiast należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Skarżąca powinna przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do finansowania swoich potrzeb i pokrywania bieżących opłat. Przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje OPS nie jest bowiem możliwe zaspokojenie wszystkich żądań skarżącej, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Tymczasem, jak wskazał Prezydent, skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia (jak sama deklaruje, posiada liczne wykształcenie i doświadczenie zawodowe), jednak z własnej woli tego nie czyni, a ponadto mieszka sama, w wynajętym mieszkaniu w centrum [...], podczas gdy mogłaby ona, w celu przezwyciężenia swojej sytuacji życiowej, wynająć pokój lub mieszkanie na obrzeżach miasta lub poza nim, adekwatne do jej potrzeb i możliwości finansowych. W konsekwencji Sąd podzielił również stanowisko organów, że w przypadku skarżącej nie było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku, o którym mowa w art. 40 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Tymczasem skarżąca konieczność jego przyznania uzasadniła okolicznością, że jest ofiarą przestępstwa przez co nie może znaleźć pracy, zaś zdarzenie to dotknęło ją i jej dziecko. Po pierwsze jednak, jak słusznie zauważył Prezydent, zasiłek ten może być przyznany jeżeli w wyniku strat poniesionych w związku ze zdarzeniem losowym, pomimo wykorzystania własnych zasobów i możliwości, dana osoba lub rodzina nie może zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych, zaś skarżąca, jak już zauważono, z własnego wyboru nie podejmuje zatrudnienia, by poprawić swoja sytuację materialną. Po drugie zaś, z informacji uzyskanych w toku postępowania wynika, że syn skarżącej od ponad 10 lat przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej i skarżąca nie ma z nim żadnego kontaktu. Jest ona pozbawiona praw rodzicielskich i ma całkowity zakaz kontaktu z dzieckiem. Choć podczas wywiadu środowiskowego wskazała, że liczy na odzyskanie praw rodzicielskich i powrót do niej syna i do tego czasu chce na bieżąco przesyłać mu najpotrzebniejsze rzeczy, to jednak nie podjęła jeszcze starań o powrót dziecka pod jej opiekę. Aktualnie zaś miejsce, w którym przebywa jej syn, zapewnia mu wszystkie potrzeby życiowe, całodobową opiekę i wychowanie, jak i wykształcenie. W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a."), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.), nie naruszając przy tym granic uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.