I SA/Wa 1354/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Monika Sawa Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 maja 2023 r. nr DAP-WOSRFR.7280.35.2023.JL w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia 31 marca 2023 r. nr NW/XIII/7725/2108/1/04 w zakresie pkt II.1. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister/organ") decyzją z 17 maja 2023 r., nr DAP-WOSRFR-7280-35/2023/JL - po rozpatrzeniu odwołania A.W. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z 31 marca 2023 r., nr NW/XIII/7725/2108/1/04, którą potwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.W. udziału 3/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina przysługuje A.W. w całości (tj. 3/16 części udziału należącego do K.W.) oraz odmówił A.W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W. (c. I.) i T.W. (s. W. i M.) udziału 13/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina. Zaskarżona decyzja organu została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem A.W. z 26 listopada 1990 r. złożonym do Urzędu Miejskiego w [...], zostało wszczęte postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami kraju. Przy czym pismo to zawierało wniosek o: "odszkodowanie za mienie pozostawione za granicą przez M.W. (kuzynka)". Następstwo prawne A.W. po K.W., M.W. i T.W., a także zmarłym w dniu 12 kwietnia 1938 r., W.W., przedwojennym współwłaścicielu nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] ustalono na podstawie: - uwierzytelnionej kopii uchwały Sądu Grodzkiego Oddział VI w [...] z 21 maja 1938 r. I.dz. VI. A. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po W.W. zmarłym w S. 12 kwietnia 1938 r. przez M.W. z J. w 2/8 częściach. T.W. i K.W. po 3/8 części; - uwierzytelnionej kopii prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] Wydział Cywilny z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po: M.W. z d. J., zmarłej 10 października 1939 r. w S. i tam ostatnio zamieszkałej przez K.W. i T.W. po 1/2 części każdy z nich oraz po T.W., zmarłym 6 października 1943 r. w S. i tam ostatnio zamieszkałym przez S.W. z d. M. w 1/4 części spadku i M.D. w 3/4 częściach; - uwierzytelnionej kopii prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z 2 sierpnia 1973 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po K.W., zmarłym 18 maja 1973 r. ostatnio zamieszkałym w Z. przez A.W. w całości; - uwierzytelnionej kopii prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z 6 listopada 2019 r. sygn, akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S.W. z d. M. c. A. i J., zmarłej 18 sierpnia 1973 r. w K. i tam ostatnio zamieszkałej przez M.D. w całości, - uwierzytelnionej kopii prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 14 kwietnia 1983 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M.D. zmarłej 2 sierpnia 1982 r. w K. i tam ostatnio zamieszkałej przez A.W. w całości. W toku postępowania organ I instancji zebrał m.in. następujący materiał dowodowy: - odpis zupełny aktu zgonu M.D., - zaświadczenie archiwalne Archiwum Państwowego Obwodu [...] z 18 kwietnia 2018 r., z którego wynika, że w wykazie mieszkańców budynku nr [...] przy ul. [...] w mieście S. według stanu na dzień 21 sierpnia 1939 r. figurują W.S. i W.M. Podstawą wydania tego zaświadczenia jest lista osób zamieszkałych w S. przy ul. [...] według stanu na dzień 21 sierpnia 1939 r.. z której wynika, że pod ww. adresem zamieszkiwali: S.W. (ur. 1897 r.). M.W. (ur. 1922 r.), M.W. (ur. 1876r.) wraz z adnotacjami w rubryce zawód: "właścicielka realności, wdowa", a w rubryce miejsce pracy: "[...]", K.W. (ur. 1901 r.) oraz M.Z. (ur. 1909 r.); - uwierzytelnioną kopię dokumentu: "Szkic budowli przy ulicy [...]. właściciel: W. W."; - uwierzytelnioną kopię pisma Magistratu Miasta S. z dnia 1 sierpnia 1902r. L: [...], skierowanego do W.W. - właściciela realności przy ul. [...] - w którym zezwolono ww. na zamieszkanie w nowo wybudowanym domu mieszkalnym i budynku gospodarczym położonym na parceli I. kat. [...] w S. przy ul. [...] oraz oznaczono przedmiotowy budynek mieszkalny numerem konskrypcyjnym liczby [...] i numerem orientacyjnym 6, - uwierzytelnioną kopię uchwały Sądu Grodzkiego w [...] z 27 lutego 1939r., znak: [...] zgodnie z którą dozwolono intabulację prawa własności połowy realności objętej whl. [...] ks. gr. gm. kat. S., składającej się z pbud. 2950 oraz połowy realności objętej whl. [...] ks. gr. gm. kat. S. składającej się z pgr. Ikat. [...] i [...] w miejsce zmarłego W.W. na rzecz M.W. z J. w 2/8 częściach oraz T. i K.W. - po 3/8 części, - uwierzytelnioną kopię karty ewidencyjnej nr [...] spisanej dnia 4 grudnia 1945 r., dotyczącej S.W., - uwierzytelnioną kopię dowodu ubezpieczeniowego nr 28 z 15 lipca 1932 r. Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych Inspektor Wojewódzki w [...] dotyczącą nieruchomości przy ul. [...], na którym jako właściciel widnieje W.W., - fragment "Księgi Adresowej [...]", rocznik 1935/1936 - gdzie w wykazie domów miasta S. przy ul. [...] figuruje W.W., - uwierzytelnioną kopię dokumentu pt.: "Projekt na budowę oficyny i dobudowę komórki w realności W.W. przy ul. [...]" z daty: S., czerwiec 1905 r., autorstwa W.W., - akt zgonu T.W. wraz z jego uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka rosyjskiego, - akt zgonu M.W. c. I. wraz z jego uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka rosyjskiego, - uwierzytelnioną kopię wniosku M.W., T.W. i K.W. skierowanego w dniu 19 maja 1938 r. do Sądu Grodzkiego w [...] w sprawie stwierdzenia nabycia praw do spadku po zmarłym W.W., z którego wynika m.in., że ".W.W. był tabularnym właścicielem i posiadał do swej śmierci i pozostawił w spadku: (a) połowę realności whl. [...] gm. kat. S., składającej się z pbud. 2950; (b) połowę realności whl. [...] gm. kat. S., składającej się z pgr. [...] i [...] stanowiących ogród. Na realności pod (a) opisanej znajdują się dwa domki mieszkalne parterowe.", - uwierzytelnioną kopię aktu zejścia W.W. spisaną w dniu 28 kwietnia 1938 r., - potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię kontraktu kupna i sprzedaży z dnia 29 października 1898 r. sporządzonego przez notariusza I.Z., z którego wynika, że z parceli Ikat.: [...], [...], [...], [...] wydziela się przestrzeń gruntową (przedstawioną na załączniku do kontraktu), którą M.T. sprzedaje M.W. z J. i W.W. po połowie wraz z zapisem Urzędu Hipotecznego C.K. Sądu Obwodowego w [...] z 12 stycznia 1899 r., z którego wynika, że dla powstałej parceli tworzy się nowe ciało hipoteczne i prawo własności wpisuje się na rzecz W.W. w jednej połowie i M. z J.W. w drugiej połowie w wykazie hip. L. [...]; - oświadczenie A.W. z dnia 1 czerwca 2021 r., w którym wskazał, że: "W latach 1939 - 1945 wg mojej wiedzy nie nastąpił żaden obrót cywilno - prawny nieruchomością położoną w S. przy ul. [...] z uwagi na fakt, iż po śmierci W.W. spadkobiercami, a jednocześnie współwłaścicielami ww. nieruchomości zostali: T.W., K.W. oraz M.W., która zmarła 10.10.1939 w S. Jej spadkobiercy nie przeprowadzili od razu postępowania spadkowego, co z kolei uniemożliwiało zawarcie jakiejkolwiek umowy w ramach obrotu ww. nieruchomością."; - oświadczenie A.W. z dnia 18 października 2021 r" w którym wskazał, że: "Mój ojciec K.W. opuścił byłe terytorium RP to jest S. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i od tego momentu na stałe mieszkał wyłącznie w Z. aż do dnia jego śmierci. Jednocześnie oświadczam, że S.W. i M.D. z domu W. po opuszczeniu S. w 1945 roku na stałe osiedliły się w K. i mieszkały tam aż do dnia swojej śmierci [...]", - uwierzytelnioną kopię karty ewakuacyjnej z 27 maja 1946 r. nr [...] wystawioną przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Delegatura w [...] na rzecz K.W. W dniu 21 stycznia 2016 r., A.W. poinformował - po dokonaniu przeglądu akt w Biurze Obsługi Klienta [...] Urzędu Wojewódzkiego - że sprawa pod sygn. [...] zawiera wnioski o rekompensatę po: M.K. z d. S. w S. ul. [...] oraz po M.D. z d. W. - S. Przy czym wnosi on o rozpatrzenie wniosku dotyczącego M.D. z d. W. Następnie w dniu 27 sierpnia 2018 r. w siedzibie [...] Urzędu Wojewódzkiego odbyła się rozprawa z udziałem A.W., podczas której skarżący stwierdził m.in., że właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] (obecnie ul. [...]) był T.W. - tj. brat ojca A.W., zaś K.W.(ojciec skarżącego) był właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...]. Według wiedzy A.W. były to dwa osobne domy. Ponadto skarżący wskazał, że T.W. zmarł w dniu 6 października w 1943 r., zaś na obecne terytorium kraju w 1945 r. przybyła jego żona - tj. S.W. oraz jedyna córka - tj. M.W. (później D.). Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie zrealizował prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w S. przy ul. [...], natomiast w stosunku do nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] - otrzymał w 1975 r. rekompensatę po ojcu K. - w postaci mieszkania położonego w Z. przy ul. [...]. W dniu 22 stycznia 2021 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim w K. odbyła się kolejna rozprawa administracyjna z udziałem A.W. Skarżący zeznał między innymi: "Na 01.09.1939 r. współwłaścicielami tej nieruchomości [położonej przy ul. [...]] byli zgodnie ze spadkiem M.W., T.W. i K.W. Dom ten został wybudowany po 1905 r. zgodnie z projektem z czerwca 1905 r. i też był na tej samej działce co [...]. Na szkicu budowli ujęte są dwa budynki mieszkalne o powierzchniach: 190m2 (budynek ten należał do K.W. i to zostało już zrealizowane) i 126m2, na dokumencie widnieje data 14.04.1931 r. Skarżący wniósł o rekompensatę za budynek mieszkalny przy ul. [...] o powierzchni 126,05 m2 zgodnie ze szkicem z daty 14.04.1931 r. bez powierzchni gruntu na którym się znajdował, gdyż to zostało już zrealizowane. Na grunt i drugi budynek mieszkalny o pow. 190,06m2 wraz z komórkami K.W. uzyskał opis mienia pozostawionego." W wyniku rozpatrzenia wniosku, organ I instancji uznał, że przedłożono wszystkie dokumenty wymagane przez ustawodawcę, określone w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097), dalej jako ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. lub ustawa i postanowieniem z dnia 9 grudnia 2022 r., nr NW/XIII/7725/2108/l/04 pozytywnie ocenił złożone w sprawie dowody odnośnie pozostawienia przez K.W. udziału 3/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina oraz wezwał stronę postępowania do wskazania jednej z wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty a także do przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość pozostawionej nieruchomości. Następnie do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. wpłynął operat szacunkowy z 7 lutego 2023 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego D.J. - określający wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę 428148,00 zł (słownie: czterysta dwadzieścia osiem tysięcy sto czterdzieści osiem złotych). Wojewoda [...] decyzją z dnia 31 marca 2023 r., nr NW/XIII/7725/2108/1/04 - po rozpoznaniu wniosku A.W. z 26 listopada 1990 r.: w pkt. I 1. potwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.W. (s. W. i M., ur. 17 lipca 1901 r. w S.) udziału 3/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina, obejmującej dom mieszkalny o wymiarach zewnętrznych: 11,50 m; 4,55 m; 0,75 m; 5,40 m; 7,65 m; 2,20 m; 4,60 m; 12,15 m przysługuje A.W. w całości (tj. 3/16 części udziału należącego do K.W.); 2. ustalił wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę 428 148,00 zł (słownie: czterysta dwadzieścia osiem tysięcy sto czterdzieści osiem złotych). Wartość ta została ustalona w oparciu o operat szacunkowy z 7 lutego 2023 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego D.J. (uprawnienia nr [...]), określający wartość pozostawionej nieruchomości na dzień 7 lutego 2023 r. na kwotę 428 148,00 zł (słownie: czterysta dwadzieścia osiem tysięcy sto czterdzieści osiem złotych); 3. ustalił wysokość rekompensaty tj. 3/16 z 20% wartości pozostawionej nieruchomości na kwotę 16 055,55 zł (słownie: szesnaście tysięcy pięćdziesiąt pięć złotych pięćdziesiąt pięć groszy), 20% pozostawionej nieruchomości wynosi 85 629,60 zł (słownie; osiemdziesiąt pięć tysięcy sześćset dwadzieścia dziewięć złotych sześćdziesiąt groszy) z czego – A.W. przysługuje 16 055,55 zł (tj. 3/16 z 85 629.60 zł); 4. wskazał, że A.W. jako formę realizacji prawa do rekompensaty wybrał świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego; w punkcie II 1. odmówił A.W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W. (c. I.) i T.W. (s. W. i M.) udziału 13/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A.W. W uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji nie powinien badać, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty przez M.W. oraz T.W., którzy zmarli w trakcie trwania II Wojny Światowej, lecz wobec osób, które nabyły po nich spadek w okresie do zakończenia wojny, a powróciły na obecne terytorium RP. Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 17 maja 2023r., nr DAP-WOSRFR.7280.35.2023.JL utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister szczegółowo zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie oraz ustalenia poczynione w nim przez organ I instancji. Wyjaśnił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Podniósł, że z treści art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. Następnie sprecyzował, kiedy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona. Minister podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W przedmiotowej sprawie w toku postępowania ustalono, że skarżący dochodzi potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez M.W., T.W. i K.W. nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina. Okolicznością bezsporną jest też fakt, że współwłaścicielami nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina na dzień 1 września 1939 r. byli: M.W., T.W. i K.W. oraz, że dwie z tych osób, a mianowicie: M.W. i T.W. nigdy nie powrócili na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w jej powojennych granicach. Fakt ten można wywieść z uwierzytelnionej kopii prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Miasta [...] w [...] II Wydział Cywilny z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po: M. W. zd. J., zmarłej 10 października 1939 r. w S. i tam ostatnio zamieszkałej przez K.W. i T.W. po 1/2 części każdy z nich oraz po T.W., zmarłym 6 października 1943 r. w S. i tam ostatnio zamieszkałym przez S.W. z d. M. w 1/4 części spadku i M.D. w 3/4 częściach. Minister podkreślił, że w przypadku, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. wymogu repatriacji, w konsekwencji czego nie mógł nabyć prawa do rekompensaty, wówczas i jego następcy prawni, prawa tego nie mogli nabyć, ponieważ niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca - pierwotny właściciel - sam był osobą uprawnioną do rekompensaty przez spełnienie przesłanek wymienionych w ustawie z dni 8 lipca 2005 r. Powyższe oznacza zatem, iż nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro bowiem ustawa zabużańska przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" - to poprzednik prawny wyżej wymienionych osób musi spełniać wszystkie przesłanki do nabycia rekompensaty. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do otrzymania rekompensaty jest przesiedlenie, przemieszczenie, repatriacja, a dokładniej przybycie na terytorium Polski w jej obecnych granicach. Warunek ten, co oczywiste, mógł być spełniony tylko przez tych właścicieli, którzy przeżyli wojnę, bo powrócili na terytorium Polski w jej obecnych granicach. Na potwierdzenie swojego stanowiska przytoczył liczne wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A.W. (dalej jako "Skarżący") - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że jest niezgodna z przepisami obowiązującego prawa, albowiem nastąpiło naruszenie przez organ II instancji (a także organ I instancji) zarówno przepisów prawa postępowania administracyjnego (przepisu art.6, 7, 8, 9,11, 12 oraz 35 KPA) jak i przepisów prawa materialnego (przede wszystkim przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty, poprzez błędną jego wykładnię) co miało przesądzający, istotny wpływ na wynik sprawy (na treść wydanej decyzji). Zdaniem skarżącego organ II instancji nie spełnił swojego zadania, gdyż nie rozstrzygnął niniejszej sprawy zgodnie z zasadą praworządności (art.6 KPA) i zasadą prawdy obiektywnej (art. 1 KPA) oraz w sposób pogłębiający zaufanie do władzy publicznej (art. 8 KPA), a jego decyzja nie była oparta na wszechstronnym rozważeniu całokształtu sprawy. Podniósł, iż organ w wyniku wskazanych błędów potwierdził prawo do rekompensaty w wysokości niższej niż powinien, gdyż odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W. (c. I.) i T.W. (s. W. i M.) udziału 13/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...]. Tymczasem organy powinny potwierdzić prawo do rekompensaty za wszystkie udziały w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...]. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi wskazał argumenty na wykazanie zasadności postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, iż jedną z przesłanek przyznania świadczenia jest konieczność powrotu na ziemie polskie w aktualnych granicach - bowiem przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. zostały stworzone, aby nie tyle rekompensować straty wynikające z utraty mienia znajdującego się na byłym terytorium polskim, lecz przede wszystkim, aby pomóc zagospodarować się obywatelom powracającym do kraju w jego nowych granicach po okresie wojny. Zatem uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonych decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z 31 marca 2023 r. potwierdzającą, że A.W. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.W. udziału 3/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina oraz odmawiającą mu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W. (c. I.) i T.W. (s. W. i M.) udziału 13/16 części w tej nieruchomości budynkowej. Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako "ustawa zabużańska/ustawa"). Z treści art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy zabużańskiej wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: - układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski, - układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, - układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski, - umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie natomiast z art. 2 ustawy zabużańskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) – opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (wymóg obywatelska polskiego). Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody z 31 marca 2023 r., przeprowadzona przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie wykazała, że organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 2 ustawy zabużańskiej przyjmując, że właścicielem nieruchomości pozostawionej w rozumieniu tego przepisu mógł być jedynie obywatel polski, który wykazał swój status właścicielski na dzień 1 września 1939 r., a nie mogły być nim osoby, które nabyły taką nieruchomość po dacie wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r. Powyższe skutkuje koniecznością wyeliminowania decyzji tychże organów z obrotu prawnego. W rozpatrywanej sprawie, zarówno Wojewoda jak i Minister uznali, że M.W. i T.W. nie spełnili warunku repatriacji na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organy wskazały, że choć M.W. i T.W. w dniu 1 września 1939 r. byli obywatelami polskimi, zamieszkującymi w S., oraz właścicielami nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S. przy ul. [...], to jednak nigdy nie przesiedlili się w granice powojennej Polski - bowiem M.W. zmarła 10 października 1939r. w S. zaś T.W. zmarł 6 października 1943 r. również w S. na terytorium obecnej Ukrainy - a więc nie spełnili warunku zawartego w art. 2 w związku z art. 1 ustawy. Z tego też powodu organy odmówiły uznania uprawienia spadkobierców M.W. i T.W. do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość pozostawioną przez nich poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości S. przy ul. [...]. Zdaniem organów, brak repatriacji w rozumieniu ustawy oznacza, że właściciele nie pozostawili nieruchomości, a co za tym idzie nie nabyli prawa do rekompensaty, podobnie jak ich następcy prawni. Nie można zatem mówić o pozostawieniu nieruchomości w przypadku osób, które nigdy nie przesiedliły się na tereny obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd orzekający - choć podziela powyższe stanowisko organów odnośnie wymogu repatriacji na obecne terytorium Polski - to jednak nie może przyznać im racji w tym, że to właśnie M.W. i T.W. powinni być uznani za "właścicieli nieruchomości pozostawionej" w rozumieniu art. 2 ustawy. Zdaniem Sądu, z art. 2 ustawy nie wynika wymóg, aby właściciel pozostawionego mienia był nim tylko i wyłącznie w dniu 1 września 1939 r. Ta data dotyczy stanu, na jaki ustala się obywatelstwo polskie właściciela nieruchomości pozostawionej. Z przepisu tego nie wynika również, aby właściciel pozostawionego mienia był nim w dacie opuszczenia byłego terytorium RP i przybycia na obecne terytorium RP. Z art. 2 wynika natomiast, że prawo do rekompensaty dotyczy "nieruchomości pozostawionych", tj. położonych na przedwojennym terenie II RP w granicach z 1 września 1939 r., które po zakończeniu i ostatecznym uregulowaniu granicy wschodniej nie weszły w skład państwa polskiego. Chodzi zatem o nieruchomości, które zostały przez ich właścicieli (obywateli polskich zamieszkujących na byłym terytorium RP) pozostawione (opuszczone). Pozostawienie mienia musiało nastąpić w okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., poza