I SA/Wa 1363/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska Sędzia WSA Gabriela Nowak Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2014 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę. Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu odwołania Z. W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2012 r. stwierdzającą nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Województwo [...], własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną Nr [...] relacji [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...], położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. Zarząd Województwa [...] wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...], własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną Nr [...] relacji [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...], położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", decyzją nr [...] z dnia [...] października 2012 r. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Województwo [...], własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną Nr [...] relacji [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...], położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. W. odnosząc się do kwestii nie przyznania odszkodowania za nabycie gruntu pod drogę publiczną. Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2012 r. W uzasadnieniu organ – powołując przepis art. 73 ust. 1 ustawy – wskazał, że nabycie własności nieruchomości z mocy prawa nastąpiło, jeżeli w dniu 31 grudnia 1998 r. spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: - nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego; - nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną; - nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego. Minister ustalił, że działka nr [...] (powstała po podziale działki nr [...]) stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własność Z. W., a zatem w tym dniu stanowiła własność osoby fizycznej, nie zaś Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Umową darowizny z dnia [...] sierpnia 2007 r., Rep. A Nr [...] Z. W. darował na rzecz E. i W. małżonków W. m.in. nieruchomość położoną we wsi [...], gminie [...] oznaczoną jako działka nr [...]. Na podstawie uchwały Rady Ministrów nr 192 z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M. P. z 1986 r. Nr 3, poz. 16) droga nr [...] relacji [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] została zaliczona do kategorii dróg krajowych. Na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071) droga nr [...] stała się drogą wojewódzką. Zdaniem organu odwoławczego, na fakt zajęcia przedmiotowej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] pod drogę wojewódzką nr [...] wskazuje mapa z projektem podziału nieruchomości przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] marca 2012 r. pod nr [...] przedstawiająca granice zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną na 31 grudnia 1998 r. Mapa ta potwierdza, że nieruchomość stanowiąca działkę nr [...], zgodnie ze stanem na dzień 31 grudnia 1998 r. znajdowała się w pasie drogowym drogi wojewódzkiej nr [...]. Minister wskazał, że przestrzenny zasięg działania art. 73 ust. 1 w odniesieniu do zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną determinowany jest możliwością zakwalifikowania danego stanu faktycznego z dnia 31 grudnia 1998 r. do definicji pasa drogowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych), jako urządzenia technicznego, stanowiącego zorganizowaną całość funkcjonalną, podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych. O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzyga zatem stan jej urządzenia w dniu 31 grudnia 1998 r. bądź sposób korzystania z niej. W przypadku dróg publicznych od dawna istniejących, granice zajęcia pod drogę odpowiadają granicom jej urządzenia w ramach normatywnie zdefiniowanego pasa drogowego. Zatem przez zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną należy rozumieć nie tylko zajęcie gruntu pod pas drogowy przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ale także pod leżące w jego ciągu obiekty inżynierskie (np. kanalizacyjne, energetyczne), place postojowe i parkingi, ścieżki rowerowe, drzewa i krzewy oraz urządzenia techniczne niezwiązane z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu. Minister wskazał, że kolejną z przesłanek zastosowania art. 73 jest przesłanka władztwa. Dla udowodnienia władztwa należy wykazać wykonywanie prac związanych m.in. z utrzymaniem drogi, jej konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem. Udokumentowane władztwo winno wskazywać konkretne fakty, zdarzenia, okoliczności wskazujące na czym ono polega. Ze znajdującego się w aktach sprawy wykazu stanu drogi krajowej nr [...] wynika, że w latach 1989, 1990 oraz 1993 były wykonywane liniowe roboty nawierzchniowe. Ponadto na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] lutego 1998 r. w [...] pomiędzy DODP [...] Zarządem Dróg w [...], a spółką cywilną ,,[...]" Pielęgnacja i Chirurgia Drzew w [...] na drodze nr [...] była prowadzona wycinka drzew oraz na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] kwietnia 1998 r. w [...] pomiędzy DODP [...] Zarządem Dróg w [...], a Zakładem Robót Drogowo - Inżynieryjnych w [...] na drodze nr [...] został wykonany remont cząstkowy nawierzchni bitumicznej. W ocenie organu odwoławczego, powyższe dokumenty potwierdzają władanie publicznoprawne sporną nieruchomością zgodnie ze stanem na dzień 31 grudnia 1998 r. Minister zauważył, że pojęcie "władania" nieruchomością w rozumieniu art. 73 ust. 1 ustawy nie należy utożsamiać z instytucją "posiadania" uregulowaną w Kodeksie cywilnym. Pojęcie władania winno być w tym wypadku rozumiane jako pozostawanie danego gruntu w faktycznym władztwie publicznoprawnym. Z tego powodu dokonywane na drodze czynności przez Skarb Państwa, czy jednostkę samorządową nie musiały uzyskiwać wcześniejszej akceptacji właściciela gruntu, który nawet nie musiał o tych czynnościach być powiadamiany. Odnosząc się do podnoszonej przez Z. W. kwestii odszkodowania organ odwoławczy wskazał, że sprawa odszkodowania za nieruchomość przejętą w trybie art. 73 ustawy jest rozpatrywana w odrębnym postępowaniu. Przepis art. 73 ust. 4 ustawy stanowi, że odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., zaś po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Minister zaznaczył, że sprawy te nie są rozpatrywane przez organ wojewódzki (jako organ I instancji), lecz postępowanie w tej sprawie należy do właściwego starosty (prezydenta miasta). W związku z tym nie jest możliwe orzekanie w sprawach odszkodowania w niniejszym postępowaniu, co również dotyczy orzekania w sprawie nieruchomości zamiennej. Od decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Z. