I SA/Wa 1359/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. A. R. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. wniósł do Wojewody [...] o wydanie decyzji o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. i M. P. nieruchomości w mieście [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz siebie jako wnioskodawcy oraz uczestników postępowania W. P. i W. P. We wniosku wskazał, że A. P. i M. P., dzieci J. i M., byli w 1939 r. współwłaścicielami nieruchomości w mieście [...] w częściach równych. Jako dowód wskazał orzeczenie Państwowego urzędu Repatriacyjnego Oddział Wojewódzki w L. z dnia [...] kwietnia 1947 r. L.dz. [...], wypis z aktu notarialnego z [...] czerwca 1935 r. w przedmiocie darowizny przez J. P. [...] przedmiotowej nieruchomości na rzecz M. P., uchwałę Sądu Grodzkiego w [...] o wpisie prawa własności M. P. do księgi wieczystej nieruchomości. Jako dowód wskazał też oświadczenie Z. K. S. i J. W. F. z dnia [...] marca 1959 r. złożone przed notariuszem, opisujące mienie pozostawione w m. [...]. Podał, że SR w T. postanowieniem z dnia [...] czerwca 1988 r. sygn. akt [...] stwierdził nabycie spadku po A. P. przez żonę H. P. i dzieci I. R., W. P. i W. P. Wskazał, że W. P. oświadczeniem z podpisem notarialnie poświadczonym z dnia [...] lutego 1989 r. zrzekł się udziału we współwłasności do praw majątkowych do przedmiotowej nieruchomości na rzecz I. R. i wskazał ją jako uprawnioną do realizacji uprawnień. Podał, że I. R. oświadczeniem notarialnie poświadczonym z dnia [...] grudnia 2008 r. wskazała swego syna A. R. jako osobę uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty zarówno z tytułu spadkobrania po A. P. i M. P., jak i z tytułu wskazania I. R. w trybie oświadczeń woli spadkobierców obu wymienionych spadkodawców. Wnioskodawca podał, że I. R., W. P. i W. P. są jedynymi spadkobiercami M. P. w trybie dziedziczenia ustawowego. Podał, że do sądu właściwego miejscowo wniesiony został wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Oświadczył, że on i uczestnicy są obywatelami polskimi i nie zrealizowali do daty złożenia wniosku uprawnień odszkodowawczych w przedmiocie nieruchomości będącej przedmiotem wniosku. Podał, że współwłaściciele nieruchomości byli obywatelami polskimi. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, odmówił A. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W uzasadnieniu powołując się na przepisy art. 2 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 pkt 4 powołanej ustawy, Wojewoda wskazał, że pismem z dnia 15 stycznia 2010 r. wezwał A. R., na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy, do nadesłania brakującego materiału dowodowego, w tym dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca jest następcą prawnym współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości, oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] czerwca 1988 r. sygn. akt [...], dokumentu potwierdzającego obywatelstwo polskie wnioskodawcy, oświadczenia o stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz miejsc zamieszkania na obecnym terytorium RP oraz współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości. Należało nadesłać również pełnomocnictwo wskazanych uczestników postępowania. Dokumenty wnioskodawca powinien dostarczyć do 1 sierpnia 2010 r. i po ponownym wezwaniu do dnia 15 stycznia 2011 r. Po wyznaczeniu kolejnego terminu 6 miesięcy strona obowiązana była dokumenty złożyć do dnia 20 grudnia 2011 r. Wnioskodawca został pouczony, że nieusunięci braków spowoduje wydanie decyzji w oparciu o zebrany materiał dowodowy. Poinformowano, że w przypadku niespełnienia przesłanek wydana zostanie decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował, iż jest następcą prawnym właścicieli pozostawionej nieruchomości, nie dostarczył dokumentu potwierdzającego obywatelstwo polskie oraz dokumentów lub oświadczenia o stanie realizacji i miejscach zamieszkania. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W odwołaniu od przedmiotowej decyzji A. R. podniósł, że organ wzywając o pełnomocnictwo udzielone przez uczestników wykroczył poza ustawowe uprawnienia. Ustawodawca nie zobowiązał bowiem spadkobierców do występowania solidarnie i w przypadku braku porozumienia nie wyklucza potwierdzenia prawa do rekompensaty jednemu z nich. Podniósł, że organ jest zobowiązany do zbadania z urzędu kręgu uprawnionych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Brak zgody części spadkobierców co do formy realizacji prawa nie pozbawia pozostałych prawa jego realizacji. Podał, że wszyscy uczestnicy postępowania są obowiązani do udokumentowania obywatelstwa RP. Wniosek w tej sprawie powinien być skierowany bezpośrednio do wszystkich uczestników postępowania. Wnioskodawca nie może zastępować organu w tych czynnościach. