I SA/Wa 1366/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Protokolant referent stażysta Zofia Holona, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2026 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 1366/25 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 czerwca 2025 nr DO-II.7610.71.2025.KR w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 1366/25; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 5 czerwca 2025 r. nr DO-II.7610.71.2025.KR utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 4 kwietnia 2025 r. nr NWIV.752.80.2013 o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Gminie [...], oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu [...]. Decyzja Ministra Rozwoju i Technologii wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy. Położona w Gminie [...] w obrębie [...] nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. 360 m2, uregulowana w księdze wieczystej nr [...], stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. wlasność Gminy [...], która tytuł prawny do niej uzyskała z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., co stwierdzone zostało wydaną w trybie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), decyzją Wojewody Śląskiego z 13 marca 2025 r. nr NWXV.7532.1.534.2024. Na wniosek Polskich Koleje Państwowe SA z 20 grudnia 2010 r. wszczęte zostało przed Wojewodą Śląskim postępowanie o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w oparciu o art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "ustawa o komercjalizacji". W następstwie tego postępowania Wojewoda Śląski decyzją z 4 kwietnia 2025 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z 5 czerwca 2025 r., odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu działki nr [...] przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" w Warszawie podnosząc, że na dzień 5 grudnia 1990 r. nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa. Uwłaszczenie Polskich Kolei Państwowych w trybie art. 34 ustawy o komercjalizacji może zaś nastąpić wyłącznie w odniesieniu do gruntów stanowiących w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz 27 października 2000 r. własność Skarbu Państwa. Nie może mieć zatem miejsca w stosunku do mienia podlegającego komunalizacji z mocy prawa. Minister zaznaczył, że decyzja Wojewody Śląskiego z 13 marca 2025 r. wobec nie wniesienia odwołania, stała się ostateczne z dniem 28 marca 2025 r. a to oznacza, że pozostaje ona w obrocie prawnym i tym samym jest wiążąca dla organów wydających w sprawie decyzje. Na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii Polskie Koleje Państwowe SA w Warszawie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie: I. przepisów postępowania, tj.: 1. art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, 2. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; II. prawa materialnego, tj. tj. art. 34 ustawy o komercjalizacji, poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz Spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie w całości kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Śląskiego; rozpoznanie sprawy zgodnie z wnioskiem oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 grudnia 2025 r. oddalił ww. skargę. Od wyroku tego spółka Polskie Koleje Państwowe SA w Warszawie wywiodła skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: a) naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię w postaci: art. 34 ust.1 ustawy o komercjalizacji poprzez bezzasadne przyjęcie, że "Polskie Koleje Państwowe SA nie nabyły z dniem 27 października 200 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo ze w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy jej uwłaszczenia, b) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) dalej: "p.p.s.a." poprzez niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio k.p.a. oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na ograniczeniu w postępowaniu administracyjnym zasady równej mocy środków dowodowych, mimo że takie ograniczenie jest nieuzasadnione, nie wynika wprost z przepisu ustawy, przerzuca na stronę odpowiedzialność za ewentualne błędy organu administracji państwowej, a przez wprowadzenie takiego wymogu ex post – faktycznie pozbawia stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych, przy jednoczesnym przerzuceniu obowiązków dowodowych na stronę; gdyby Sąd I instancji dostrzegł powyższe uchybienia, zaskarżone rozstrzygnięcie mogłoby być inne, tj. skarga mogłaby zostać uchylona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: zgodnie z art. 179a p.