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący wskazał, że jest oburzony wydaną decyzją odmawiającą przyznania odszkodowania za grunt bezprawnie zajęty na poszerzenie drogi wojewódzkiej, jak wykazał pomiar działki w dniu 5 marca 2012 r. dokonany przez geodetów, na który wezwano skarżącego. Podczas pomiaru okazało się, że zajęte zostało ponad 10 arów gruntu. W pasie gruntu skarżącego znajduje się droga wojewódzka, z której Zarząd Województwa czerpie korzyści w postaci podatku drogowego od różnego rodzaju pojazdów. Zajęta część gruntu pod drogę z działki skarżącego figuruje w rejestrach i nie została wyłączona z użytku, a przez lata skarżący płacił podatek rolny gruntowy. Skarżący wskazał, że w dniu 1 stycznia 1999 r. podczas przejęcia działki nr [...] o pow. [...] ha jako właściciel gruntu nie został o tym zdarzeniu powiadomiony, natomiast inni właściciele byli prawdopodobnie powiadomieni i otrzymali odszkodowanie. Skarżący podkreślił, że wywłaszczenia są realizowane, ale z tego tytułu wypłacane są właścicielom odszkodowania. Wobec tego Z. W. wniósł o zasądzenie przez sąd administracyjny należnego skarżącemu odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Sąd zauważa, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 73 ust. 1 i 3a ustawy. Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 3a nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przy czym jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję stwierdzającą nabycie gruntu zajętego pod drogę publiczną nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości. Sąd podziela stanowisko Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do nabycia przez podmiot publicznoprawny części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej w dniu 31 grudnia 1998 r. własność Z. W., zajętej pod drogę publiczną – drogę krajową Nr [...]. Poza sporem jest to, że w dniu 31 grudnia 1998 r. grunt oznaczony jako działka nr [...] był własnością Z W., co potwierdza Akt Własności Ziemi z dnia [...] sierpnia 1973 r. oraz protokół badania księgi wieczystej nr [...], sporządzony przez geodetę M. P. W sprawie zostało wykazane, że w dniu 31 grudnia 1998 r. część przedmiotowej oznaczonej na mapie podziału jako działka nr [...] o pow. [...] m2 była zajęta pod drogę publiczną krajową Nr [...] relacji [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...], o której mowa w uchwale Rady Ministrów nr 192 z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M. P. z 1986 r. Nr 3, poz. 16), która w dniu 1 stycznia 1999 r., na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071), stała się drogą wojewódzką nr [...] relacji [...] (droga [...])-[...] – [...] – [...]. Z oświadczenia R. O. dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich w [...] z dnia [...] maja 2012 r. wynika, że grunt oznaczony po wydzieleniu powierzchni zajętej pod drogę publiczną jako działka nr [...] był w dniu 31 grudnia 1998 r. zajęty pod drogę o nawierzchni asfaltowej, pobocza i nieutwardzone rowy. Stan faktycznego zajęcia części działki nr [...] pod drogę krajową nr [...] wykazano w Wykazie Zmian Gruntowych i Mapie podziałowej sporządzonych przez geodetę M. P. według stanu na dzień 31 grudnia 1998 r. na potrzeby sprawy o nabycie prawa własności nieruchomości w trybie art. 73 ust. 1 ustawy. Nie budzi wątpliwości Sądu, że częścią nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], po podziale oznaczoną jako działka nr [...], w dniu 31 grudnia 1998 r. władał Zarząd Dróg w [...] podległy organowi państwowej administracji drogowej Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w [...] (zarządowi drogi), która działała w imieniu Skarbu Państwa (art. 21 ustawy o drogach publicznych, według stanu prawnego obowiązującego w dniu 31 grudnia 1998 r.). Władztwo sprawowane w dniu 31 grudnia 1998 r. polegało na remontowaniu nawierzchni bitumicznej, wycince drzew w pasie drogowym (Umowa Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1998 r. i Nr [...] z dnia [...] lutego 1998 r., oświadczenie dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich w [...] z [...] maja 2012 r. ). Wobec powyższego prawidłowo Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] kwietnia2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2012 r. stwierdzającą nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Województwo [...], własności nieruchomości zajętej pod drogę krajową Nr [...] relacji [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...] – [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Skoro w dniu 1 stycznia 1999 r. przedmiotowa droga stała się drogą wojewódzką, to podmiotem nabywającym było Województwo [...], zgodnie z art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że Z. W. kwestionuje brak ustalenia odszkodowania za, mające skutek wywłaszczeniowy, nabycie działki nr [...] stwierdzone ostateczną decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Trzeba jednak wskazać, że sprawa o nabycie gruntu zajętego pod drogę publiczną kończy się decyzją stwierdzającą przejście własności na rzecz podmiotu publicznoprawnego, co wynika z art. 73 ust. 1 i 3 ustawy. Sprawa o ustalenie odszkodowania za grunt w stosunku do którego została wydana ostateczna decyzja stwierdzająca przejście własności na rzecz podmiotu publicznoprawnego, o której mowa w art. 73 ust. 1 i 3 ustawy jest sprawą odrębną od sprawy o stwierdzenie nabycie gruntu zajętego pod drogę publiczną. Sprawa odszkodowawcza wszczynana jest na wniosek właściciela nieruchomości złożony najpóźniej do dnia 31 grudnia 2005 r. i kończy się decyzją starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (prezydenta miasta), co wynika z przepisu art. 73 ust. 4 ustawy w zw. z art. 4 pkt 9b1 i art. 129 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 651, poz. 102 ze zm.). To, czy skarżący złożył w terminie ustawowym wniosek o odszkodowanie za część działki nr [...] zajętą pod drogę publiczną, a jeżeli tak to czy jego wniosek jest zasadny wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy, w której Sąd oceniał zgodność z prawem decyzji stwierdzającej nabycie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.