I SA/Wa 1356/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Decyzją z dnia [...] października 1963 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. przejęto na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, położone na terenie wsi O. grom. S. i stanowiące własność M. L. Na skutek wniosku J. L., S. L. i H. S. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż M. L. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego we wsi O., na podstawie aktu nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w B. w związku z orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...] kwietnia 1957 r. o zamianie nieruchomości położonej w obrębie D., gromada K. na przedmiotową nieruchomość. Organ wskazał ponadto na przepisy ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniające ustawę od dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 161) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w spawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, po. 198). wskazując, że warunkiem przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było spełnienie dwóch warunków: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Wojewoda wskazał, że z wniosków o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. wynika, iż przyczyna opuszczenia gospodarstwa przez M. L. wraz z rodziną były coroczne szkody upraw rolnych wyrządzone przez zwierzynę leśną. Wnioskodawcy podali, że w 1961 r. przeprowadzili się do wsi S., gdyż nie uzyskali nieruchomości zamiennej. Ponadto z podania M. L. do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1963 r. dotyczącego powstrzymania kroków egzekucyjnych w sprawie podatku gruntowego wynika jednoznacznie, że opuścił on gospodarstwo rolne wraz z rodziną. Ponadto z pisma Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w S. wynika, że w 1961 r. wymeldował się on na stałe do wsi S., grom. B. W związku z tym Wojewoda [...] stwierdził, że przesłanki przepisu art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zostały spełnione, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1963 r. Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia wniósł J. L. W uzasadnieniu swego odwołania podał, że gospodarstwo rolne wraz z budynkami zostało zabrane przez Państwo bez odszkodowania. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2013r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że oceniając legalność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., należało zbadać czy przejęta nieruchomość była gospodarstwem rolnym oraz czy było to gospodarstwo opuszczone w myśl przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Zdaniem Ministra kwestia określenia przejętej nieruchomości, jako gospodarstwa rolnego jest bezsporna. Natomiast, co się tyczy kwestii rozstrzygnięcia czy przejęte gospodarstwo było opuszczone, to o fakcie tym świadczą zgromadzone w aktach sprawy dokumenty. Ponadto wnioskodawcy w pismach wszczynających postępowanie podnieśli, że właścicielem przejętego gospodarstwa rolnego był nie tylko M. L., ale także jego żona M. L., która nie uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym i której nie doręczono decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. Tymczasem ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że właścicielem gospodarstwa był tylko M. L. Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu J. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że M. L. upoważnił do pilnowania gospodarstwa w O. "rodzinę, która chętnie zgodziła się zamieszkać w gospodarstwie" na czas służby wojskowej S. L. Wskazał, poza tym, że Prezydium Rady narodowej w B. nie powiadomiło M. L. i "postanowiło potajemnie przejąć gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa". W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Miast. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako "ppsa" sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013r. jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że skierowane one zostały do osoby nieżyjącej tj. S. L. który zmarł w dniu [...] kwietnia 2012 r.(akt zgonu karta [...] akt sądowych). W tym miejscu wyjaśnić należy, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie, z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi, jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. Jest to, bowiem uchybienie w wyniku, którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach, której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie natomiast z treścią art. 8 Kodeksu cywilnego (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 2422/03, Lex nr 190564; wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że S. L., który zmarł przed dniem wydania tak zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji nie mógł być ich stroną, bowiem z chwilą śmierci strony postępowania, w jego prawa i obowiązki powinni wstąpić jego następcy prawni. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.