I SA/Wa 1361/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 lutego 2020 r. nr KOX/4700/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym orzeczeniem z 20 lutego 2020 r., nr KOX/4700/Po/19 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając na podstawie art. 78 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 tj.) po rozpatrzeniu wniosku Z. O. o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], położonej w [...] przy [...], związanej z lokalem mieszkalnym nr [...], jest nieuzasadniona, umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Kolegium w rozstrzygnięciu powołało przepis art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że Prezydent [...] pismem z 14 grudnia 2018 r. wypowiedział użytkownikowi wieczystemu wysokość opłaty rocznej z tytułu udziału w prawie użytkowania wieczystego wyżej wskazanej nieruchomości gruntowej, wobec tego użytkownik wieczysty otrzymał propozycję wnoszenia od 1 stycznia 2019 r. opłaty rocznej w nowej wysokości. Użytkownik wieczysty, z zachowaniem terminu ustawowego, złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wniosek o ustalenie, że podwyższenie opłaty jest nieuzasadnione. Kolegium wskazało, że z dokumentacji dołączonej do pisma z [...] października 2019 r., znak [...], m.in zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma zawierającego wypowiedzenie opłaty wynika, że wypowiedzenie opłaty rocznej nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym. nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. Rozpatrując sprawę Kolegium podało, że 13 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Stosownie do art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej - jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Kolegium podniosło, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a jak wynika z dokumentacji dołączonej do pisma Prezydenta [...] z [...] października 2019 r. znak [...] wypowiedzenie opłaty rocznej nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym ww. nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje orzeczenie o umorzeniu postępowania. Skargę na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 20 lutego 2020 r. złożyło Miasto [...]. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 112 kpa i art. 9 kpa, poprzez błędne pouczenie w orzeczeniu o środku odwoławczym, tj. sprzeciwie, czego konsekwencją było uniemożliwienie skarżącemu wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2) art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r., poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone, 3) art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa, poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Miasto wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi. Skarżące Miasto wniosło również o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie. Wskazało, że dowiedziało się o uchybieniu terminu do złożenia skargi z chwilą otrzymania postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt [...] o odrzuceniu sprzeciwu, tj. 18 maja 2021 r. Wniosek o przywrócenie terminu został więc złożony zgodnie z art. 87 § 1 ppsa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Pismem z 11 maja 2023 r. M. O. złożył wniosek o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu wskazując, że na skutek umowy darowizny z [...] września 2019 r. zawartej z Z. O. stał się właścicielem lokalu nr [...] ze wszelkimi prawami z nim związanymi. Wniósł o odrzucenie skargi. Postanowieniem z 16 maja 2023 r. Sąd dopuścił M. O. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Sąd ustalił, że skarżące Miasto, stosując się do pouczenia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu, wniosło - pismem z 31 marca 2020 r. - za pośrednictwem Kolegium sprzeciw od orzeczenia do sądu powszechnego (SR dla [...]). Jak wynika z akt sprawy Kolegium dopiero 3 lutego 2021 r. przekazało sprzeciw do Sądu Rejonowego dla [...]. Sąd ten postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. odrzucił sprzeciw. Na postanowienie to Miasto [...] złożyło zażalenie. Postanowieniem z [...] września 2021 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] uchylił zaskarżone postanowienie. Następnie Sąd Rejonowy dla [...] postanowieniem z [...] listopada 2022 r., sygn. akt [...] umorzył postępowanie w sprawie. Skarga i wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi zostały złożone za pośrednictwem organu 25 maja 2021 r., tj. w terminie 7 dni od otrzymania postanowienia Sądu Rejonowego z [...] kwietnia 2021 r. Kolegium naruszyło art. 107 § 1 pkt 7 kpa, poprzez wadliwe pouczenie o środku zaskarżenia, tj. sprzeciwie do sądu powszechnego w sytuacji, w której od decyzji (orzeczenia) o umorzeniu postępowania, jako rozstrzygnięcia o charakterze wyłącznie formalnym, nie przysługiwał tego rodzaju środek zaskarżenia. Przede wszystkim jednak błędne pouczenie w orzeczeniu (w decyzji) co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała (art. 112 kpa). Skarżące Miasto zastosowało się do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu Kolegium błędnego pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego. Wobec tego Sąd orzekający przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając - w zakresie terminu do jej wniesienia - że została ona złożona niezwłocznie po doręczeniu skarżącemu postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] kwietnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Treść art. 4 tej ustawy organ przytoczył, nie ma więc potrzeby ponownego przytaczania go. Przepis art. 4 ustawy