przypadkiem z art. 1 ust. 1a ustawy (regulacja wschodniej granicy). Było to opuszczenie mienia w warunkach przymusowych mających cechy "wypędzenia" (art. 1 ust. 1 ustawy), czy "zmuszenia" (art. 1 ust. 2 ustawy). Z art. 2 ustawy wynika więc, że "właściciel nieruchomości pozostawionych", to osoba, która była właścicielem nieruchomości położonych na tzw. Kresach Wschodnich przed wojną rozpoczętą w 1939 r. i zachowała to prawo w momencie jej wybuchu lub która nabyła takie nieruchomości po wybuchu tej wojny, a przed ich pozostawieniem. Nie ma przy tym znaczenia utrata mienia w wyniku jego przejęcia przez ZSRR wbrew woli właściciela poprzez konfiskatę, włączenie nieruchomości do kołchozu lub nacjonalizację. Istotne jest bowiem to, aby wnioskodawca przedstawił dowody świadczące o pozostawieniu przez właściciela nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Prawidłowo ustaliły organy, że w momencie wybuchu wojny (1 września 1939 r.) właścicielami nieruchomości budynkowej w miejscowości S. w udziale 13/16 części byli M.W. i T.W. oraz w 3/16 K.W. (vide: zaświadczenie archiwalne Archiwum Państwowego Obwodu [...] z 18 kwietnia 2018r., uwierzytelniona kopia wniosku M.W., T.W. i K.W. skierowana w dniu 19 maja 1938 r. do Sądu Grodzkiego w [...] sprawie stwierdzenia nabycia praw do spadku po zmarłym W.W.). Jednakże M.W. zmarła 10 października 1939 r., natomiast T.W. zmarł 6 października 1943 r. - a więc jeszcze w czasie wojny oraz przed uruchomieniem I fali repatriacji obywateli polskich z lat 1944-1946. Wobec powyższego, za właścicieli nieruchomości w miejscowości S. należało uznać S.W. (żonę T.W.) i M.D. (córkę) oraz K.W. Osoby te na skutek spadkobrania stały się bowiem właścicielami przedmiotowej nieruchomości po śmierci M.W. i T.W. (vide: postanowienie Sądu Rejonowego [...] w W. z 30 stycznia 2020 r., sygn. akt [...]). Błędnie zatem organy orzekające w niniejszej sprawie przyjęły, że wniosek złożony o przyznanie prawa do rekompensaty dotyczył nieruchomości pozostawionej przez M.W. i T.W. Wszak to wdowa po T.W. oraz ich wspólne dziecko – M.D, jak również syn M.W. i brat T.W. byli osobami, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższych względów Sąd uznał sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 2 ustawy za zasadny. Organy dokonały bowiem wadliwej wykładni art. 2 ustawy przyjmując, że właścicielem nieruchomości pozostawionej w rozumieniu tego przepisu mógł być jedynie obywatel polski, który wykazał swój status właścicielski na dzień 1 września 1939 r. (w tym przypadku M.W., T.W. i K.W.), a nie mogły być nim osoby, które nabyły taką nieruchomość po dacie wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r., czyli w realiach niniejszej sprawy wdowa po T.W. i jego dziecko. Końcowo Sąd wskazuje, że podziela wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz Sąd Najwyższy pogląd z którego wynika, że warunkiem uzyskania prawa do rekompensaty jest wymóg przemieszczenia się obywatela polskiego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w powojennych granicach. Warunek ten wynika, jak wskazują NSA i SN, z celu ustawy - potrzeby zapewnienia środków na zagospodarowanie się osobom w nowej sytuacji życiowej wobec utraty (pozostawienia) całego majątku poza granicami Polski, utworzonymi po II wojnie światowej. Ten socjalny charakter świadczenia uzasadnia, zdaniem Sądu Najwyższego (uchwała z 10 kwietnia 1991 r. III CZP 84/90, uchwała z 5 czerwca 1990 r III CZP 4/90) przyjęcie konstrukcji, w której pomoc ta należna była wyłącznie tym obywatelom polskim którzy pozostali w Polsce. Sądowi znany jest także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki: z 9 października 2013 r. I OSK 2763/13, z 9 października 2014 r. I OSK 2763/13, z 7 lipca 2017 r. I OSK 2488/16 czy 27 lutego 2020r. I OSK 1794/18), zgodnie z którym uznano socjalny charakter świadczenia rekompensacyjnego i możliwość jego przyznania tylko tym osobom, które osiedliły się na terenach obecnej Polski. Wskazać również należy na najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, które sprawia - kontynuując powyższą linię orzeczniczą - że jest to pogląd dominujący. Zgodnie z nim, dla uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej konieczne jest spełnienie przez właściciela nieruchomości warunku określanego w orzecznictwie jako warunek repatriacji, przesiedlenia, a