I SA/Wa 1380/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Iwona Kosińska Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Nr[...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2011 r. Nr[...], stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. nr[...], o nabyciu przez Miasto B., z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr[...], nr[...], nr [...] oraz nr[...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] (opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr[...]). Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Aktem notarialnym z dnia [...] marca 1927 r. Nr [...] rej. not. na rok[...] , małżonkowie Z. i B. M., nabyli nieruchomość położoną w B. przy ul. [...] W dniu 19 września 1958 r. do księgi wieczystej KW nr [..]karta [..] jako nowego właściciela nieruchomości przy ul. [...] wpisano Skarb Państwa. Podstawę wpisu stanowił wyrok z dnia [...] listopada 1947 r. Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 1947r. sygn. akt[...] , którym w stosunku do Z. M. orzeczono przepadek całego majątku na podstawie art. 2 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 (Dz. U. z 1946r. Nr 41 poz. 237). Wskazana wyżej księga wieczysta została zamknięta dnia 4 maja 1989 r. i cały stan z tej księgi wieczystej został przeniesiony do księgi wieczystej KW nr[...]. Zgodnie z wypisami z rejestru gruntów sporządzonymi według stanu na dzień 27 maja 1990r. - nieruchomość przy ul. [...] w B., opisana w KW Nr[...], stanowiła działki oznaczone nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] (ewidencja ta jest aktualna do dnia dzisiejszego). Decyzją z dnia [...] listopada 1991 r. nr [...] Wojewoda[...] , działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), stwierdził nabycie przez Miasto B., z mocy prawa nieodpłatnie własności wyżej wymienionych nieruchomości. Pismami z dnia 5 maja 2006 r. i 18 maja 2006 r., część spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości; P. S., L. S. , A. M. oraz J. M. wystąpili do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z wnioskami o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1991 r. W uzasadnieniu wniosku zarzucono Wojewodzie [...] nie ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości. W ocenie wnioskodawców wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości miał charakter nieprawomocny. Ponadto wątpliwości wnioskodawców budziła treść wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 1947r. zwłaszcza zapis dotyczący przepadku mienia w stosunku do Z. M. (dawnej współwłaścicielki nieruchomości), który został dopisany pismem ręcznym, bez omówienia. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] listopada 1991 r. W uzasadnieniu organ przywołał postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2000r. I CKN 249/00, w którym to SN wskazał, że przepadek mienia w razie skazania za przestępstwo przewidziane w przepisach dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945, obejmuje tylko majątek odstępcy od narodowości, a nie majątek innych osób, w tym spadkobierców. Wobec czego organ uznał, że w przedmiotowej sprawie przepadek mienia obejmował tylko udział w majątku Z. M.. Oznacza to, że Wojewoda nie wyjaśnił wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości, a w szczególności, czy przedmiotowa nieruchomość w całości była własnością Skarbu Państwa. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpiła Gmina Miasta B.. Zdaniem Gminy Minister całkowicie pominął fakt, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych tj. w dniu 27 maja 1990 r. do księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wpisany był Skarb Państwa. Gmina podkreśliła, że księga wieczysta chroniona jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, która w dacie komunalizacji nie była wyłączona np. przez ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nie znajdując podstaw do jej uchylenia. Organ przywołał brzmienie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. wskazując, że przedmiotem komunalizacji mogło być wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do wskazanych podmiotów. Z komunalizacji zostało wyłączone mienie należące do innych podmiotów - w tym do osób fizycznych. Jeżeli zatem na mocy wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 1947 r. doszło do przepadku mienia tylko jednego ze współwłaścicieli nieruchomości tj. Z. M., jej mąż B. M. zachował prawo do swojej części. Powyższe oznacza, że nieruchomość objęta decyzją komunalizacyjną, nie stanowiła w całości własności Skarbu Państwa, w związku z czym nie mógł mieć do niej zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Organ wskazał również, iż stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wywołuje skutek ex tunc tzn. przywrócenie stanu poprzedniego, obowiązującego przed wydaniem aktu, którego nieważność stwierdzono. Skutkiem decyzji wydanej w postępowaniu nadzorczym będzie jej ujawnienie w księdze wieczystej i wykreślenie wpisu dotyczącego nabycia przez Gminę nieruchomości. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina Miasta B. wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca przywołała argumentację i zarzuty przedstawione już wcześniej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponadto skarżąca wskazała, że przy wydawaniu decyzji komunalizacyjnej nie doszło do rażącego naruszenia prawa, ponieważ wpis właściciela w księdze wieczystej nie podlega kontroli organu administracji publicznej, a ewentualne niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym mogą być usunięta tylko w trybie postępowania sądowego. Wojewoda badając księgę wieczystą nie miał podstaw do kwestionowania istniejących wpisów. Nie mógł również z uwagi na brak uprawnień kwestionować wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] listopada 1947 r. stanowiącego podstawę wpisu. Skarżąca podkreśliła również, że dopiero na etapie rozstrzygania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, wnioskodawcy przedłożyli istotne dla sprawy dowody, pochodzące jednak często z okresu po wydaniu decyzji Wojewody [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art.156 § 1 pkt 2 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania. Wymaga to często zabiegów procesowych (tj. sprawdzenia prawidłowości zgromadzenia materiału dowodowego) prowadzących do ustalenia, czy przy wydawaniu decyzji podlegającej weryfikacji spełnione zostały ustawowe wymagania, warunkujące wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem. W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było zbadanie, czy kwestionowana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. rażąco narusza prawo. Podstawą jej wydania był art. art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990 r. Nr 32 poz. 191 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", który stanowi, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Powyższy przepis skutkuje komunalizacją mienia państwowego. Zobowiązuje on do potwierdzenia nabycia danego mienia przez gminę, jeśli zostały spełnione określone warunki: 1. uwzględniono stan faktyczny i prawny mienia z dnia wejścia tego przepisu w życie (tj. na dzień 27 maja 1990 roku), 2. mienie wnioskowane do skomunalizowania winno stanowić wówczas własność Skarbu Państwa i należeć (w rozumieniu tego przepisu) do jednego z podmiotów w tym przepisie wymienionych, oraz 3. nie może podlegać wyłączeniu z komunalizacji na podstawie dalszych przepisów cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zdaniem Sądu organ nadzoru prawidłowo stwierdził, że decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ustalił, że działki nr [...], [...], [...], i [...] nie stanowiły wyłącznej własności Skarbu Państwa. Z zebranych w sprawie dowodów wynika, że w dniu [...] marca 1927 roku (akt notarialny Nr [...] rej. not. na rok[...]) Z. M. oraz B. M. nabyli nieruchomość położoną w B. przy ul. [...] na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. W obszar wymienionej aktem notarialnym nieruchomości wchodzą działki nr: [...], [...], [...] [..], i objęte są księgą wieczystą nr Kw[...]. B. M. zmarł [...] stycznia 1940 r., a spadek po nim nabyli żona Z. M. oraz synowie J. M. i A. M..i. W dniu [...] listopada 1947 roku Sąd Okręgowy w G. orzeczeniem sygn. akt [...] zdecydował o przepadku w stosunku do Z. M. majątku na podstawie art. 2 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie II wojny światowej 1939-1945 (DZ. U. z 1946 r. Nr 41, poz. 237). W dniu 19 września 1958 roku do księgi wieczystej KW nr [...] owego właściciela nieruchomości przy ul. [...] Skarb Państwa , a podstawą wpisu stanowił w/w wyrok z dnia [...] listopada 1947 roku. Wskazana księga została zamknięta 4 maja 1989 roku i cały stan z tej księgi został przeniesiony do księgi wieczystej KW nr [...] do księgi wieczystej nr [...] stanowił podstawę założenia karty inwentaryzacyjnej nr [...] wydania kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] listopada 1991 r. Należy jednak zauważyć, że domniemanie o jakim mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2008 r., Nr 116, poz. 731, ze zm.) ma charakter wzruszalny i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 177/05, publ. LEX nr 301835). Spostrzeżenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie potwierdza także stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w postanowieniu z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt II CSK 581/08. W postanowieniu tym wskazano, że domniemanie z art. 3 u.k.w.h. może być obalone nie tylko w procesie wywołanym powództwem opartym na art. 10 wspomnianej ustawy, ale także, na żądanie zainteresowanego, w każdym innym procesie (zob. wyrok SN z 17 czerwca 1960 r., 3 CR 328/60, publ. OSPiKA 6/61). Z powyższego wynika - jak trafnie organ nadzorczy wskazał -, że zakwestionowanie zgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej jest możliwe w każdym innym postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość położona przy ul. [...] w B. , w dacie wydania wyroku z dnia [...] listopada 1947 roku o przepadku majątku, stanowiła współwłasność Z. M. i spadkobierców po B. M. Natomiast przepadek mienia w razie skazania za przestępstwo przewidziane w dekrecie z dnia 28 czerwca 1945 roku o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945, obejmuje tylko majątek odstępcy od narodowości, a nie majątek innych osób, w tym spadkobierców. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 listopada 1995 r. I CKN 192/93. Dlatego niezasadny jest zarzut skargi, że organ nadzoru naruszył przepisy art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. oraz art. 156 §1 kpa . Wbrew twierdzeniom skargi, organ dokonując kontroli w postępowaniu nadzorczym decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1991 r. prawidłowo stwierdził, że rażąco narusza ona przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Prawidłowo organ ustalił też, że decyzja ta nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Reasumując, w rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Wobec powyższego Sąd, z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.