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, Minister stwierdził, że odwołujący się nie udokumentował, że jest następcą prawnym właścicieli pozostawionej nieruchomości, w wyniku czego organ wojewódzki prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wnioskodawca nie uzupełnił nadto braku w postaci pełnomocnictwa uprawniającego do działania w imieniu W. P. i W. P. (art. 33 § 2 k.p.a.). Minister wskazał, że A. R. pomimo wezwań organu nie przedstawił dowodów potwierdzających swoje następstwo prawne po współwłaścicielach nieruchomości pozostawionej (art. 3 ust. 2 ustawy). Powołując się na treść art. 3 ust. 2 ustawy organ podał, że wskazanie osoby wyłącznie uprawnionej do dochodzenia prawa do rekompensaty może nastąpić tylko w kręgu spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej. A. R. nie udowodnił następstwa prawnego po właścicielu nieruchomości pozostawionej. Na podstawie obecnie obowiązujących przepisów wskazanie dokonane na rzecz A. R. kolejno przez W. P. i I. R. w zakresie dochodzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawionego mienia jest bezskuteczne. Podkreślił, że organy nie są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w tym potwierdzających następstwo prawne po właścicielu nieruchomości pozostawionej, bądź odnoszących się do stosunków wzajemnych, tak jak w przypadku pełnomocnictw. Wobec nieprzedstawienia przez A. R. pełnomocnictwa do występowania w imieniu W. P. i W. P. oraz w związku z niespełnieniem wymogów, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, Minister stwierdził, że Wojewoda słusznie, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, odmówił A. R. prawa do rekompensaty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wymienioną decyzję A. R. wniósł o jej uchylenie wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Zarzucił naruszenie przez Wojewodę art. 77 k.p.a. Wskazał, że spełnia wymogi z art. 3 ust. 2 ustawy. Podniósł, że w dacie wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty był i pozostaje ustawowym spadkobiercą uprawnionym do realizacji prawa do rekompensaty, zaś w dacie złożenia wniosku był i pozostaje co najmniej pełnomocnikiem ustawowego spadkobiercy uprawnionego do prawa do rekompensaty. Jako dowód wskazał postanowienie SR [...] z [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku z dobrodziejstwiem inwentarza po H. P. przez W. P., W. P., A. R. i D. R. Uzasadnia to w ocenie skarżącego następstwo prawne. Podniósł, że pomiędzy datą złożenia wniosku a datą wydania decyzji w sprawie nastąpiła zmiana kręgu uprawnionych do realizacji prawa do rekompensaty. Wskazując krąg uczestników wnioskodawca nie jest zobowiązany do przedstawienia pełnomocnictwa do występowania w imieniu potencjalnych uczestników. Zdaniem skarżącego organ naruszył art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie kręgu uprawnionych z urzędu, nie zbadał, czy od daty złożenia wniosku do daty wydania decyzji nie nastąpiły zmiany w kwestii osób uprawnionych do realizacji prawa do rekompensaty. Podniósł, że nawet przy przyjęciu najbardziej restrykcyjnej interpretacji Ministra, w dacie złożenia wniosku pozostawał i pozostaje pełnomocnikiem I. R. natomiast w dacie wydania decyzji przez Wojewodę był i pozostaje spadkobiercą. Skarżący załączył do skargi dowód posiadania obywatelstwa polskiego w formie kserokopii dowodu osobistego i zaświadczenie Urzędu Miasta L. z [...] grudnia 2011 r. o utracie poprzedniego dowodu osobistego, co jak wskazał wyczerpuje wymóg potwierdzenia obywatelstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując ustalenia przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i z tego względu podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), w przypadku właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2 tej ustawy, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Wojewoda, do którego wpłynął wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, zawiadamia o wszczęciu postępowania wojewodów właściwych ze względu na miejsce zamieszkania pozostałych współwłaścicieli lub spadkobierców, lub wskazanych osób uprawnionych do rekompensaty (art. 5 ust. 4 powołanej ustawy). W tym miejscu wskazania wymaga, że podstawową przesłankę odmowy przez Wojewodę [...] potwierdzenia prawa A. R. do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiło nieudokumentowanie przez wnioskodawcę, że jest on następcą prawnym dawnych właścicieli nieruchomości pozostawionej w mieście [...] Minister Skarbu Państwa utrzymując w mocy decyzję organu I instancji również stwierdził, że A. R. nie udowodnił następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości. Minister podkreślił przy tym, że organy nie są zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w tym potwierdzających następstwo prawne. W sprawie nie jest sporne, że A. R. na wezwania organu dotyczące uzupełnienia materiału dowodowego nie odpowiadał. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej, pomimo braku współdziałania strony w procesie gromadzenia materiału dowodowego, organy naruszyły przepisy prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niewątpliwie organ nie ma obowiązku poszukiwania z urzędu dokumentu, który będzie potwierdzał, że wnioskodawca jest następcą prawnym dawnych właścicieli nieruchomości pozostawionej poza granicami RP. Tym niemniej, w postępowaniu administracyjnym organ nie jest zwolniony od obowiązku przestrzegania podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest zatem podjęcie wszelkich czynności, które zmierzać będą do załatwienia sprawy na podstawie obowiązujących przepisów prawa, po wcześniejszym wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W sprawie niniejszej zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Skarbu Państwa naruszyli powołane przepisy prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, organ II instancji utrzymując w mocy wydaną z naruszeniem tych przepisów decyzję organu I instancji, naruszył także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W toku postępowania administracyjnego organy stoją na straży praworządności. Oznacza to nie tylko konieczność zastosowania w sprawie właściwego przepisu prawa, ale również możliwość jego zastosowania w ustalonych wcześniej – w sposób wyczerpujący – okolicznościach sprawy. