I SA/Wa 139/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Monika Nowicka Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] odmawiającą K. K. umorzenia kwoty [...] złotych plus odsetki ustawowe, tytułem nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej na rzecz syna K. K., wypłaconej w okresie od 1 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] Prezydent W. stwierdził, że zaliczka alimentacyjna przyznana decyzją nr [...] z dnia [...] września 2006 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, wypłacona K. K. za okres od 1 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, oraz zobowiązał K. K. do zwrotu nienależnie pobranej różnicy między przyznaną i wypłaconą zaliczką w kwocie [...] zł a należną w kwocie [...] zł miesięcznie, tj. łącznie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi. Na skutek odwołania K. K. zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż odwołująca się, składając wniosek o przyznanie świadczenia, świadomie nie uwzględniła w nim dochodów córki M., która zamieszkując wspólnie z nią i rodzeństwem podjęła pracę zarobkową od 1 września 2006 r. Wnioskiem z dnia 14 lipca 2008 r. K. K. zwróciła się do Prezydenta W. o umorzenie kwoty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Wnioskodawczyni podniosła, że córce M. wygasła umowa z końcem czerwca, obecnie nie pracuje i nie osiąga dochodów. W konsekwencji wynagrodzenie wnioskodawczyni w kwocie [...] zł miesięcznie musi wystarczyć na 5-osobową rodzinę. Ponadto w celu zapewnienia najmłodszemu dziecku wypoczynku w sierpniu, wnioskodawczyni musiała zaciągnąć pożyczkę, którą będzie spłacała w ratach. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Prezydent W. odmówił umorzenia kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi tytułem nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej na rzecz syna K. K., wypłaconej w okresie od 1 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 sierpnia 2008 r. pracownik socjalny ustalił, iż wnioskodawczyni prowadzi 2-osobowe gospodarstwo domowe z 12-letnim synem K. K. Pozostałe dzieci – S., M. i O. prowadzą osobne gospodarstwa. Fakty te wnioskodawczyni potwierdziła własnoręcznie napisanym oświadczeniem. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie zna aktualnej sytuacji finansowej syna S. i córki M. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą [...] zł, przy czym dzieci wnioskodawczyni prowadzące odrębne gospodarstwa partycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Ustalenia dokonane na podstawie wywiadu środowiskowego nie potwierdzają danych zawartych we wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. K. Skarżąca zarzuciła, że nie było podstaw do uznania pobranej zaliczki alimentacyjnej na syna za świadczenie pobrane nienależnie. Skarżąca potwierdziła, że prowadzi gospodarstwo domowe z synem S., a pozostałe dzieci prowadzą osobne gospodarstwa. W ocenie skarżącej istotą sprawy jest fakt powiadomienia OPS najpóźniej 10 października 2006 r. w czasie wywiadu przez A. K. o podjęciu pracy przez M. K. W odpowiedzi na odwołanie organ wskazał, iż dochody skarżącej umożliwiają spłatę zadłużenia, a tym bardziej w przypadku potrącenia go z bieżących świadczeń. Nadto zachodzi podejrzenie, że odwołanie zostało podpisane przez A. K., nie zaś przez K. K. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż w przypadku skarżącej mają miejsce szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, które uzasadniałaby umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Niekwestionowane przez skarżącą ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego w żadnym stopniu nie uzasadniają wydania decyzji o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń - skarżąca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia (w czerwcu 2008 r. w wysokości [...] zł brutto - zaświadczenie k. 159 akt administracyjnych) i prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z synem K., przy czym pozostałe dzieci pokrywają częściowo koszty utrzymania mieszkania. W ocenie Kolegium trafnie organ I instancji przyjął, że nie jest zasadne umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Odnośnie podnoszonych przez organ I instancji wątpliwości co do autentyczności podpisu pod odwołaniem organ wyjaśnił, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest organem właściwym do badania prawdziwości czy autentyczności podpisu. Na powyższą decyzję K. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając organom obu instancji, iż nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego sprawy czym naruszyły art. 7, 77 i art. 80 kpa, i w związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...]. W uzasadnieniu skarżąca oświadczyła, iż nieprawdą jest twierdzenie organów jakoby pobrała nienależnie zaliczkę alimentacyjną na syna K. K. Ponadto K. K. wskazała, iż prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z małoletnim synem K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Na wstępie stwierdzić należy, iż główne argumenty skargi odnoszą się do decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jednakże przedmiotem niniejszej sprawy nie jest badanie zasadności uznania pobranych zaliczek alimentacyjnych za świadczenia pobrane nienależnie. W tym zakresie bowiem została wydana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. sygn. akt [...] - decyzja ta jest ostateczna i organy rozpatrujące niniejszą sprawę były tą decyzją związane. Natomiast zakresem niniejszego postępowania objęte jest wyłącznie zbadanie zasadności wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z przepisu tego wynika, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Ponadto przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako zasadę ustanawia obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Tym samym umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Jak wynika z akt sprawy dochód rodziny skarżącej został ustalony w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 4 sierpnia 2008 r. i podpisany przez skarżącą. Z ustaleń dokonanych przez organ podczas tego wywiadu wynika iż wnioskodawczyni prowadzi 2-osobowe gospodarstwo domowe z 12-letnim synem K. K. Pozostałe dzieci – S., M. i O. prowadzą osobne gospodarstwa. Fakty te wnioskodawczyni potwierdziła również własnoręcznie napisanym oświadczeniem. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie zna aktualnej sytuacji finansowej syna S. i córki M. Łączny dochód rodziny skarżącej wynosi [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą [...] zł, przy czym dzieci wnioskodawczyni prowadzące odrębne gospodarstwa partycypują w kosztach utrzymania mieszkania. Mając powyższe na uwadze oraz fakt niekwestionowania przez skarżącą ustaleń poczynionych w toku wywiadu środowiskowego stwierdzić należy, iż organ po ustaleniu dochodu strony skarżącej zasadnie uznał, iż sytuacja materialna K. K. nie jest sytuacją "szczególną" - w myśl wyżej cytowanego art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych - która uzasadniałaby umorzenie stronie skarżącej kwoty nienależnie pobranych świadczeń.. W ocenie Sądu użyty w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] odmawiająca K. K. umorzenia kwoty [...] złotych plus odsetki ustawowe, tytułem nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej na rzecz syna K. K., wypłaconej w okresie od 1 października 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. jest prawidłowa, albowiem wysokość dochodu skarżącej w przeliczeniu na jednego członka rodziny ustalonego przez organ na podstawie oświadczenia strony i wywiadu środowiskowego podpisanego przez stronę nie stanowi sytuacji "szczególnej" i nie daje organowi podstaw do zastosowania wyżej cytowanego art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.