wskazuje dwie przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, które muszą być spełnione łącznie: - postępowanie powinno być wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do daty wejścia w życie ustawy, tj. 13 lutego 2019 r., - wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r. W ocenie Sądu z brzmienia art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika jednoznacznie, że Kolegium ma obowiązek umorzyć te postępowania, które zostały wszczęte po 5 października 2018 r. i nie zostały zakończone do 13 lutego 2019 r. (tj. do dnia wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r.) w sytuacji, gdy wypowiedzenia dotychczasowej opłaty nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. W związku z tym, jeżeli wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty nie zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. - to roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją (opłata dotychczasowa). Natomiast, jeżeli wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r., to roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty zaktualizowanej, a wypowiedzenie podlega rozpoznaniu w trybie art. 79-80 ugn, w tym przed sądem powszechnym, jeżeli użytkownik wieczysty złoży sprzeciw od orzeczenia SKO. Z akt niniejszej sprawy wynika, że postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r. Bezsporne jest także, że do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, tj. do 13 lutego 2019 r. postępowanie to nie zostało zakończone. Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek art. 4 ust. 1 powołanej ustawy. Jednak spełnienie tylko tej przesłanki nie uprawniało organu do umorzenia postępowania. Organ wskazując na fakt, że wypowiedzenie opłaty rocznej nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r. powołał dokumentację dołączoną do pisma Prezydenta [...] z [...] października 2019 r. znak [...]. Jednakże w aktach administracyjnych pisma o wskazanym znaku, ani załączonej do niego dokumentacji nie ma. Zważyć należy, że Sąd dokonuje oceny zaskarżonego orzeczenia, decyzji, czy też postanowienia na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Wobec powyższego nie zostało wykazane, czy wypowiedzenie zostało doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. Jak wynika z operatu szacunkowego z [...] listopada 2018 r. nieruchomość przy ul. [...] zabudowana jest budynkiem mieszkalnym 11-kondygnacyjnym, w którym wyodrębnionych jest 191 samodzielnych lokali. Ustawodawca przesądzając o warunkach uzasadniających umorzenie jasno je skonkretyzował. Nie można jednak przyjąć, że wykazanie tylko jednego z tych warunków jest wystarczające do umorzenia postępowania wywołanego złożonym wypowiedzeniem. Należy mieć na uwadze, że użytkowanie wieczyste jest ograniczonym prawem rzeczowym niepodzielnym. Przysługuje ono do danej nieruchomości, jako całości. Nie może zatem w takiej sytuacji organ przyjmować, że kwestia wysokości opłaty (za poszczególne udziały w nieruchomości wspólnej) może być różnie ukształtowana dla użytkowników wieczystych, nawet jeżeli nie każdy z nich złoży wniosek o ustalenie, czy została ta opłata ukształtowana prawidłowo. Różnica w wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste każdego współużytkownika może wynikać wyłącznie z różnicy wielkości udziału, gdyż każdy z nich uiszcza opłatę w wysokości zależnej od przysługującego mu udziału w tym prawie. Jednakże podstawa jej wymiaru musi być zawsze taka sama. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia zasady równości wobec prawa, co w demokratycznym Państwie nie powinno mieć miejsca. Zatem w sytuacji, gdy chociażby jednemu ze współużytkowników wieczystych wypowiedzenie zostanie doręczone po 1 stycznia 2019 r., to opłata za użytkowanie wieczyste pozostaje w dotychczasowej wysokości dla każdego z nich. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 164/22 wypowiedział się na temat wykładni art. 4 ustawy zmieniającej przyjmując, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego weryfikacji aktualizacji opłaty rocznej są: wszczęcie postępowania po 5 października 2018 r. oraz brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej zawiera zatem normę materialną, która w sytuacji określonej w hipotezie tego przepisu, wyznacza roczną opłatę przekształceniową w wysokości opłaty, która obowiązywała przed aktualizacją. W tej sytuacji przepis art. 4 ust. 2 ustawy przekształceniowej przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Konieczność umorzenia postępowania dotyczącego sporu co do wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest konsekwencją tego, że spór ten, wobec materialnoprawnej regulacji art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, stał się bezprzedmiotowy: w wyniku przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, brak jest podstaw do aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste na przyszłość, zaś określenie wysokości opłaty przekształceniowej następuje na podstawie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste obowiązującej przed aktualizacją. Wobec powyższego nieustalenie, czy wypowiedzenie dotychczasowej opłaty nastąpiło wobec wszystkich współużytkowników wieczystych - co ma miejsce w niniejszej sprawie - skutkuje uznaniem, że organ przedwcześnie umorzył postępowanie administracyjne. Z podanych wyżej przyczyn należy podzielić zarzuty skargi, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej oraz art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa oraz art. 200 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.