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że Wojewoda [...] w momencie wydawania decyzji, tj. [...] lutego 2012 r. o odmowie potwierdzenia A. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP posiadał informację o tym, że przed Wojewodą [...] toczy się postępowanie z wniosku H. P. i I. R. (wniosek z dnia [...] maja 1989 r.) dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tej samej nieruchomości, której dotyczył wniosek A. R. Wynika to jednoznacznie z zawiadomienia Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], które wpłynęło do Wojewody [...] w dniu [...] grudnia 2011 r. Wojewoda [...] zwrócił się nadto w tym zawiadomieniu do Wojewody [...] z pytaniem, czy prowadzone było przed nim lub jest prowadzone postępowanie z wniosku H. P., I. R., W. P., W. P. lub ich następców prawnych w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w miejscowości [...] przez A. P. i M. P. Wojewoda [...] wezwał do wskazania daty złożenia przedmiotowego wniosku. Informację w tym zakresie – i to niepełną – Wojewoda [...] przekazał Wojewodzie [...] dopiero po tym, jak wydał decyzję o odmowie potwierdzenia A. R. prawa do rekompensaty. Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] przekazał bowiem do rozpatrzenia Wojewodzie [...] inny jeszcze wniosek I. R., tj. z dnia [...] października 1990 r. dotyczący potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, wraz z informacją, że w dniu [...] grudnia 2008 r. A. R. wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Organ wskazał jednocześnie, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. odmówił potwierdzenia A. R. prawa do rekompensaty. W tym miejscu wskazania wymaga, że H. P., z której wniosku toczy się postępowanie przed Wojewodą [...], zmarła w dniu [...] lipca 2009 r. i zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] spadek po niej nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: syn W. P., córka W. P. po [...] każde z nich oraz wnuczkowie A. R. i D. R. po [...] każdy z nich. Zarówno W. P. jak i W. P. wymienieni byli jako uczestnicy postępowania we wniosku A. R. z dnia [...] grudnia 2008 r. Z akt postępowania administracyjnego nadesłanych do Sądu nie wynika wprawdzie, aby Wojewoda [...] dysponował w momencie wydawania decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2010 r. sygn. akt [...], jednakże jest bezsporne, że w dniu wydania decyzji przez Wojewodę [...] A. R. był następcą prawnym H. P., spadkobierczyni A. P., z której wniosku toczy się – jak zawiadamiał Wojewoda [...] – postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Tym samym, A. R., tak jak pozostali następcy prawni H. P., w tym wymienieni we wniosku A. R.: W. P. i W. P., są stronami postępowania prowadzonego przez Wojewodę [...] (art. 30 § 4 k.p.a.). W tym też postępowaniu organ będzie rozstrzygał o potwierdzeniu prawa do rekompensaty następców prawnych spadkobierców dawnych właścicieli, w tym A. R. Rozstrzygnięcie, w tych okolicznościach w odrębnym postępowaniu, o prawie do rekompensaty A. R. było nieuprawnione. W ocenie Sądu, Wojewoda [...] dysponując, na dwa miesiące przed wydaniem decyzji, informacją o postępowaniu toczącym się przed Wojewodą [...], powinien był podjąć czynności wyjaśniające mające na celu ustalenie stron postępowania toczącego się przed Wojewodą [...], w tym dokonać ustaleń w zakresie następców prawnych, o jakich była mowa w zawiadomieniu Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Powinien był też zawiadomić Wojewodę [...] o wniosku A. R., w którym jako uczestnicy wymienieni byli również W. P. i W. P. i przekazać ten wniosek Wojewodzie [...]. Poprzez niezastosowanie przepisu art. 65 k.p.a. i nieprzekazanie wniosku A. R. z dnia [...] grudnia 2008 r. do prowadzonego postępowania Wojewodzie [...], organ I instancji naruszył zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Nie ma podstaw, aby w okolicznościach niniejszej sprawy, o prawach A. R. – będącego następcą prawnym spadkobiercy, z którego wniosku toczy się już postępowanie na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – rozstrzygać merytorycznie odrębną decyzją administracyjną. Pamiętać należy przy tym, że uregulowanie zawarte w art. 5 ust. 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, służyć ma m.in. uniknięciu sytuacji, w której wydane zostaną dwie decyzje administracyjne rozstrzygające o tych samych prawach, tych samych podmiotów, w tym samym stanie prawnym i niezmienionym stanie faktycznym. Z uwagi na postępowanie toczące się w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z wniosku H. P., organ przekaże wniosek A. R. Wojewodzie [...]. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.