I SA/Wa 1384/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Agnieszka Kozik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. D., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] listopada 1988 r. nr [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu za [..] części nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr KW [...], a stanowiącej współwłasność J. C. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy: Decyzją z dnia [...] listopada 1988 r. Prezydent Miasta B. orzekł o wywłaszczeniu [...] części nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w B. przy ul. [...], a stanowiącej współwłasność J. C. Równocześnie organ orzekł o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Pismem z dnia [..] września 2003 r. Z. D. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu zarzucając rażące naruszenie prawa przy jej wydaniu wskutek nieustalenia spadkobierców J. C. oraz brak odszkodowania za składnik roślinny i budowlany (budynek mieszkalny, ganek, komórki murowane i drewniane, ustęp i urządzenia towarzyszące). Wnioskodawca udokumentował przymiot strony przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 1990 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. C. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] listopada 1988 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na wniosek Kopalni [...] w D. pod budowę zespołu budynków mieszkalnych. Do wniosku o wywłaszczenie dołączono decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] września 1985 r., odpis z księgi wieczystej oraz mapę obszaru wywłaszczanego. Spełniona zatem była przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia określona w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 98). Stosownie do art. 46 ust. 3 powołanej ustawy zwrócono się do współwłaścicieli – L. P. i J. C. z ofertą nabycia nieruchomości w drodze umowy sprzedaży. Cenę za składnik gruntowy określono na kwotę [...] zł. według operatów szacunkowych sporządzonych przez biegłych rzeczoznawców. Oboje współwłaściciele, w tym J. C. reprezentowana przez L. N., wyrazili zgodę na sprzedaż nieruchomości na warunkach przedstawionych w ofercie. Nabycie w drodze umowy sprzedaży nastąpiło jednak tylko co do [...] części należącej do L. P., gdyż J. C. zmarła w trakcie postępowania. Kopalnia [...] podtrzymała wniosek o wywłaszczenie. W związku z tym Urząd Miejski w B. pismem z dnia [...] listopada 1988 r. nr [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wysyłając to zawiadomienie również do Z. D., który wszczął postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. C. Po przeprowadzeniu w dniu [...] listopada 1988 r. rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] listopada 1988 r. orzekł o wywłaszczeniu [...] części przedmiotowej nieruchomości i ustalił odszkodowanie w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że celem wywłaszczenia była budowa na wywłaszczonej nieruchomości budynków mieszkalnych, natomiast wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego spowodował brak dokumentu stwierdzającego spadek po zmarłej J. C. W przedstawionym stanie sprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej Wojewoda [...] stwierdził, że kwestionowanej decyzji nie można zarzucić naruszenia przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. ani w zakresie wywłaszczenia, ani też co do ustalenia odszkodowania. Ciążący na wnioskodawcy wywłaszczenia obowiązek przeprowadzenia rokowań z właścicielami został dopełniony, czego dowodem było zawarcie umowy sprzedaży z L. P. Z uwagi natomiast na napotkane trudności odnośnie części stanowiącej własność J. C. (śmierć, brak uregulowanego stanu prawnego) niezbędne było wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Złożony wniosek spełniał zatem przesłankę z art. 49 powołanej ustawy. Zarzut Z. D. o braku udziału uprawnionych osób w postępowaniu może stanowić przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4, a nie stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 kpa. Nieuzasadniony jest również zarzut niedoręczenia stronie decyzji wywłaszczeniowej. Decyzja z dnia [...] listopada 1988 r. została skierowana również do Z. D., której doręczenie pokwitował w dniu [...] listopada 1988r., o czym świadczy dowód zwrotnego odbioru znajdujący się w aktach sprawy. Bezzasadny jest także, zdaniem Wojewody, zarzut niewuzględnienia odszkodowania za składnik roślinny i budowlany. Z akt sprawy wynika niezbicie, że postępowaniem wywłaszczeniowym była objęta nieruchomość niezabudowana. Dowodem tego jest odpis księgi wieczystej KW [...] wydany w dniu [...] sierpnia 1988r., wypis z rejestru gruntów z dnia [...] stycznia 1988 r. oraz wniosek o wywłaszczenie. Sposób wypłaty odszkodowania został określony w decyzji wywłaszczeniowej z powołaniem się na art. 58 i 59 ustawy wywłaszczeniowej. W związku z powyższym należało uznać, że organ wywłaszczeniowy orzekając o ustaleniu odszkodowania nie naruszył obowiązujących w dacie orzekania przepisów ustawy, zważywszy że budynek mieszkalny i gospodarczy wyburzono w sierpniu 1987 roku (co też wskazuje strona w piśmie z dnia [...] stycznia 2004 r.), a więc 15 miesięcy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Uznając, iż kwestionowana decyzja nie zawiera wad określonych w art. 156 § 1 kpa, Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. Od tej decyzji Z. D. odwołał się do Ministra Infrastruktury. W odwołaniu podniósł, że w postępowaniu wywłaszczeniowym wszczętym po śmierci J. C. nie miał praw strony, gdyż nie miał jeszcze ustalonych praw spadkowych. Nie znał zasad ustalenia odszkodowania, wobec czego nie mógł przyjąć zaproponowanej kwoty [...] zł, o czym pisemnie powiadomił Urząd. Nie było też wcześniej zgody J. C. na wyburzenie jej domu przez Kopalnię [...]. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania Z. D., decyzją z dnia [...] maja 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Organ odwoławczy powtórzył w całości argumentację uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej i stwierdził, że w postępowaniu nadzorczym zbadano w sposób wyczerpujący decyzje wywłaszczeniową oraz poprzedzające ją postępowanie. W jego wyniku zostało wykazane, że decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nie jest dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 kpa. Na decyzję Ministra Infrastruktury Z. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze oraz w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2005 r. skarżący wskazał, że do wywłaszczenia doszło po uprzednim wyburzeniu domu mieszkalnego J. C., która nie wyrażała zgody ani na wyburzenie, ani też nie zawierała żadnej ugody na temat sprzedaży swej nieruchomości Kopalni [...]. Na nieruchomości miała dom jednopiętrowy, w którym mieszkało siedem rodzin. Za wywłaszczenie nie wypłacono odpowiedniego odszkodowania. Wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na inny cel niż wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Nie była ona zresztą potrzebna Kopalni, gdyż Kopalnia była już w likwidacji i nie mogło być mowy o budowie jakichkolwiek domów mieszkalnych. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie wskazując, iż nie zawiera ona żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w postępowaniu nadzorczym, a stanowią jedynie powtórzenie zarzutów, do których organ ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Należy podkreślić, że celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 kpa, natomiast przedmiotem postępowania w takiej sprawie jest ustalenie istnienia tych wad. Postępowanie nadzorcze podlega bowiem tym samym zasadom, co postępowanie zwykłe. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym jego stadium (art. 10 kpa). Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek ustalenia, kto jest stroną postępowania, a następnie zapewnienia uczestnictwa w nim wszystkich osób, których interesu prawnego postępowanie to dotyczy. Niezbędnym bowiem elementem postępowania administracyjnego jest strona, której interesu prawnego dotyczy postępowanie oraz organ właściwy do wydania decyzji w sprawie. Stroną postępowania, w którym rozstrzyga się o interesie prawnym określonej osoby, o jej prawach podmiotowych, może być tylko osoba mająca zdolność do bycia podmiotem tych praw, czyli zdolność prawną. Nie można natomiast orzekać o prawach podmiotowych osoby nieżyjącej. W postępowaniu wywłaszczeniowym, którego dotyczy skarga, nie istniała strona, której prawa to postępowanie dotyczyło. Jest poza sporem, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęto w dniu, w którym już nie żyła właścicielka wywłaszczanego udziału w nieruchomości; J. C. zmarła w dniu [...] września 1987 r., a postępowanie spadkowe po niej nie było jeszcze zakończone. Zawarte w osnowie decyzji z dnia [...] listopada 1988 r. orzeczenie o wywłaszczeniu [...] części nieruchomości będącej własnością "[...] J. C. w [...] cz." było zatem skierowane do nieistniejacego podmiotu wywłaszczanego prawa. Na marginesie należy zauważyć, że - jak wynika z akt sprawy - organ w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej nie dysponował nawet odpisem skróconym aktu zgonu J. C. Okoliczność doręczenia decyzji wywłaszczeniowej Z. D., którego prawa spadkowe po J. C. były dopiero ustalane na drodze sądowej (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zapadło dopiero w dniu [...] lutego 1990 r.) oraz złożenie odszkodowania do depozytu sądowego, nie mogły zastąpić obowiązku ustalenia przez organ administracji stron tego postępowania oraz zapewnienia im realizacji przysługujących im praw w postępowaniu wywłaszczeniowym Te zasadnicze wady postępowania skutkujące rażącym naruszeniem zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 10 w związku z art. 28 oraz art. 7 kpa, uszły uwadze Wojewody [...] w postępowaniu nadzorczym, a także Ministrowi Infrastruktury. Oznacza to, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. naruszają art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie sprawie, przy czym naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy ponadto podkreślić, że organy nadzorcze błędnie uznały, iż zarzut skarżącego dotyczący nieustalenia stron postępowania wywłaszczeniowego stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Twierdzenie takie miałoby podstawy, gdyby w postępowaniu zakończonym decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] listopada 1988 r. istniał podmiot wywłaszczanych praw, lecz bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. W ocenianym postępowaniu wywłaszczeniowym taka sytuacja nie miała miejsca. Z uwagi na powyższe wady i uchybienia zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja nadzorcza Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. podlegały uchyleniu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. .