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Przywołany przepis wskazuje na dwie, niezależne sytuacje, których zaistnienie może stanowić podstawę uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji, tj. nieważność postępowania albo oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie ziściła się pierwsza z nich, dotycząca nieważności postępowania, opisana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Ma to miejsce wówczas, gdy wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy ona w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, a w konsekwencji zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska. W rozpoznawanej zaś sprawie jedną ze stron postępowania sądowego była Gmina [...], której nie zawiadomiono o rozprawie, choć była ona wymieniona w gronie adresatów wskazanych w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy. Pozbawiono ją tym samym możliwości zajęcia w sprawie stanowiska i obrony swoich praw. Konsekwencji tego naruszenie nie znosi obiektywnie korzystny z punktu widzenia pominiętej strony wynik postępowania. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 179a p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. Rozpoznając natomiast ponownie co do istoty sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą kwestionowanej decyzji był art. 34 ustawy o komercjalizacji, który w ust. 1 stanowi, że "grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych 21, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Nabycie praw, o których mowa w ust. 1, nie może naruszać praw osób trzecich (art. 34 ust. 4 powołanej ustawy). Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika zatem, że następującym z mocy prawa uwłaszczeniem objęte mogły być jedynie te grunty, które na dzień 5 grudnia 1990 r., będąc w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych, stanowiły własność Skarbu Państwa. Tylko bowiem pod tym warunkiem mogły one z mocy prawa stać się z dniem wejścia w życie ustawy (27 października 2000 r.) przedmiotem prawa użytkowania wieczystego ww. przedsiębiorstwa. W rozpoznawanej sprawie, jak prawidłowo ustalił Minister, na dzień 5 grudnia 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Gminy [...], która stała się jej właścicielem z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, co z kolei stwierdzone zostało deklaratoryjną decyzją Wojewody Śląskiego z 13 marca 2025 r. Decyzja ta stanowi, w myśl art. 20 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – podstawę do wpisu w księdze wieczystej. Jakkolwiek dotychczas prawo nią potwierdzone nie zostało ujawnione w prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości księdze wieczystej, jednakże okoliczność ta nie ma istotnego znaczenie, gdyż wpis ów ma charakter deklaratoryjny. Z akt nie wynika przy tym by pomiędzy 27 maja 1990 r. a 5 grudnia 1990 r doszło do ponownego przeniesienia własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Na takie okoliczności skarżąca spółką zresztą się nie powołuje. Nie kwestionuje ona także samego faktu wydania w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości decyzji komunalizacyjnej, a poza sformułowaniem ogólnych zarzutów dotyczących rzekomego niewyjaśnienia stanu faktycznego, w ogóle nie wskazuje jakich elementów tego stanu – istotnych z perspektywy podjętego rozstrzygnięcia i stosowanej przy jego wydawaniu materialnoprawnej podstawy - organ nie wyjaśnił, bądź jakie dowody zostały przez niego pominie lub błędnie ocenione. Wobec czego zarzut naruszenie wskazywanych w zarzucie przepisów procedury administracyjnej ocenić należy jako chybiony. Mając zatem na względzie, że nieruchomość objęta żądaniem następcy prawnego przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. własność jednostki samorządu terytorialnego (Gminy [...]) prawidłowa była konstatacja organu o braku spełnienia jednej z obligatoryjnych przesłanek uwłaszczenia opisanych w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, co uzasadniało podjęcie w tej materii negatywnej decyzji. Niezależnie bowiem od oceny spełnienia pozostałych przesłanek uwłaszczenia gruntów, o których mowa w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość stała się przedmiotem własności komunalnej w dniu 27 maja 1990 r., wyłącza możność zastosowania art. 34 ust. 1 tej ustawy (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2024 r. I OSK 202/21). Podejmując zatem decyzję o odmowie potwierdzenia nabycia z mocy prawa przez ww. przedsiębiorstwo z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu przedmiotowej nieruchomości Wojewoda Śląski nie naruszył prawa. W konsekwencji czego nie naruszył go również Minister Rozwoju i Technologii utrzymując jego rozstrzygnięcie w mocy, co czyni skargę wniesioną na wydaną przez ów organ decyzję z 5 czerwca 2025 r. pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 179a p.p.s.a orzekł w pkt 1 wyroku, a na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w pkt 2 wyroku. O odstąpieniu od zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł zaś na podstawie art. 207 § 2 powołanej ustawy, który to przepis stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Taki zaś przypadek zaistniał w rozpoznawanej sprawie, a to wobec tego, że to nie wzgląd na zasadność zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej determinowały konieczność uchylenia wyroku. Sama zaś skarga - analogicznie jak przy pierwszym rozpoznaniu sprawy - została oddalona.