dokładniej - warunek powrotu byłego właściciela nieruchomości położonej na "byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" na terytorium "w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej". Na jego istnienie wskazuje zarówno literalne brzmienie art. 1 ustawy zabużańskiej (wykładnia językowa), jak również cel i sens ustawy, czyli jej ratio legis (wykładnia celowościowa), a także analiza historyczna wcześniejszych regulacji prawnych (wykładnia historyczna). Rezultat tych metod wykładni prowadzi do jednoznacznego rezultatu, a mianowicie, że warunek powrotu na terytorium Polski w jej obecnych granicach właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach jest konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą zabużańską (por. wyroki NSA: z 15 stycznia 2019 r. I OSK 462/17, z 27 lutego 2020 r. I OSK 1794/18, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 3343/19, czy z 8 grudnia 2020 r. I OSK 3077/19). W tym miejscu Sąd pragnie zwrócić uwagę na fakt, że wniosek A.W. z 26 listopada 1990 r. dotyczył tylko rekompensaty za część mienia tj. mienia pozostawionego poza obecnymi granicami przez M.W. Pismo to zawierało bowiem wniosek o: "odszkodowanie za mienie pozostawione za granicą przez M.W. – D. (kuzynka)". W aktach sprawy znajdują się też dwie ankiety z 28 marca 1994 r. wypełnione przez skarżącego i dotyczące mienia pozostawionego za granicą. Jedna dotyczy mienia pozostawionego przez M.W. Natomiast druga dotyczy mienia pozostawionego przez K.W. w postaci domu w S. - za który skarżący dostał już odszkodowanie w naturze w postaci mieszkania i działki - pkt.9 ankiety. Po złożeniu ww. wniosku i ankiet następną czynność w tej sprawie skarżący podjął dopiero w dniu 21 stycznia 2016 r. poinformował - po dokonaniu przeglądu akt w Biurze Obsługi Klienta [...] Urzędu Wojewódzkiego - że sprawa pod sygn. NW/XIII/7725/2108/04 zawiera wnioski o rekompensatę po: M.K. z d. S. w S. ul. [...] oraz po M.D. z d. W. Przy czym wnosi on o rozpatrzenie wniosku dotyczącego M.D. z d. W. Zgodnie zaś z treścią art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej - potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Tymczasem Wojewoda [...] w dniu 31 marca 2023 r. wydał decyzję - po rozpoznaniu wniosku A.W. z 26 listopada 1990 r. - w której potwierdził mu prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.W. udziału 3/16 części w nieruchomości budynkowej położonej w S. przy ul. [...]. Czyli organ wyszedł poza granice wniosku i orzekł o mieniu, które nie było objęte tym wnioskiem. Natomiast odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W.(c. I.) i T.W. (s. W. i M.) udziału 13/16 części w przedmiotowej nieruchomości budynkowej. Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji - w części odmawiającej mu przyznania rekompensaty za pozostałą część mienia pozostawionego za granicą tj. pkt II 1. - domagając się przyznania mu rekompensaty w pełnej wysokości tj. 85.629,60 zł. Świadczy o tym treść uzasadnienia odwołania, w którym stwierdza, że: "należy się ustosunkować do treści władczego (de facto niekorzystnego) rozstrzygnięcia organu I instancji potwierdzającej prawo strony do rekompensaty tylko w wysokości 16.055,55 zł zamiast 85.629,60 zł". W związku z zakresem odwołania decyzja w pkt I stała się ostateczna. Natomiast Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w swojej decyzji z 17 maja 2023 r. przytoczył treść całej decyzji organu I instancji tj. pkt I i pkt II - stwierdzając, że utrzymuje ją w mocy. Wobec powyższego Sąd uchylił decyzję organu II instancji w całości oraz decyzję organu I instancji w zakresie pkt. II 1. Rozpoznając ponownie sprawę w zakresie uchylonym przez Sąd, Wojewoda weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności przyjmie, że współwłaścicielami pozostawionego mienia nieruchomego w miejscowości S. przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], obecnie Ukraina byli: następcy prawni M.W. i T.W. Dokona również oceny spełnia pozostałych przesłanek prawa do rekompensaty przez powyższych współwłaścicieli (obywatelstwo, miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, przyczyny oraz fakt opuszczenia byłego terytorium RP i przybycia na obecne terytorium RP), a podjęte w sprawie rozstrzygnięcie starannie umotywuje, stosownie do wymagań art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.